Rechtszaak Honduras Ontwikkelingsbank

FMO weigert te schikken maar zet wel peperdure advocaat in tegen Lenca-indianen

Een optocht tijdens de begrafenis van de vermoorde milieuactiviste Berta Caceres in het Hondurese La Esperanza, die zich hardmaakte voor de rechten van de Lenca-indianen en zich verzette tegen de bouw van een stuwdam bij hun nederzettingen. Beeld EPA

De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO is bereid vele miljoenen euro’s uit te geven aan advocaatkosten om te voorkomen dat ze een rechtszaak verliest, aangespannen door slachtoffers van een waterkrachtcentraleproject in Honduras.

Lenca-indianen houden de bank medeverantwoordelijk voor mensenrechtenschendingen en broodroof. Als FMO, dat voor 51 procent in handen is van de Nederlandse staat, voor een schikking zou kiezen met de Hondurese gedupeerden van de bouw van de waterkrachtcentrale, vallen de kosten voor de bank vrijwel zeker veel lager uit. FMO is opgericht om door financiering van bedrijven de economie in ontwikkelingslanden stimuleren.

De begroting van De Brauw, topadvocatenkantoor aan de Amsterdamse Zuidas, becijfert een bedrag tussen de 4,1 en 6,2 miljoen euro voor de eerste rechtszaak, zo blijkt uit een brief van 24 juli 2018 aan FMO, die in handen is van Trouw. De mogelijkheid van extra kosten wordt opengehouden. Ook nieuwe rechtszaken en een eventueel hoger beroep zijn niet begroot. Channa Samkalden, de advocaat van de slachtoffers, noemt het bedrag dat FMO wil betalen ‘fenomenaal’.

FMO laat weten tot nu toe 2,6 miljoen euro aan advocaatkosten te hebben uitgegeven. “FMO kan zich niet aan de rechtszaak tegen de bank onttrekken, maar staat open voor andere oplossingen.” Welke maakt FMO niet duidelijk.

Stuwdam

FMO financierde vanaf 2014 de bouw van een stuwdam in het Centraal-Amerikaanse Honduras. De bank was niet direct verantwoordelijk voor de uitvoering, dat was het bedrijf Desa dat de rechten schond van de Lenca die daar leven. Een onafhankelijke onderzoekscommissie, in opdracht van FMO, concludeerde in september 2016 dat de ontwikkelingsbank zelf in strijd handelde met de onderzoeksverplichting die voortvloeit uit de VN-Verklaring over de rechten van Inheemse Volken. Deze volkeren moeten vooraf‚ in alle vrijheid en met kennis van alle feiten‚ hun mening over een project in hun leefomgeving kunnen geven. Daarin schoot FMO tekort.

Ook werden er vijf activisten vermoord. Zij hadden tegen de bouw van de stuwdam geprotesteerd. Het bedrijf Desa was betrokken bij zeker één van die moorden. De nabestaanden van de vermoorde Berta Cáceres spanden daarom een rechtszaak aan tegen FMO als financier. Met inwoners uit het gebied, verenigd in de mensenrechtenorganisatie Copinh, willen de nabestaanden dat de Nederlandse rechter de financiering van FMO als onrechtmatig bestempelt. Als dat lukt volgt er een volgende rechtszaak over schadevergoeding.

Protest van Lenca indianen in Honduras tegen de bouw van de Augua-Zarca dam. Beeld AFP

Het totaal aantal benadeelden wordt op maximaal negenhonderd geschat, maar ligt waarschijnlijk lager. Uitgaande van een minimumjaarloon voor een alleenstaande in Honduras zou de schadepost 2,1 miljoen euro bedragen. Wordt het leefbaar inkomen voor een familie als uitgangspunt genomen voor negenhonderd Lenca’s dan komt de schadevergoeding voor inkomstenderving uit op 3,6 miljoen euro. Diverse experts, die anoniem willen blijven, verwachten dat het schadebedrag aanzienlijk lager zal uitvallen. Ook Samkalden is nuchter. “Over elk van de potentiële slachtoffers wordt apart gesteggeld bij een regeling voor schadevergoeding. Dus wordt het altijd een lager totaalbedrag.”

Ethisch onverandwoord

Emeritus hoogleraar ontwikkelingsstudies Paul Hoebink noemt de kosten ‘schandalig’. “Ethisch onverantwoord. Laat FMO de schade uitkeren in plaats van geld te steken in een duur advocatenkantoor.” Samkalden is het daar mee eens. “Voor de vele miljoenen aan advocaatkosten kan FMO goedkoper met haar cliënten schikken.”

Waarom FMO dat niet doet? “Uit de publicatie van half oktober in Trouw bleek dat FMO veel meer projecten heeft waar het misgaat. FMO wil klaarblijkelijk geen precedent scheppen door nu aansprakelijkheid te erkennen en te betalen”, zegt Samkalden die nog steeds open zegt te staan voor een schikking.

Met de billen bloot

Irene van Staveren, hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit, is minder verbaasd. “Het inhuren van een duur advocatenkantoor is geen moreel ethische kwestie.” Zij gaat er vanuit dat er uiteindelijk in deze zaak wordt geschikt, zoals dat bij banken meestal gebeurt. “FMO zou natuurlijk schuld moeten bekennen maar zal dat waarschijnlijk niet doen. Wel moet de ontwikkelingsbank transparant zijn als het gaat om de verantwoording over wat er is misgegaan. FMO moet met de billen bloot. Publieke transparantie is moreel gezien een stap in de goede richting.”

FMO laat in een reactie weten ‘het vreselijk te vinden wat er is gebeurd en dat dit project in Honduras zoveel verdriet en onrust met zich mee heeft gebracht’.

De namen van de anonieme experts zijn bij de hoofdredactie bekend.

Meerdere moorden

FMO stapt in 2014 als financier in het waterkrachtproject, als de eerste dode al is gevallen; in 2013 schiet een militair een activist dood. Er volgen meerdere moorden, onder andere op Berta Cáceres in maart 2016. De voorvrouw van mensenrechtenorganisatie Copinh wordt in haar eigen huis vermoord. Er volgen arrestaties, van onder andere de directeur van uitvoerend bedrijf Desa. Pas in 2017 stapt FMO uit het project.

Lees ook:

Nederlandse ontwikkelingsbank financiert landroof en andere misstanden.

De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO financiert een aantal projecten van bedrijven waar moord, doodslag, intimidatie, milieuschade, willekeurige arrestaties en landroof voorkomen. 

Hoe de Nederlandse ontwikkelingsbank verstrikt raakte in landjepik.

De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO zegt met zijn investeringen in onder meer palmolieplantages de lokale gemeenschappen vooruit te helpen. Maar die zitten daar helemaal niet op te wachten. Ze willen hun grond terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden