Coronacrisis VS

Gevangenen in Amerika wachten op het coronavirus

Een gevangene in de zwaarbeveiligde gevangenis van de Cook County Jail in Chicago, Illinois, drukt zijn handen tegen het raam. Op het raam staat een hulpkreet geschreven. De gevangenis heeft de meeste besmettingen van alle gevangenissen in de VS. Beeld EPA

In de overvolle gevangenissen in de Verenigde Staten is het risico levensgroot om corona op te lopen. Maar een pleidooi voor ruimere vrijlating van gevangenen is politiek riskant. 

Walter Ogrod zit al 23 jaar in de dodencel in Philadelphia voor verkrachting en moord. Maar voor zijn leven moet hij nu meer vrezen van het coronavirus dan van de staat Pennsylvania. En dat terwijl hij eigenlijk al vrij had moeten rondlopen. Want Ogrod is onschuldig. En de staat weet dat.

DNA-onderzoek op materiaal van zijn vermeende 4-jarige slachtoffer wees uit dat iemand anders de moord moet hebben gepleegd. Een zitting om dat officieel vast te stellen was gepland op 27 maart, maar is nu uitgesteld tot juni. 

Intussen werd Ogrod ziek, hij moest tijdelijk met koorts en ademhalingsproblemen naar het ziekenhuis. Of het corona was, heeft de gevangenis niet laten testen. De pandemie slaat in de VS het hardst toe waar mensen moeilijk aan elkaar kunnen ontsnappen: grote steden, verpleeghuizen. Gevangenissen zijn daar de overtreffende trap van. In die van Chicago werden 500 gedetineerden en personeelsleden besmet. ‘Help ons, we gaan hier dood’, schreven gedetineerden op de ramen.

Barakken met  bedden op nog geen meter afstand

Voor Brandon Livas is sociaal afstand houden onmogelijk, vertelde hij aan radiozender NPR. Hij zit in de gevangenis in Oakdale in Louisiana, waar de gevangenen slapen in barakken waar de bedden nog geen meter van elkaar af staan. “Elke nacht liggen er mensen te hoesten.” Livas heeft diabetes en een ontstoken alvleesklier, wat een besmetting voor hem extra gevaarlijk maakt.

Terwijl je een stad als New York moeilijk kunt ontruimen, is dat bij een gevangenis in principe wel mogelijk. En advocaten en strafrecht-deskundigen pleiten daar ook voor, of anders in ieder geval voor snelle maatregelen om het gevaar te keren.  “Er dreigt een catastrofe”, schreven Margo Schlanger en Sonja Starr, hoogleraren recht aan de universiteit van Michigan, eind maart in webmagazine Slate

Volgens hen moesten er onmiddellijk vier dingen gebeuren: tijdelijk geen nieuwe veroordelingen meer, alleen bij uitzondering nog mensen in voorarrest houden, vrijlaten wie minder dan een jaar uit te zitten heeft en vrijlaten van chronisch zieken. Die zijn er bovengemiddeld veel in gevangenissen. Bovendien is een op de acht gevangenen in de VS ouder dan 55. 

Met handboeien naar chemotherapie

In het complex op Rikers Island in New York, schreef gevangenis-arts Rachael Bedard in The Washington Post, “zijn mijn klanten oude mannen die gebogen en aarzelend door de gang schuifelen met hun rollators, verlamde patiënten die door verplegers gedraaid en verschoond moeten worden, jonge mensen met ver voortgeschreden kanker, die met handboeien om naar het ziekenhuis gaan voor chemotherapie,  patiënten die te dement zijn om te weten waarom ze vastzitten.” In Rikers zitten zo’n 10.000 gevangenen, daarvan is nu voor zover bekend een op de twintig besmet.

Met vrijlaten is op kleine schaal begonnen. Voor de federale gevangenissen, waar een kwart miljoen mensen zitten, laat minister van justitie William Barr kijken wie er kan worden vrijgelaten. In Californië zijn honderden gevangenen naar huis gestuurd of, als ze nergens heen kunnen, in hotels ondergebracht. 

Genade voor misdadigers is politiek riskant

Tegen het idee is ook verzet. In Texas heeft gouverneur Greg Abbott het vrijlaten verboden van wie veroordeeld werd voor een gewelddadig vergrijp. Als echter die categorie wordt uitgesloten, waarschuwde hoogleraar recht John Pfaff van de Fordham universiteit, blijft ruim de helft van de gevangenisbevolking achter de tralies zitten, wat nog veel te veel is.

Maar genade voor misdadigers is politiek riskant. In de staat New York heeft een hervorming van het borgtochtsysteem sinds 1 januari duizenden verdachten uit voorarrest gehouden. Een aantal gevallen waarin dat niet goed uitpakte, werd breed uitgemeten in de media en dat zette de politiek onder druk. Begin april maakte gouverneur Andrew Cuomo het systeem weer wat strenger. Corona of niet, de bevolking van Rikers Island zal dit jaar weer groeien.

Lees ook:

Borgtochthervorming in New York: nooit meer opgesloten uit geldgebrek

In de staat New York mogen rechters in de meeste gevallen geen borgsommen meer opleggen. Daar is niet iedereen het mee eens. Want geeft het criminelen geen vrij spel?

Amerika lijkt eindelijk klaar voor iets minder strenge straffen

Republikeinen en Democraten hebben elkaar gevonden, ook president Trump heeft zich er nu achter geschaard: na jaren lijkt hervorming van het Amerikaanse strafrecht eindelijk in zicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden