Reportage China

Gezichtsherkenning is de toekomst, vinden de Chinezen. Maar wat gebeurt er met die data?

Een surveillancecamera in Beijing. Volgens critici verschijnen Chinese burgers in het openbaar wel 500 keer per dag op film. Beeld Reuters

Identificatie via gezichtsherkenning is in China heel gewoon. Maar wat gebeurt er met die digitale informatie?

De driejarige kijkt verlangend naar de poortjes waarachter de leeuwen en kamelen op haar wachten. Ze heeft geen zin in het wollen vestje waar haar moeder haar armpjes in probeert te wurmen. De zon weerkaatst op de gele speldjes in het haar van het meisje. “Doen jullie nog aan gezichtsherkenning?”, vraagt de moeder aan medewerkster Tao Ying, die over de jaarabonnementen gaat. “Dat wil ik niet. Ik gebruik mijn kaart wel.”

De vrouw, die haar naam niet wil geven, hoorde vorige week over de rechtszaak die rechtenprofessor Gao Bing aanspande tegen de dierentuin. Gao wil zijn geld terug. De dierentuin zou voortaan gezichtsherkenning gebruiken om abonneehouders te identificeren. Zonder zijn toestemming, vond Gao. De moeder bij de poortjes schrok ervan. “Ik gebruik ook geen WeChat Pay met gezichtsherkenning. Alleen als de technologie heel betrouwbaar is, zoals op het treinstation, dan vind ik het niet erg.”

Professor Gao deed éénmaal zijn verhaal in een lokale krant en zwengelde zo een debat aan dat door de Chinese pers gretig gevolgd wordt. Het lijkt wat laat om het nu nog eens over gezichtsherkenning te gaan hebben. De technologie is al diep doorgedrongen in de Chinese samenleving. Wie een rood stoplicht negeert, ziet zijn gezicht verschijnen op schermen aan de overkant van de weg. Met de lift naar je appartement kan in sommige wooncomplexen alleen nog maar als de camera je gezicht herkent. Ingrijpender is de situatie op het platteland, en dan vooral in de regio Xinjiang. Miljoenen Oeigoeren, een islamitische minderheid in China, zetten geen stap zonder te worden gevolgd door camera’s. Gekoppelde computerprogramma’s slaan alarm bij ‘verdacht gedrag’.

Scans van gezichten van Oeigoeren

Een debat werd tot nu toe zijdelings gevoerd, zo stilletjes dat de overheid rustig haar surveillance kon opvoeren. Ze houdt daarbij wel rekening met de publieke opinie. De camera’s die de laatste tijd op kruispunten in Shanghai verschijnen, tonen alleen de gezichten van overtreders, waar in de meer afgelegen stad Suqian naast de foto’s ook namen en identiteitsnummers verschijnen.

Surveillance in publieke ruimtes is het domein van de overheid, en dat is een strijd die niemand aandurft. Schermend met voordelen als efficiëntie en veiligheid, voert Peking de ene na de andere maatregel door. Sommige publiekelijk, zoals de regel die afgelopen zondag inging: iedereen die een simkaart aanvraagt, moet zijn gezicht laten scannen. Sommige meer verholen, en minder vrijwillig, zoals gezichtsscans van gezichten van Oeigoeren.

Surveillance door bedrijven is een andere zaak, dus daar concentreert dit vooralsnog prille debat zich op. Bedrijven zijn verplicht toestemming te vragen aan hun klanten wanneer ze gezichtsherkenning willen gebruiken. Sommige mensen, zoals de moeder bij de dierentuin, zijn bang dat bedrijven hun gezicht doorverkopen.

Jammerende kinderen

Natuurlijk doet de dierentuin dat niet, lacht medewerkster Tao Ying voor een muur beschilderd met vrolijke slingerapen, panda’s en ballonnen. “Wij werken samen met bedrijven die zijn goedgekeurd door de autoriteiten.” Bezoekers kunnen nog steeds naar binnen met hun vingerafdruk en hun jaarpasje, maar je identificeren met je gezicht is zoveel makkelijker: noch een identiteitskaart, noch een jaarpas zijn dan nodig. Tao ziet alleen voordelen. “Soms staan er in de rij kinderen te jammeren dat ze naar binnen willen – naar de leeuwen! Met gezichtsherkenning kunnen ze meteen doorlopen.”

Het is de toekomst, meent Tao. De dierentuin is trots dat ze de nieuwste technologieën toepast.

Lao Dongyan, jurist aan de Tsinghua Universiteit, is sceptisch over dit soort naïef digitaal optimisme. Het is een ‘grove misvatting’ dat gezichtsherkenning alleen een manier is om mensen te herkennen, zei hij in lokale media. “De technologie dient niet alleen om biometrische informatie te vergaren, ze is ook te linken aan persoonlijke data in een bestaande database.” Informatie over de identiteit van een persoon kan gekoppeld worden aan auto’s, familieleden, andere contacten en dagelijkse routine. Camera’s kunnen met elkaar samenwerken om een profiel van iemand op te bouwen. 

Vijfhonderd keer per dag gefilmd

“Of dat ook gebeurt, hangt af van de persoon die erover gaat.” Volgens jurist Lao is nog best wat aan te merken op de vergaring, opslag en het gebruik van al die technologie. Hij meent dat Chinezen dagelijks wel vijfhonderd keer aan camera’s worden blootgesteld. Hoe meer de technologie gebruikt wordt, hoe groter het risico op misbruik, denkt Lao.

Veel Chinezen vinden het niet zo’n probleem. “We zijn eraan gewend. Onze informatie is al overal. Zolang ze van mijn geld afblijven kan het me niet veel schelen”, zegt Chen Jie met een lachje. Hij heeft zijn gezicht net laten koppelen aan zijn jaarabonnement. Nu hoeft hij geen pasjes meer mee te nemen als hij met zijn vrouw en zoontje naar de dierentuin wil. “In westerse landen wordt zo’n debat politiek gemaakt. Hier gaat het om veiligheid.” Chen legt de verantwoordelijkheid wel bij de regering. “Als er een probleem is met de technologie moet de overheid daar iets aan doen.”

Dat is ook de lijn van advocaat Ling Bin, wiens blik aansluit bij het uitgangspunt van de Chinese autoriteiten. De wetgeving die er al is zou voldoende moeten zijn om burgers te beschermen tegen bedrijven en criminelen die hun persoonlijke informatie willen misbruiken. “De overheidsdiensten moeten streng optreden tegen illegale vergaring, gebruik of doorverkoop van persoonsinformatie.”

De uitkomst van het debat is misschien een strengere wet die bedrijven nog eens met de neus op de regels drukt: verzamelen, opslag en gebruik van data moet onder strikte voorwaarden. Of de overheid zich daar zelf aan houdt, zal de buitenwereld nooit weten. Zolang ze beweert dat surveillance nodig is om de veiligheid van de Chinezen te waarborgen, kan ze zich veel permitteren.

Naar veilige en accurate technologie

Sinds twee weken kent China een comité dat zich ‘standaardisatiegroep voor gezichtsherkenning’ noemt.

SenseTime, een voorloper op het gebied van kunstmatige intelligentie, leidt de groep van 27 techbedrijven. Onder andere Alibaba, Xiaomi, Tencent en iFlytek praten mee.

Het doel van de groep is om nieuwe standaarden te formuleren voor ‘een gezonde en snelle ontwikkeling van veilige en accurate technologie’.  

Lees ook:

Tibet is een groot politiekamp, overal hangen camera’s met gezichtsherkenning’

Nederland moet de Chinese onderdrukking van de Tibetanen aankaarten in Peking, zegt Tsering Jampa. Maandag doet zij haar verhaal voor de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden