Betogers in Hongkong verschuilen zich achter barricades, gasmaskers en paraplu's in een confrontatie met de oproerpolitie.

InterviewHongkong

Geweld schrikt activiste Ann niet meer af: ‘Ik hoop dat de geschiedenis eerlijk over ons zal zijn’

Betogers in Hongkong verschuilen zich achter barricades, gasmaskers en paraplu's in een confrontatie met de oproerpolitie.Beeld EPA

Vijf jaar geleden viel ze op met gloedvolle betogen tijdens Occupy Hongkong, nu is ze een van de voetsoldaten van de protestbeweging in de stadstaat. Het geweld schrikt activiste Ann niet meer af.

Steeds vaker overvalt haar een scherpe hoofdpijn. Het begon een maand of twee geleden, vertelt Ann terwijl we door de hipste straatjes van Hongkong Central lopen. Het belangrijkste eiland ligt tussen en tegen rotshellingen. Ann was net nog beneden aan het demonstreren, tussen kantoorpersoneel uit het financiële centrum. Sinds de politie de eerste universiteit belegerde, komen steeds meer mensen in grijze pakken rond lunchtijd de straat op.

Het zou kunnen dat Anns hoofdpijn komt door het traangas dat ze bijna ieder weekend inademt – al sinds de eerste demonstratie tegen bemoeienis van Peking, op 12 juni. Uit vrees voor haar veiligheid wil ze niet met haar achternaam in de krant. De 26-jarige Ann vecht niet aan de frontlinie, ze loopt meestal ergens tussen de massa en de radicalen vooraan.

De signalen kent ze op haar duimpje. Komt er een waterkanon aan, of richt een agent zijn geweer, dan schreeuwt ze dat naar haar vrienden. Heen en weer loopt ze met paraplu’s, mondkapjes, gereedschap en flessen water. Wanneer activisten zich verschuilen in een universiteit en de oproerpolitie de druk opvoert, gaat ze met haar vrienden elders de straat op om de agenten weg te lokken. Als voetsoldaat zorgt ze dat de periferie van de opstand gedekt blijft.

Mondiger dan leeftijdsgenoten

De jeugd in Hongkong is mondiger dan haar leeftijdsgenoten op het vasteland. Zittend op de bezette snelweg langs de overheidsgebouwen, viel de studente vijf jaar geleden op door haar gloedvolle betogen waarin ze uitlegde waarom het volkomen logisch is dat Hongkong haar eigen leiders kiest. Dat was tijdens Occupy Hongkong, zoals de protesten in 2014 heetten.

Hongkong is haar land. Ann groeide op tussen groene heuvels en stranden, leerde bij het oversteken eerst links te kijken om niet onder de trolleybus te lopen, en at noedels en dimsum in Chinese eethuisjes.

Demonstranten vormen een menselijke keten om materiaal door te geven voor een mars naar de bezette Polytechnische Universiteit in Hongkong. Beeld AFP

Ze was vier jaar oud toen de Britten de veelzijdige stadstaat overdroegen aan het communistische regime in Peking. Voorlopig zou er niet veel veranderen, werd gezegd. Hongkong hoorde voortaan bij China, maar mocht zijn eigen systeem houden. Dat bleek een leugen, ontdekte Ann toen haar generatie stemrecht kreeg. De leiders van Hongkong werkten niet voor haar belangen, maar voor die van Peking.

Voorzichtig zijn

Als ze haar mondkapje afdoet, komen subtiel gestifte lippen tevoorschijn. Haar haren bindt ze in een staart. Het lijntje boven haar ogen is dunner, netter getekend dan toen ik haar twee jaar geleden voor het laatst zag. Uit de berichtjes die ze me stuurde, klonk voorzichtigheid. De afgelopen jaren zag ze hoe de autoriteiten je te grazen nemen als je niet aan hun kant staat.

Ze mag ouder en verstandiger zijn, nu is ze vooral zoekende. De relatie met haar vriend, een jongen van het vasteland, ging na vijf jaar uit. Hij ging met haar mee naar de protesten, maar miste de overtuiging dat er dingen moeten veranderen. “Hij zag niet wat ik zie”, zegt Ann hoofdschuddend.

Deze zomer ging ze met hem mee naar Californië, waar hij bij een groot internetbedrijf ging werken. “Telkens als ik hem feiten presenteerde over China en Hongkong, liet hij me berichten van Sina zien, een Chinees staatsmedium. Dat stopte alle discussie.” Zijn onverschilligheid ergerde haar, en aan het eind van de zomer was ze terug in haar Hongkong.

Niet wachten op instructies

Ze stortte zich vol op de protesten die almaar feller werden. De acties hebben nu een ander karakter dan in 2014. Toen waren er te veel leiders die beweerden de studenten te vertegenwoordigen. Ann dacht dat ze hen wel moest steunen om haar stem te laten horen.

“Nu voelt het alsof ik voor mezelf spreek.” Met haar vrienden maakt ze banners en bepaalt ze zélf wat ze erop zet. De leuzen die ze met een spuitbus op straat kalkt, verzint ze ook zelf. En als ze met haar vrienden een rally wil organiseren, dan doen ze dat gewoon. Wachten op instructies doen ze niet meer.

De politie van Hongkong arresteert demonstranten die proberen de belegerde Polytechnische Universiteit te verlaten.Beeld Photo News

Ze vertelt over haar aandeel in de protesten bij een smoothie met rode vruchten, gezond, prijzig en zoals dat gaat in dit eclectische deel van de stad: geserveerd door Aziaten met een Amerikaans accent. “We kunnen het risico niet lopen verdeeld te zijn. Normaal zouden de radicalen niet samengaan met de mensen achteraan bij een betoging, die geen mot willen met de politie. Nu heeft eenheid voorrang boven alles.”

Vrienden beschermen

De hybride organisatie bestaat uit talloze radertjes en Ann is er één van. “Vijf jaar geleden sliep ik hooguit een paar nachten op straat. Nu ben ik veel pro-actiever.” Grijpt de politie een van haar vrienden, dan wist ze al zijn sporen uit – dat hoort ook bij het werken in de periferie van de radicalen. “Dan gooien we die vriend meteen uit alle whatsapp-groepen. Ik rapporteer dan zijn Facebook en Instagram-account zodat die worden verwijderd.”

Had Occupy Central in 2014 nog ludieke trekjes, Hongkong werd de afgelopen maanden alsmaar kwader. In 2017 had Ann haar bachelor op zak. Advocaat wilde ze worden, maar waarom zou ze? Wat was het recht, de grondwet waard in Hongkong? Ze besloot een tijdje naar Japan te gaan, waar ze als vertaler werkte, en een liefde voor houtsnijkunst opdeed.

Terug in Hongkong ging ze werken in de kunstsector en vond ze een eigen appartementje. Voor omgerekend 500 euro huurt ze een studio van 30 vierkante meter op de negende verdieping van een gebouw zonder lift.

Vader staat achter politie

Dat ze weg wilde bij haar ouders kwam ook doordat het thuis niet meer zo gezellig was. Haar moeder steunt Ann en haar zus volledig, maar haar vader is koppiger. Politiek interesseert hem niet veel, het imago van het politiekorps waar de oud-douanebeambte zelf een tijdje deel van uitmaakte, des te meer. “Het maakt me heel verdrietig om te zien dat hij zijn trots belangrijker vindt dan de veiligheid van zijn dochters.”

Een jongen die laatst naast Anns zus in de bus zat, werd uit de bus gehaald en gearresteerd. Haar zus vroeg zijn naam, zodat hij niet anoniem in het systeem van de ordediensten zou verdwijnen, waarop de agenten tegen haar schreeuwden en haar uitscholden voor slet. Ann schuift haar telefoon over de tafel. Ze laat het berichtje horen dat haar zus stuurde, huilend, volkomen in paniek. “De dreiging is zo dichtbij, het doet pijn dat mijn vader dat niet ziet”, zegt Ann als ze de telefoon weglegt.

Toch vallen haar ouders nog mee. Toen een vriend laatst werd gearresteerd, stond de politie aan de deur van zijn ouderlijk huis, met een huiszoekingsbevel. Zijn moeder liet de agenten niet alleen binnen, maar wees hen ook nog eens op zijn computer. Zou Anns eigen vader zo ver gaan? “Ik betwijfel of hij überhaupt weet hoe hij in onze telefoons kan kijken of onze berichtjes kan afluisteren.” Dat scheelt weer.

Plein van de Hemelse Vrede

Hoe ver zou ze zelf gaan om het Hongkong van haar jeugd te redden? Het geweld op straat schrikt haar niet meer af. Buitenlanders zijn daar gevoeliger voor, zegt ze met een klein lachje. Neem de activist die een Peking-sympathisant overgoot met wasbenzine, en hem in brand stak. Natuurlijk moet de activist zich voor een rechter verantwoorden. Ann denkt even na. “Het was geen zelfverdediging. Aan de andere kant: wat veroorzaakte die actie? De man bleek een politieagent buiten diensttijd. Misschien lokte hij doelbewust een actie uit. We hebben echt geen opties meer. Ik kan niets anders meer verzinnen. Als mensen bereid zijn te sterven, dan doen ze alles.”

Als de protesten nu zouden uitdoven, heeft het de Hongkongers in ieder geval dichter bij elkaar gebracht. Minderheden spreken zich uit. De ooit zo voorzichtige ouders komen hun huis uit om hun kinderen achter de barricades te steunen. Jongeren die naar Chinese tv-shows keken, leren weer Kantonees. Tot Anns vreugde is er een hernieuwde waardering voor de taal en cultuur. “Het idee van Hongkong krijgt vorm.” Tegen buitenlanders is ze wantrouwiger geworden, maar het vertrouwen in haar stadsgenoten is de afgelopen jaren gegroeid. “Het sterkt me dat medestanders een kogel voor me zullen opvangen.”

Het is nog altijd niet ondenkbaar dat het Chinese Volksleger ingrijpt. Met een licht schokje van haar schouders: “Ik kan niet zeggen dat ik graag doodga, maar als het moet, dan is het zo. Als een hele generatie in Hongkong wordt weggevaagd, dan hoop ik dat de geschiedenis eerlijk is over ons. Over het Plein van de Hemelse Vrede zeggen mensen nog steeds dat het bedrog is, dat de studenten die stierven spionnen van de CIA waren. Ik ben erg bang dat de beweging in Hongkong ook zo wordt afgeschilderd.”

Dan lopen we de helling weer af, terug naar het protest dat almaar luider klinkt. De politie staat op het punt traangasgranaten af te vuren, en we verbazen ons over de verkopers van sokken, fruit en snuisterijen die hun kraampjes openhouden – zich niets aantrekkend van wat er zich in de stad afspeelt.

Ann vertelt over haar oma, die in de negentig is. “Ik vroeg haar hoe ze de Japanse bezetting doorkwam. Gewoon, zei ze. We leefden gewoon door.”

De volledige naam van Ann is bekend bij de redactie.

Lees ook:

Angst voor toenemend geweld jaagt Chinezen van het vasteland Hongkong uit

Chinezen van het vasteland verlaten Hongkong, omdat ze zich er niet veilig meer voelen. ‘Verborgen racisme is hier nu dominant.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden