Vergelijking gezondheidszorgAmerika-Nederland

Ezekiel Emanuel vergeleek zorgstelsels wereldwijd: ‘Had ik maar een Nederlandse huisarts’

Een verpleegkundige in het zwaar door corona getroffen Brooklyn.Beeld Getty Images

Gezondheidszorgexpert Ezekiel Emanuel vergeleek zorgstelsels en zou best in Nederland willen wonen. Hij houdt zijn hart vast voor het vervolg van de coronapandemie in de VS. “Een vaccin klaar beschikbaar hebben en het mensen in de arm injecteren, zijn twee heel verschillende dingen.”

Onze collega’s van Blendle spraken dit artikel voor u in:

Welk land heeft de beste gezondheidszorg? Dat Nederland hoge ogen gooit in het boek daarover van Ezekiel Emanuel, hebben we te danken aan het nederige paracetamolletje. In elk land is dat te krijgen, maar bij ons, zo rapporteert hij, zijn huisartsen er berucht om dat ze je naar huis sturen met het advies rust en een pijnstiller te nemen en over twee weken maar eens terug te komen als het niet beter gaat.

Dat zie je bijna nergens anders in de wereld, blijkt uit de vergelijking die de Amerikaanse oncoloog en gezondheidszorg-expert, hoogleraar aan de University of Pennsylvania, voor het boek maakte tussen elf landen, van de VS tot Australië en van Frankrijk tot China. Emanuel vindt de Nederlandse aanpak uitstekend.

Dat is voor een Amerikaan niet vanzelfsprekend: “Ik heb dat verhaal ik weet niet hoe vaak gehoord van buitenlanders die in Nederland wonen: ‘Ik wilde antibiotica, maar...’. Als je veel contact hebt met Nederlanders, dan zie je dat het wel overeenkomt met de volksaard. Zelf ben ik ook een therapeutische minimalist; voor een hoop dingen die ik voel zeg ik: mwah, ik ga niet naar de dokter, ik verzet me daar zelfs tegen. Even afwachten maar, het komt vast vanzelf weer goed.”

Jaarlijkse controlebezoek

En hij zal zeker niet naar de dokter gaan als hij zich kiplekker voelt, in tegenstelling tot tientallen miljoenen Amerikanen, voor wie het jaarlijkse controlebezoek compleet vanzelfsprekend is. Begin 2015 suggereerde Emanuel de lezers van de New York Times een goed voornemen voor dat nieuwe jaar: laat die controle maar zitten, uit geen enkel onderzoek blijkt dat het ergens goed voor is. De opschudding in artsenkringen was groot.

Daar zit vast wel een medische gedachte achter, maar ook een economische: huisartsen in de VS worden betaald per bezoek, per behandeling en per test. En dat huisartsen in Nederland er niet mee zitten als een patiënt jarenlang niet op het spreekuur verschijnt, zal er volgens Emanuel ook mee te maken hebben dat ze door de zorgverzekeraars per patiënt per jaar een vast bedrag krijgen.

Zo grijpt in een zorgstelsel alles in elkaar: hoeveel huisartsen er zijn, hoeveel ziekenhuizen en hoeveel specialisten; wat medicijnen er mogen kosten, of iedereen goed verzekerd is, hoeveel je nog zelf moet betalen. En hoe het is geregeld voor wie langdurig zorg nodig heeft. Er is niet één winnaar, maar als hij dan toch ziek moet worden, dan zou Emanuel dat graag doen in Nederland, Noorwegen, Duitsland of Taiwan.

Ziekenhuispersoneel brengt een coronapatiënt naar binnen.Beeld AFP

De Verenigde Staten komen er daarentegen niet best van af. Het hoofdstuk over dat land begint met een financieel gruwelverhaal van het soort dat je regelmatig hoort: een vrouw krijgt een kind, heeft alles goed voorbereid, gaat voor de bevalling dus naar een ziekenhuis waarmee haar verzekeraar een contract heeft - en krijgt dan toch een rekening van vijftigduizend dollar. Want haar zoontje bleek na de geboorte hemofilie te hebben, en de intensive care voor pasgeborenen was uitbesteed aan een ander bedrijf, dat zo’n contract niet had. En dus kon vragen wat het wilde. De behandeling zelf was van het hoogste niveau, dat dan weer wel.

De overheid betaalt in Canada bijna alles

Als in de VS wordt gediscussieerd over een hervorming van de zorg - een die verder gaat dan ‘Obamacare’, de reparatie die onder Barack Obama werd ingevoerd en die Republikeinen het liefst weer af zouden schaffen - gaat het vooral over landen als Canada en Groot-Brittannië. Daar betaalt de overheid bijna alles - al draaien patiënten in Canada zelf voor hun medicijnen op.

Het is al veertig jaar geleden dat Emanuel in Groot-Brittannië woonde, maar kan zich nog precies herinneren hoe bijzonder hij dat vond toen hij een bril nodig had: “Ik denk dat ik vijf pond kwijt was, voor de oogmeting, de glazen, alles. En terwijl er echt niets Brits aan mijn accent is, vroeg niemand me: heb je een verzekering, zit je wel in de National Health Service? Heel indrukwekkend.”

Ezekiel Emanuel

Maar in Canada zijn er voor veel behandelingen wachtlijsten, zeggen Amerikaanse critici. En in Groot-Brittannië, rapporteert Emanuel, is er een tekort aan artsen en verpleegkundigen en zijn veel ziekenhuizen in slechte staat.

Nederland steekt op veel punten gunstig af. De huisartsen zijn niet alleen wars van overbehandelen, ze zijn ook strenge poortwachters voor de specialistische zorg. Iedereen in Nederland moet verzekerd zijn, en het is betaalbaar, het eigen risico is internationaal gezien een koopje. En dan zijn we ook nog een van de weinige landen die een verplichte volksverzekering heeft voor langdurige zorg. Minpunten - uitdagingen noemt Emanuel ze liever - zijn er ook, met als belangrijkste dat de kosten maar blijven stijgen, terwijl er toch van alles wordt geprobeerd, allerlei maatregelen om die stijging af te remmen. Maar hij citeert ‘een voormalig politicus’ - afgaande op de bronnenlijst in het boek moet het Wouter Bos zijn - die zegt dat de Nederlandse zorgwereld en politiek ‘doodsbang’ zijn om vijf jaar kwijt te zijn aan een ronde hervormingen. En dat iedereen het daarom liever houdt bij het systeem dat er nu is.

Nee, dan Taiwan. Tot 25 jaar geleden was daar nauwelijks sprake van een landelijk zorgstelsel. De helft van de inwoners had geen verzekering. Zonder veel bagage uit het verleden, en na een grondige studie van de systemen in andere landen, werd een zorgstelsel uit de grond gestampt dat in de vergelijking van Emanuel ook gunstig wordt beoordeeld.

Je kunt zelfs je eigen MRI-scan bestellen

Alle Taiwanezen hebben een zorgverzekering, en die geeft hen een vrijheid die in andere landen ondenkbaar is. Emanuel: “Je kunt zo vaak naar de dokter als je wilt, of naar de specialist, en die kun je zelf kiezen. Je kunt zelfs je eigen MRI-scan bestellen als je dat wilt.”

De keerzijde is, dat de ziekenhuizen ronduit spartaans zijn. Ze zijn overvol, en het wordt aan de familie overgelaten de patiënt te wassen en hem of haar eten te brengen. “En huisartsen ontvangen 60 tot 90 patiënten per dag, die zijn absoluut overbelast.”

De meeste Amerikanen kunnen zich niet voorstellen dat het in andere landen zoveel beter is, denkt Emanuel. En in de politieke discussie over het zorgstelsel - die weer hoog oploopt door de combinatie van de coronapandemie, de presidentsverkiezingen en een zaak voor het Hooggerechtshof die Obamacare onderuit kan halen, speelt het buitenland eerder de omgekeerde rol. “Er is een vloedgolf van propaganda en retoriek over het land gerold over hoe slecht andere zorgstelsels zijn.”

Een verpleegkundige in het Mount Sinai Hospital in Manhattan, waar honderden corona-patiënten zijn behandeld.Beeld AFP

Maar tevreden zijn de Amerikanen niet over hun zorgstelsel. Ook niet na de verbeteringen die onder president Barack Obama werden ingevoerd en die zo’n twintig miljoen onverzekerde Amerikanen aan een zorgpolis hielp of in een van de staatsziekenfondsen onderbracht. En de coronapandemie heeft hen daar weer met de neus opgedrukt. De meeste Amerikanen zijn voor ziektekosten verzekerd via hun werkgever of die van hun partner. Na een enorme piek is de werkloosheid weer wat gedaald, maar er zijn nog steeds meer dan vijf miljoen mensen die zowel hun baan als hun zorgverzekering kwijt zijn.

De Amerikaanse gezondheidszorg, inclusief de diensten die voor epidemieën moeten waken, is ook gezakt voor het zware examen dat de coronapandemie is. Dat oordeel spreekt Emanuel langzaam uit, hij vindt het duidelijk een ongemakkelijke waarheid.

“We hebben het slecht gedaan. En dat om een heleboel redenen. En we hebben eigenlijk nog steeds niet uitgeknobbeld hoe we het goed krijgen.”

Andere landen hebben het beter aangepakt

Voor een deel ligt dat aan het regeringsbeleid. “Andere landen hebben het beter aangepakt. Europa had net als de VS een erge eerste golf. Wij waren niet goed voorbereid, we hadden er in het begin niet het juiste antwoord op.

Maar na een piek in maart en april heeft bijna heel Europa het veel, veel beter gedaan, in mei en het grootste deel van de zomer. De zomervakantie bracht wel veel besmettingen met zich mee, mensen die op vakantie gingen en geen mondkapjes droegen en geen afstand hielden, en het aantal besmettingen ging weer omhoog. Maar ik denk dat de tweede piek waarschijnlijk toch wel laag zal blijven. Terwijl we in de VS tienduizenden nieuwe gevallen per dag hebben. We hebben het niet volgehouden, en dat heeft te maken met een gebrek aan leiderschap van de president, die is op dit gebied volslagen hopeloos.”

Maar de organisatie van de gezondheidszorg helpt in de VS ook niet mee. “We hebben een verbrokkeld systeem, het is niet goed geïntegreerd. Dus kunnen we geen materiaal snel verplaatsen naar waar het nodig is, en tests.”

En met vaccins tegen het coronavirus, die inmiddels op grote schaal worden geproduceerd, in afwachting van gunstige testresultaten en goedkeuring, gaat het op dezelfde manier fout, vreest Emanuel. “Daar ben ik van overtuigd, en dat is ook weer helemaal een kwestie van leiderschap. De regering bereidt zich voor op een aankondiging dat we een vaccin hebben, niet op de aankondiging: ‘zo en zo gaan we het distribueren’.” Grimmig: “Een vaccin klaar beschikbaar hebben en het mensen in de arm injecteren zijn twee heel verschillende dingen.”

Als een leger op de been houden

Tijdens de eerste piek in de pandemie, toen in New York de ziekenhuiszorg bijna bezweek, en de lichamen van overleden patiënten buiten in koeltrucks moesten worden bewaard, werd geopperd dat een zorgstelsel ook te efficiënt kan zijn. De VS hebben 2,4 ziekenhuisbedden per 1000 inwoners, Duitsland wel 8,2. Dat is ook meer dan dubbel zoveel als in Nederland, waar er 3,6 bedden per duizend zijn. En daar was Nederland maar wat blij mee toen het mogelijk bleek om corona-patiënten over de grens onder te brengen.

Moet de gezondheidszorg in een land niet op zulke epidemieën zijn ingericht, met extra capaciteit die dan maar geld moet kosten? Is dat niet minstens zo belangrijk als bijvoorbeeld een leger op de been houden voor een oorlog die ooit kan komen?

Emanuel wil daar niets van weten. “Dat zou enorm verspillend zijn! Je kunt beter een goed plan maken om snel te kunnen opschalen, met tent-ziekenhuizen en mobiele klinieken, dan duizenden dure intensive care eenheden open houden in afwachting van het moment dat ze nodig zijn. Want een van de problemen van het hebben van bedden is - en in Duitsland weten ze dat maar al te goed - dat ze toch gebruikt gaan worden, al is het niet nodig. En dat drijft dan jaar in, jaar uit de kosten op, terwijl we wachten op een echte noodtoestand.”

Lees ook: 

Dit kan Nederland leren van de Duitse aanpak van de coronacrisis

Ons buurland in het oosten is beter in het bestrijden van corona én in testen. Wat kan Nederland leren van Duitsland? Alex Friedrich, hoofd infectieziekten van het UMC Groningen: ‘Ga maar kijken, wat is daar nou anders?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden