Oost-Oekraïne

Felle discussie in Oekraïne over ‘capitulatie’ tegenover Rusland

Demonstranten in Kiev houden spandoeken omhoog met de tekst ‘nee tegen capitulatie’ om te protesteren tegen de zogenaamde Steinmeier-formule. Beeld EPA

In Oekraïne woedt een hevig debat over concessies die president Zelenski deed om vredesbesprekingen met Poetin mogelijk te maken. Zowel voor- als tegenstanders van overleg zijn pessimistisch over de uitkomst ervan.

Onder de goudgekleurde kastanjes van de Primorski Boulevard, hoog boven zee, is de oorlog ver weg. Het enige risico dat je als toerist loopt, is dat je de aandacht trekt van een paar opdringerige sjacheraars. Zij zetten een aapje op je schouder, dwingen je tot een selfie en vragen daar vervolgens grof geld voor. Maar beneden, onderaan de 192 treden van de Potemkintrappen, is het crisis. Terwijl daar voorheen – tot diep in de herfst – joekels van cruiseschepen in de haven aanmeerden, ligt er nu slechts een handvol gammele schuitjes.

“De toeristen filmden de onlusten en toonden de beelden aan hun verzekeringsmaatschappij. Sindsdien mijden de reders onze stad”, zegt Elena Petropavlovska. De stadsgids, rond de vijftig, toont een groep West-Europese bezoekers de ‘parel van de Zwarte Zee’, zoals ze Odessa, ooit gesticht door tsarina Catharina, liefkozend noemt. Haar cultuurliefhebbers kwamen per bus uit Kiev; de Italianen en Amerikanen van de zeeschepen heeft ze sinds het conflict in 2014 uitbrak niet meer gezien.

Weliswaar werden ze vervangen door een massa Oekraïense vakantievierders, die het strand van Odessa verkiezen boven dat van de door Rusland geannexeerde Krim, maar die hebben niet zoveel geld en laten zich niet rondleiden. “We moeten zorgen dat de oorlog stopt”, zegt Petropavlovska. “Dan maar een compromis. Als ze maar gaan praten.”

Autonomie

Het is dit sentiment dat bijdroeg aan de verkiezingsoverwinning van Volodimir Zelenski, dit voorjaar. Want hoewel de vuurgevechten beperkt blijven tot de regio Donbas in het uiterste oosten, drukt het conflict zwaar op de economie. Om besprekingen mogelijk te maken stemde Zelenski deze maand in met een Russische eis. Zo zouden er verkiezingen moeten komen in de gebieden waar gewapende milities zich met Russische steun los vochten van Kiev. Vervolgens zouden deze zelfbenoemde republiekjes autonomie verkrijgen binnen Oekraïne.

Oorlog gaat het zesde jaar in

Begin deze maand ondertekende Oekraïne de zogeheten Steinmeier-formule, genoemd naar de Duitse minister die dat in 2016 voorstelde. Zodra er eerlijke verkiezingen plaatsvinden in de Donbas, kan het gebied met een speciale autonome status reïntegreren in Oekraïne. De deal zou de weg vrijmaken voor vredesbesprekingen tussen Oekraïne en Rusland onder begeleiding van Frankrijk en Duitsland.

Na de protesten van afgelopen weken benadrukte de Oekraïense minister van buitenlandse zaken dat Russische troepen zich eerst moeten terugtrekken, zodat Oekraïne volledige controle krijgt over het gebied, voordat van verkiezingen sprake kan zijn. Daarmee kopieert hij de principiële houding van de vorige president Porosjenko, die al jaren niet meer tot gesprekken met Rusland kwam.

Ondertussen wordt in de Donbas dagelijks gevochten. In de afgelopen week sneuvelden opnieuw vier Oekraïense militairen en raakten er evenzoveel gewond.

Hoeveel steun Zelenski ook geniet, tegen deze oplossing voor het vastzittende conflict is flink verzet. Gingen vorig weekend in Kiev al zo’n tienduizend mensen de straat op, nu verzamelen zich ook op de boulevard van Odessa enkele honderden demonstranten. Ze dragen Oekraïense vlaggen met zich mee, en spandoeken tegen ‘capitulatie’, zoals ze Zelenski’s initiatief betitelen. “We zijn niet voor oorlog, maar wel tegen zo’n vrede”, zegt een van de demonstranten, Sergej Varlamov. De 26-jarige jurist, die doordeweeks op het provinciehuis werkt, is leider van de lokale afvaardiging van het Nationale Front. Dat is een actieve rechts-radicale organisatie die vaak het voortouw neemt bij de protesten – waarbij zich ditmaal veel gewone Odessieten hebben gevoegd. De demonstranten zijn fel gekant tegen verkiezingen in de Donbas zonder dat Oekraïne daar de controle heeft. “Op die manier wordt de Donbas straks Oekraïens, maar blijven Russische legerleiders en politie er de dienst uitmaken. Ze zullen een Russische lobby vormen in ons parlement.”

Oekraïnisering

Volgens opiniepeilingen steunt een meerderheid van de Oekraïners besprekingen met Rusland. Maar over de gewenste uitkomst heerst verdeeldheid. Vitali Oplatsjko, een 81-jarige directeur van een groot maritiem logistiek bedrijf, die verderop in zijn zomerhuis aan het strand geniet van de laatste zonnestralen van het jaar, gelooft op zijn beurt niet dat de inwoners van de Donbas vrede willen. “De afgelopen zes jaar heeft Rusland die mensen gehersenspoeld. De jonge generatie daar steunt Oekraïne niet.” Oplatsjko wijst erop dat er in de rest van het land juist een ‘Oekraïnisering’ werd doorgevoerd, zoals de zakenman het noemt. Zo werden nieuwe taalwetten aangenomen die het Oekraïens bevorderen boven het Russisch. “Dat was een cadeau voor Poetin.”

Terwijl president Zelenski haast heeft – ‘praten met Rusland’ was diens verkiezingsbelofte – is zijn opponent Vladimir Poetin vooral druk met het Midden-Oosten, denkt de Odessitische zakenman. “Voor Oekraïne is vrede essentieel, maar voor Rusland is de Donbas een kleinigheid. Poetin heeft geld en hij heeft de tijd.”

Lees ook:

Zelenski doet water bij de wijn en maakt weg vrij voor vredesonderhandelingen

Nu Oekraïne akkoord is met een voorstel om Oost-Oekraïne te verdelen, lijkt de weg vrij voor nieuwe onderhandelingen over vrede met Rusland. De oppositie in Kiev beschuldigt president Zelenski er echter van te capituleren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden