Genocide

Franse president Macron vraagt om vergeving in Rwanda, maar biedt geen excuses aan

De Franse president Emmanuel Macron kijkt naar foto’s van slachtoffers van de genocide in Rwanda tijdens zijn bezoek aan de hoofdstad Kigali. Beeld AFP
De Franse president Emmanuel Macron kijkt naar foto’s van slachtoffers van de genocide in Rwanda tijdens zijn bezoek aan de hoofdstad Kigali.Beeld AFP

Frankrijk was niet medeplichtig aan de genocide in Rwanda. Maar het heeft wel een zware verantwoordelijkheid, erkent president Emmanuel Macron 27 jaar later.

Gaat het Franse staatshoofd excuses maken tijdens zijn bezoek aan de Rwandese hoofdstad Kigali, was vooraf de vraag. Volgens verschillende Franse en Rwandese autoriteiten zijn die op hun plaats, gezien de steun van Parijs aan het Hutu-bewind dat in de zomer van 1994 naar schatting 800.000 Tutsi’s vermoordde.

Na een bezoek aan de gedenkplaats van Gisozi, een heuvel in Kigali waar 250.000 slachtoffers zijn begraven, sprak Macron geen verontschuldigingen uit. Maar de hand ging wel in eigen boezem.

Hij zei te hopen dat de overlevenden van de ‘nacht van de genocide’, het kunnen opbrengen om de Fransen te vergeven. “Frankrijk heeft een verleden en een politieke verantwoordelijkheid in Rwanda”, vervolgde hij. “En het heeft een plicht: het moet de geschiedenis onder ogen zien en erkennen dat het te lang liever zweeg dan naar de waarheid zocht.”

President Mitterrand

Om die stilte te doorbreken vroeg Macron in 2019 een gezelschap van historici op te helderen wat de Fransen deden in de jaren voor het bloedbad. In 1990 schoot de toenmalige president François Mitterrand zijn Rwandese ambtgenoot Habyarimana, een bondgenoot sinds halverwege de jaren zeventig, militair te hulp. Op dat moment werd Rwanda aangevallen door eerder verdreven Tutsi’s vanuit het buurland Oeganda. Deze rebellen stonden onder leiding van de huidige president van Rwanda, Paul Kagame.

Het rapport van de historici, dat in maart verscheen, concludeerde dat Frankrijk niet medeplichtig was aan volkerenmoord. Tegelijk velt het een keihard oordeel over Mitterrand en diens entourage. Die was volgens commissievoorzitter Vincent Duclert blind voor de ‘racistische ontsporing met een genocidaal karakter’ van de Hutu’s. Signalen dat het de verkeerde kant op ging, drongen niet door.

“Frankrijk begreep niet dat het in feite aan de kant stond van een regime dat genocide pleegde”, zo formuleerde Macron het in Kigali. “Door berichten van goed geïnformeerde waarnemers ter plaatse te negeren, heeft het een zware verantwoordelijkheid op zich geladen voor een ontwikkeling die tot het ergste heeft geleid, terwijl men juist een burgeroorlog of een regionaal conflict wilde voorkomen.”

Diplomatiek herstel

Voor Macron is zijn bezoek het sluitstuk van een proces van normalisering van de relatie met Rwanda, dat werd ingeluid door zijn voorganger Nicolas Sarkozy, die Rwanda in 2010 bezocht. Sarkozy sprak toen al over ‘ernstige fouten’ en ‘een vorm van verblinding’.

Aan de politieke opwarming tussen Macron en Kagame – Rwanda krijgt weer een Franse ambassadeur – gingen enige nieuwe economische activiteiten vooraf. De afgelopen twee jaar investeerden de Fransen 120 miljoen euro in Rwanda, dat vaak wordt geroemd om zijn prestaties en mogelijkheden op het gebied van hightech. Zo bouwde de Vivendi-groep een concert- en bioscoopzaal in de buurt van Kigali.

Vrij baan voor president Kagame

Over de huidige schendingen van de mensenrechten in Rwanda – Kagame kreeg tijdens de laatste verkiezingen in 2017 alleen al 98 procent van de stemmen – heeft Parijs, in tegenstelling tot Washington en Londen, de laatste jaren gezwegen.

Toen het Europees Parlement dit jaar vrijwel unaniem een resolutie aannam ten faveure van Paul Rusesabagina, een oppositieleider die in Kigali terechtstaat voor terrorisme, bleken degenen die zich onthielden van stemming vaak lid van Macrons partij La République en marche. “Je kunt je principes beter verdedigen als je een normale verhouding hebt”, zo luidde de uitleg van het Élysée.

In zijn opzet lijkt Macron geslaagd. Kagame, met wie hij donderdag een gezamenlijke persconferentie gaf, noemde zijn rede ‘enorm moedig’. “Zijn woorden hadden meer waarde dan excuses”, voegde hij daar aan toe. “Dit bezoek staat in het teken van de toekomst, niet van het verleden. Frankrijk en Rwanda gaan hun relatie verbeteren, op politiek, economisch en cultureel gebied.”

Lees ook:

Was Frankrijk medeplichtig aan de genocide in Rwanda in 1994?

Wat deed Frankrijk precies in Rwanda, voor en tijdens de genocide, nu 25 jaar geleden? President Macron heeft een commissie benoemd om deze vraag op te helderen. Oud-minister van buitenlandse zaken Hubert Védrine verwacht geen onthullingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden