InterviewValentin Gendrot

Franse journalist Valentin Gendrot ging undercover bij de politie en schrok zich rot: ‘Ze dekken elkaar in’

Franse journalist Valentin Gendrot (32) schreef een boek over zijn ervaringen bij de politie.Beeld AFP

De Franse journalist Valentin Gendrot (32) ging undercover bij de politie. Zijn verslag bevestigt de vermoedens van velen: Politiegeweld en racisme komen veel vaker voor dan de autoriteiten toegeven.

Gendrot is een specialist in het genre. Hij verwerkte zijn undercoverervaringen in onder andere een industriële chocolaterie, een autofabriek en een callcenter in een boek. En voor de Franse publieke omroep trok hij er met een verborgen camera op uit als medewerker in een vestiging van de Lidl.

Maar de politie van binnenuit beschrijven, dat is andere koek. Gendrot volgde een opleiding van drie maanden tot ADS, adjoint de sécurité, ofwel hulpagent. Hierna moest hij lang geduld hebben. Tot zijn grote teleurstelling werd hij naar een psychiatrisch ziekenhuis gestuurd om patiënten te vervoeren. Pas een jaar later bereikte hij zijn doel, het bureau van het 19de arrondissement van Parijs. Het 19de, met bijna 200.000 inwoners, staat bekend als het onveiligste stadsdeel.

Naar aanleiding van zijn boek ‘Flic’ (uitgeverij Goutte d’Or) is de inspectie van de politie een onderzoek begonnen.

Waarom wilde u per se naar dat bureau?

“Ik wilde weten hoe het echt is in een buurt waarvan men zegt dat de relatie tussen de politie en de bevolking er niet goed is. Infiltreren is de enige manier om te weten te komen hoe het daar echt gaat.”

Wat is uw conclusie na zes maanden?

“Dat politiegeweld geregeld voorkomt, en dat er een grote malaise heerst onder de agenten die in deze omgeving aan het werk zijn. Beide fenomenen zijn taboe. Van politiegeweld wordt altijd gezegd dat het uitzonderlijk is, en het beroerde klimaat op de werkvloer wordt niet aangekaart door de politie zelf.”

De buurt waar u agent was, heeft veel te lijden van overlast van dakloze migranten en drugsverslaafden en er is criminaliteit. Agenten zullen hier onder grote druk staan. Is het niet begrijpelijk dat ze soms hun geduld verliezen?

Valentin Gendrot undercover bij de Franse politie.Beeld AFP

“Het is ook niet niks als je om zes uur ’s ochtends moet beginnen en op het politiebureau gelijk in de stank van zweet en urine zit van verslaafden die net zijn opgepakt. Het is zelfs heel erg moeilijk werk, voor een lage beloning. En dan is alles om je heen versleten en het materiaal waarmee je werkt, zoals de auto’s, is vaak kapot. Maar het is geen reden om je te misdragen. De meeste agenten doen dat ook niet, maar het gebeurt te vaak en er blijft veel onder de oppervlakte.”

Volgens u vinden er aanhoudingen plaats die niet worden geregistreerd. Hier gebeuren dingen die niet door de beugel kunnen.

“Er is duidelijk sprake van een grijs gebied. Op een van mijn eerste werkdagen in het negentiende pakten we een kleine dealer op. Die jongen werd gestompt, aan zijn haren getrokken en een paar kilometer verderop uit de wagen gezet.

“Ik ben er in zes maanden vier keer getuige van geweest dat migranten klappen kregen op het bureau of daarbuiten. En als het echt uit de hand loopt en er wordt aangifte gedaan tegen de politie, dan dekken agenten elkaar. Daar heb ik zelf ook aan meegedaan. We hadden een jongen van zestien opgepakt, Konaté, die met vrienden zorgde voor geluidsoverlast. Er was aanvankelijk niet veel aan de hand, we zeiden dat de muziek zachter moest en dat deden de jongens meteen.

“Maar een collega, die Garcia heet in het boek, reageerde zijn frustratie van die dag af op die jongens. We waren al een paar keer uitgerukt voor futiliteiten. Hij sprak die jongens net toen we weg zouden gaan nog even intimiderend toe. ‘Wij worden helemaal schijtziek van jullie!’, riep hij naar het groepje. Waarop Konaté antwoordde dat ze niets hadden gedaan. Garcia vroeg hem ‘wat zei je daar?’ Terwijl hij Konaté een tikje op zijn wang gaf. Dat pikte Konaté niet: kom maar op, zei hij, een tegen een! Garcia gaf Konaté een paar klappen en we voerden hem af in de wagen. Hier ging Garcia helemaal los, hij sloeg Konaté waar hij hem maar kon raken.

“Na het incident stelden ze een proces verbaal op dat de aanhouding van Konaté moest rechtvaardigen. Ik stond daar met mijn neus bovenop. Ze deden alsof Konaté de agressor was, draaiden alles om. Hij zou Garcia hebben gezegd dat deze zijn bek moest houden. Tijdens het onderzoek dat volgde, heb ik mij gehouden aan de versie van mijn collega’s.”

Parijzenaars protesteren tegen politiegeweld.Beeld AFP

Waarom heeft u toen niet verteld wat er was gebeurd?

“Ik had er anderhalf jaar over gedaan om te komen waar ik was, ik wilde het vertrouwen dat ik had bij de collega’s niet op het spel zetten. Bovendien kon ik door mijn rol te blijven spelen laten zien hoe een ernstige zaak onder het tapijt werd geveegd. Voor het geven van een valse getuigenis kan je 15 jaar gevangenisstraf krijgen, je kunt als politieman nauwelijks iets ergers doen. Het schokkende van dit verhaal is de routine die er uit spreekt. Als er iets aan de hand is, dan sluiten de rijen zich, die solidariteit spreekt vanzelf.”

De inspectie van de politie, de IGPN, gaat de zaak nu nog een keer onderzoeken

“Dat is voor mij een grote opluchting. Want dit is de kans om alles alsnog op te helderen. En ik krijg de kans om terug te komen op mijn eerdere valse verklaring.”

Wat kunt u zeggen over het racisme bij de politie?

“Van mijn brigade van 32 personen waren er vier of vijf gewelddadig en racistisch. Je kunt dus niet spreken van structureel racisme, het is een minderheid die zich zo gedraagt. Maar de agenten om wie het gaat, zijn voortdurend op jacht naar bâtards (letterlijk bastaard, straattaal die gangbaar is in achterstandswijken, KJ), zoals ze dat noemen. Tijdens een verkeerscontrole hield een van ons een Smart staande met twee zwarte jongemannen. ‘Er zitten twee mooie bâtards in die wagen, laten we even gaan kijken.’”

Politieagenten ontruimen een tunnel in het 19de arrondissement van Parijs.Beeld AFP

Hoe bestaat het dat zulke mensen bij de politie kunnen werken?

“De opleiding is erg onder de maat en dat is een groot probleem. Als hulpagent kan je na drie maanden de straat op, met een wapen. Drie maanden is veel te kort, een heel belangrijk thema als huiselijk geweld waar je op een bureau in probleembuurten erg veel mee te maken krijgt, werd in drie uur afgehandeld.

Deze les bestond onder andere uit een vertoning van de film ‘Mon Roi’ waarin de acteur Vincent Cassel zijn vriendin slaat met wie hij een uiterst giftige relatie onderhoudt. De instructeur keek er even naar en verliet toen de zaal, sommige cursisten vielen vervolgens in slaap. Het resultaat is dat vrouwen die komen om te zeggen dat ze worden geslagen, weer naar huis worden gestuurd.”

Aan aspirant-agenten wordt geen enkele eis gesteld?

“Om ADS (hulpagent) te worden, moet je alleen jonger zijn dan dertig, dat is de enige voorwaarde. Verder maakt het niets uit, de druk om te rekruteren is erg hoog, ze hebben heel hard mensen nodig. Na de aanslagen van 2015 en 2016 waren er opeens veel aanmeldingen, maar dat is alweer ingezakt.

Als je je inschrijft, volgt er eerst een gesprek waarbij ook een psycholoog aanwezig is. Maar in de kazerne waar ik de opleiding deed, deelde ik een kamer met onder andere een jongen met een verleden als neonazi en iemand met een strafblad, Mickaël. Negen keer veroordeeld, voor onder andere inbraak, cannabishandel en autodiefstal.

Ze hadden hem nog een kans willen geven, maar hielden hem in de gaten, vertelde hij mij. Een van de instructeurs noemde de ADS een low cost-politie, een manier om zo snel en goedkoop mogelijk blauw op straat te krijgen. Daarmee is eigenlijk alles gezegd.”

Hoeveel van deze low cost-agenten zijn er in Frankrijk?

“12.000, op 146.000 agenten. Een ADS verdient 1340 euro netto per maand in Parijs, 1280 in de provincie.”

Heeft u iets gehoord van uw ex-collega’s naar aanleiding van uw boek?

“Ja, een van hen stuurde een appje. Hij zei dat hij geschokt was toen hij het nieuws hoorde. Ik heb hem geantwoord dat ik hoop dat het goed met hem gaat en hem veel leesplezier gewenst.”

Naar schatting heeft 85 procent van de twintig à dertig mensen die jaarlijks in Frankrijk omkomen na een treffen met de politie een immigratieachtergond. Dat bewijst volgens u dat racisme een rol speelt. Maar we weten ook dat deze categorie sterk is oververtegenwoordigd in de misdaad.

“Dat is waar. Maar wie behoort tot een zichtbare minderheid wordt ook veel vaker gecontroleerd, en loopt dus ook een veel groter risico slachtoffer te worden van politiegeweld. Dat is het probleem van etnisch profileren.

Collega Garcia bijvoorbeeld zag Konaté niet als een puber die indruk wilde maken op zijn vrienden, voor hem was hij een kleine dealer. Ondertussen zal iemand als Garcia niet snel afstappen op de witte, welvarende gebruikers van cocaïne of MDMA in het 19de arrondissement. Deze groep hoeft zich nergens zorgen over te maken.”

Discriminatie

De inspectie van de politie in Frankrijk, de IGPN (Inspection générale de la Police nationale) publiceert sinds enkele jaren de cijfers van de zaken die worden onderzocht. In 2019 waren dat er 1500. 30 zaken hadden betrekking op racisme, dat waren er 42 in 2017 en 46 in 2018. Het gaat meestal om onderzoek naar aangiftes door burgers van discriminatie of racistische belediging.

Afgelopen juni onthulde de site Streetpress dat er in een faceboekgroep van zo’n achtduizend agenten racistische, seksistische en homofobe grappen en oproepen tot moord massaal worden geliked. Populair slachtoffer was de actrice Camélia Jordana. Jordana, van Algerijnse origine, had op tv laten weten dat zij zich niet op haar gemak voelt met politie in de buurt.

Lees ook: 

Franse ombudsman: Discriminatie zit in ons systeem

De Franse ombudsman heeft zich in het debat over discriminatie en racisme gemengd. Volgens Jacques Toubon is ongelijke behandeling van personen van kleur een patroon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden