Afzetting

Exit Ramaphosa? Dollarschandaal zet president van Zuid-Afrika onder druk

De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa beantwoordt vragen in het parlement. Beeld AP
De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa beantwoordt vragen in het parlement.Beeld AP

Het presidentschap van Cyril Ramaphosa staat op losse schroeven. Hij zou in 2020 zijn positie als staatshoofd van Zuid-Afrika misbruikt hebben. De oppositie roept om afzetting.

Kevin van Vliet

Cyril Ramaphosa zou bereid zijn om af te treden als president van Zuid-Afrika, hebben ingewijden donderdag aan Bloomberg laten weten. Een schandaal dat Ramaphosa sinds juni dit jaar aankleeft dreigt hem de kop te kosten.

Ramaphosa ligt sinds woensdag onder vuur. Een onafhankelijk panel presenteerde de bevindingen van een onderzoek naar een diefstal die begin 2020 plaatsvond op een boerderij in de noordelijke provincie Limpopo. De boerderij is privé-eigendom van Ramaphosa. Honderdduizenden dollars (cash bewaard in een bankstel) zouden zijn ontvreemd, waarna de president de daders zou hebben laten opsporen (een aantal van hen tot in Namibië), laten kidnappen en verhoren. Hij zou betrokken zwijggeld hebben betaald en de hele kwestie zo onder de pet hebben kunnen houden.

De onderzoekers schrijven dat Ramaphosa de Namibische autoriteiten onrechtmatig om medewerking en discretie heeft gevraagd in de afhandeling van de zaak, waarmee hij zijn functie als staatshoofd zou hebben misbruikt. Dat zou reden genoeg zijn om juristen te laten uitzoeken of Ramaphosa de grondwet met zijn handelen heeft geschonden.

Twintig buffels

De kwestie kwam aan het licht in juni. Arthur Fraser, door Ramaphosa afgezet als hoofd van het landelijke veiligheidsapparaat in 2018, stapte naar de politie met een USB-stick vol bewijsmateriaal en deed aangifte. De president gaf publiekelijk toe dat er op die bewuste datum inderdaad geld was ontvreemd van zijn boerderij (Ramaphosa is een fervent wildfokker) en hij gaf toe dat er geen aangifte van de diefstal was gedaan. Het gestolen geld – het zou gaan om 580.000 dollar – was de opbrengst van de verkoop van twintig buffels. De opzichter van de boerderij zou die hebben verkocht aan een Soedanese zakenman. Ramaphosa stelt dat hij geen regels heeft overtreden.

Volgens de regels van zijn partij, het ANC, moeten leden die worden verdacht van een misdrijf hun functie neerleggen als naar hen een juridisch onderzoek loopt. De partijtop komt vrijdag bijeen om de bevindingen te bespreken. Ondertussen loopt ook het politieonderzoek naar de diefstal nog. Ramaphosa zegt daaraan zijn volledige medewerking te verlenen.

Verkiezingen in 2024

Later deze maand vindt in Johannesburg een belangrijk ANC-congres plaats. De partij moet er een kandidaat aanwijzen voor de presidentsverkiezingen van 2024 en is ruwweg verdeeld tussen het kamp-Ramaphosa en loyalisten van oud-president Zuma, tegen wie een gigantisch corruptie-onderzoek loopt. De gewezen veiligheidschef Fraser staat bekend als Zuma-aanhanger.

Ramaphosa wil zich voor een tweede termijn kandideren en leek tot nu toe de populairste kandidaat binnen het ANC. Zijn tegenstander is zijn voormalige minister van volksgezondheid, die vorig jaar moest terugtreden nadat bekend werd dat hij een bevriend communicatiebureau een miljoen euro had uitgekeerd voor een mediacampagne over het coronavirus. Sinds zijn aantreden in 2018 probeert Ramaphosa af te rekenen met de corrupte kliek die zich onder Zuma in vrijwel alle lagen en hoeken van het overheidswezen heeft weten te vestigen.

Oppositie wil afzettingsprocedure

Mocht Ramaphosa terugtreden, dan zou de presidentskandidaat die het ANC later deze maand naar voren schuift staatshoofd kunnen worden. Oppositiepartij DA heeft al bezwaar gemaakt over die gang van zaken en roept op tot vervroegde verkiezingen, mocht Ramaphosa besluiten af te treden. In de oppositie wordt ook opgeroepen om een afzettingsprocedure, maar de kans daarop lijkt klein. Twee derde van het parlement zou voor een afzettingsprocedure moeten stemmen, en laat het ANC nu net twee derde van de parlementszetels op zak hebben.

In een eerdere versie van dit artikel stond dat de partijtop van het ANC donderdagavond bijeenkwam.

Lees ook:

Zuid-Afrikaanse kiezers keren het ANC de rug toe terwijl gemeenten verloederen

Corruptie en wanbeleid hebben de grootste partij van Zuid-Afrika weinig goed gedaan, bleek tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, eerder dit jaar.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden