ProfielViktor Boet

Gevangenenruil: Russische ‘Koopman des doods’ voor Amerikaanse basketbalster

Wapenhandelaar Viktor Boet hier op een archieffoto uit 2008, opgepakt, en in de cel in Bangkok.  Beeld AFP
Wapenhandelaar Viktor Boet hier op een archieffoto uit 2008, opgepakt, en in de cel in Bangkok.Beeld AFP

De Amerikaanse basketbalster Brittney Griner is vrij, nadat Moskou en Washington een akkoord bereikten over een gevangenenruil. In ruil voor de atlete keert de Russische wapenhandelaar Viktor Boet terug naar Rusland. Wie is deze man?

Jarron Kamphorst

Als Nicolas Cage een rol speelt in een Hollywoodfilm die zich losjes baseert op jouw criminele carrière, ben je dan een geslaagde schurk? In de ogen van Viktor Boet vermoedelijk wel. De 55-jarige Russische wapenhandelaar gold als de grote inspiratiebron voor het misdaaddrama Lord of War uit 2005, waarin Cage in de huid kruipt van Boets fictieve Sovjet-collega Joeri Orlov.

In tegenstelling tot zijn fictieve alter ego bleef Boet gedurende zijn loopbaan als wapenhandelaar echter niet uit handen van justitie. Sinds 2012 zat hij in een Amerikaanse cel, waar hij een straf van 25 jaar uitdiende vanwege een samenzwering om Amerikanen te doden. Maar daar komt nu een einde aan. Donderdag kondigde het Russische ministerie van buitenlandse zaken aan dat Boet vrijkomt.

In ruil voor de wapenhandelaar stelt Moskou de 32-jarige Amerikaanse basketbalspeelster Brittney Griner op vrije voeten. De in Rusland spelende vedette, tweevoudig Olympisch kampioene, werd in februari opgepakt in Moskou en veroordeeld tot negen jaar cel vanwege het bezit van wietolie.

Het Kremlin stuurde al langer aan op een terugkeer van Boet naar Rusland, waar hij zich kort na de val van de Sovjet-Unie in 1991 ontpopte tot een van de beruchtste wapenhandelaars ter wereld. Opererend in de chaos die volgde op de val van het communistische machtsblok, bouwde Boet een in nevelen gehuld imperium op waarmee hij via luchttransport wapens leverde aan regimes en rebellengroeperingen over de hele wereld.

Vliegtuigen vol wapens, Ikea-meubels en diepvriesmaaltijden

De in Tadzjikistan geboren en getogen Boet begon zijn carrière in de luchtvracht nadat hij begin jaren negentig enige tijd in het Russische leger diende. Na zijn militaire dienst zette hij een luchttransportbedrijf op waarmee hij vracht en mensen naar conflictgebieden verscheepte. Voor het vervoer gebruikte hij militaire transporttoestellen van Sovjetmakelij die op de talloze vliegbases van het voormalige Sovjetrijk in onbruik raakten.

Boet kocht deze robuuste Antonov-toestellen inclusief bemanning op en creëerde zo gaandeweg de grootste particuliere Antonov-vloot ter wereld. Zijn werkzaamheden waren in eerste instantie divers. Zo bracht hij onder meer VN-vredestroepen naar conflictgebieden als Somalië en Oost-Timor en vervoerde hij commerciële vracht zoals Ikea-meubels en diepvriesproducten over de hele wereld.

Maar tegelijkertijd groeide Boet vanwege zijn onbevreesdheid uit tot een felbegeerde wapenleverancier van nationale regeringen en internationale organisaties. Naast VN-soldaten vloog hij bijvoorbeeld ook Amerikaanse wapens naar Irak nadat Washington daar in 2003 een oorlog begon. Ook Rusland en andere grote landen behoorden tot zijn clientèle.

Charles Taylor

Toch duurde het niet lang voordat Boet in ongenade viel. Zijn veronderstelde gebrek aan scrupules leidde tot een werkwijze die zich het best laat omschrijven als ‘u vraagt, wij draaien’. Al snel landden zijn Sovjettoestellen daarom ook op zanderige landingsbanen in de rimboe van door oorlog verscheurde landen waar lokale regimes vanwege internationale wapenembargo’s moeite hadden om aan militair materieel te komen.

Met name zijn banden met de Liberiaanse ex-president Charles Taylor zorgden ervoor dat hij steeds meer onder internationale druk kwam te staan. Tijdens het bewind van de krijgsheer in het West-Afrikaanse land, van 1997 tot 2003, leverde Boet wapens aan Taylor, waarmee de dictator in buurland Sierra Leone de toenmalige burgeroorlog voedde. In 2012 werd Taylor in Den Haag veroordeeld tot vijftig jaar cel voor ‘hulp aan en uitlokking van’ oorlogsmisdaden tijdens het conflict daar.

Zijn staat van dienst als gewetenloos wapenleverancier leverde Boet al snel de bijnaam ‘koopman des doods’ op. Zo had de ‘McDonald’s van de wapenhandel’ naar verluidt ook banden met de Taliban en Al-Qaida en zou Boet tijdens de burgeroorlog in Angola wapens hebben geleverd aan beide partijen in het conflict. Andere cliënten op Boets Rolodex waren onder meer de Libische dictator Muammar Kadafi en regimes en milities in conflictgebieden zoals Rwanda, Colombia, de Centraal-Afrikaanse Republiek en de Democratische Republiek Congo.

Luchtafweerraketten voor de Farc

Toch duurde het tot 2008 voordat hij werd opgepakt. Volgens de Amerikaanse justitie vloog Boet vóór zijn arrestatie voor miljoenen dollars aan wapens naar Zuid-Amerika. Daar leverde hij onder meer luchtafweerraketten aan guerrillabeweging Farc, die zich daarmee verdedigde tegen in Colombia opererende Amerikaanse eenheden. In maart 2008 vatte de Thaise politie Bout in de kraag tijdens een bezoek aan Bangkok waar hij een ontmoeting had met undercoveragenten van de Amerikaanse anti-drugsinstantie DEA. Twee jaar later werd hij uitgeleverd aan de VS en in 2012 volgde de definitieve veroordeling in New York.

Boet zelf heeft altijd beweerd dat zijn vonnis politiek gemotiveerd is en de Russische autoriteiten hebben Boet gedurende de rechtsgang altijd gesteund. Minister van buitenlandse zaken Sergej Lavrov zwoer na zijn veroordeling zich onvermoeibaar in te zetten voor zijn terugkeer naar Rusland. En dat moment is nu, na ruim tien jaar, dan toch daar.

Lees ook:

Russische rechter handhaaft celstraf Amerikaanse basketbalser Brittney Griner

Een Russische rechtbank heeft het hoger beroep van de Amerikaanse basketbalster Brittney Griner verworpen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden