Analyse Europese 'Green Deal'

Frans Timmermans wil alle EU-besluiten onder de klimaatloep houden

‘Klimaatcommissaris’ Frans Timmermans tijdens een persconferentie op de VN-klimaattop, maandag in Madrid. Beeld EPA

EU-kopstukken Von der Leyen en Timmermans presenteren vandaag hun ‘groene deal’. De eerste test is een dag later al, als de regeringsleiders zich erover buigen.

Stop deze klimaathysterie, zal de één zeggen. Wat een slappe hap, lang niet ambitieus genoeg, zal een ander vinden. In een politiek verscheurd Europa – zeker als het over klimaatbeleid gaat – hoeft Eurocommissaris Frans Timmermans niet te rekenen op staande ovaties als hij woensdagmiddag zijn langverwachte ‘Green Deal’ presenteert.

Om het gewicht ervan te onderstrepen doet de vicevoorzitter voor klimaatbeleid dat samen met zijn baas, Ursula von der Leyen, tijdens een ingelaste plenaire zitting van het Europees Parlement in Brussel.

Het is nog maar een eerste schets van die groene deal: meer een kalender met mogelijke acties dan concrete maatregelen. Daarover gaan de EU-landen en het parlement met elkaar aan de slag, in het nieuwe jaar en de jaren erna.

Alles in het teken van ‘klimaatneutraliteit’

Maar de nieuwe Europese Commissie slaat wel degelijk enkele piketpaaltjes diep de grond in. Alles, maar dan ook alles wat de EU-besluitvormingsmachine de komende jaren voortbrengt, moet in het teken staan van de strijd tegen klimaatverandering. Energie, transport, landbouw, industrie, handel met de rest van de wereld, biodiversiteit, investeringen, afval, kringloopeconomie, lucht-, water- en bodemkwaliteit – alles moet zich voegen naar dat ene doel: nul CO2-uitstoot in 2050, ofwel ‘klimaatneutraliteit’.

Belangrijke randvoorwaarde: niemand mag achterblijven. Energierekeningen moeten omlaag in plaats van omhoog (bijvoorbeeld door betere woningisolatie), de gele hesjes moeten weer gedragen worden waarvoor ze oorspronkelijk zijn bedoeld.

In uitgelekte stukken vliegen de ideeën in het rond: klimaatneutrale staalproductie in 2030; een CO2-heffing op importproducten uit landen die het niet zo nauw nemen met die uitstoot; het aanpakken van de scheep- en luchtvaart (sectoren die in het Klimaatakkoord van Parijs de dans nog ontspringen); een verplaatsing van 75 procent van het transport over de weg naar het spoor of de binnenwateren, enzovoorts.

Planning Green Deal

Januari 2020
Presentatie van het Just ­Transition Mechanism (rechtvaardig overgangsmechanisme) van tientallen miljarden euro’s om regio’s die het meest afhankelijk zijn van ­fossiele brandstoffen te ondersteunen bij de omschakeling.

Maart 2020
Voorstel voor een Europese Klimaatwet. Daarmee moet het doel ‘nul CO2-emissies in 2050’ wettelijk worden ­vast­gelegd.

Juni 2020
Beoordeling van de nationale energie- en klimaatplannen.

Oktober 2020
Concreet plan voor CO2-reductie van minstens 50 procent (mogelijk 55 procent) in 2030 (ten opzichte van 1990 – het huidige EU-doel is 40 procent)

Juni 2021
Herziening energiewetgeving om aan 2030-doel te voldoen.

Juni 2021
Voorstel om CO2-emissie­handel uit te breiden met scheepvaart en om luchtvaartuitstoot te belasten (beide sectoren zijn buiten het ­Klimaatakkoord van Parijs ­gehouden).

Groene eed: richt geen schade aan

In een van de documenten, bedoeld voor intern commissiegebruik, is sprake van een ‘groene eed: richt geen schade aan’. Met dat motto wil de commissie-Von der Leyen alle EU-regels, oud en nieuw, napluizen op effecten die het bereiken van het hoofddoel bemoeilijken.

Ook het investeringsbeleid moet donkergroen worden. De Europese Investeringsbank, de grootste publieke geldverstrekker ter wereld, moet wat Von der Leyen betreft een klimaatbank worden.

Want uiteraard gaat ook de groene deal grotendeels over geld. Eerdere plannen voor een ‘Just Transition Fund’, een fonds dat landen en regio’s moet helpen om hun fossiele economie om te vormen in een duurzamere (denk aan Polen), worden opgewaardeerd tot een ‘overgangsmechanisme’, dat ook technische en andersoortige ondersteuning biedt. De presentatie daarvan is uitgesteld naar volgende maand.

Gezichten in Brussel blijven somber staan

Het is voor de commissie immers lastig strooien met beloftes over geld als de onderhandelingen over de nieuwe meerjarenbegroting (2021-2027) zo muurvast blijven zitten. De regeringsleiders praten er weer over op hun EU-top van donderdag en vrijdag, maar de gezichten in Brussel staan nog steeds somber.

De meeste aandacht op die top zal uitgaan naar de tweede poging om alle landen achter het 2050-doel voor klimaatneutraliteit te krijgen. In juni lagen Estland, Hongarije, Polen en Tsjechië dwars. Inmiddels is Estland aan boord en zit er beweging in de drie andere landen, maar of zij deze week al zo ver zijn? Dat wordt spannend.

Zo staat of valt het succes van Timmermans’ groene-deallancering bij unanieme steun van de lidstaten voor het hoofddoel. Morgen zullen we al weten of de échte bazen van de EU, de regeringsleiders, de actiekalender van de commissie direct aan de muur hangen of toch nog even in de la met goede voornemens leggen.

Lees ook:
De ‘groenste Europese Commissie ooit’ krijgt de zegen van het parlement, maar niet van de Groenen

De Europese Groenen steunen het team van Ursula von der Leyen vooralsnog niet. ‘Klimaat-commissaris’ Frans Timmermans begrijpt daar niets van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden