Europees topberaad

Europa zoekt het nu in snelle verbreding: ‘Making Europe great again’

Europese regeringsleiders en presidenten verzamelen zich voor de groepsfoto op de top. Beeld AFP
Europese regeringsleiders en presidenten verzamelen zich voor de groepsfoto op de top.Beeld AFP

De Russische inval in Oekraïne maakt het plots belangrijk dat Europa zich uitstrekt tot aan zijn uiterste oostgrens. Maar snel uitbreiden kan niet. Bovendien zou dat besluitvorming nog verder verlammen.

Romana Abels

Let op, alles wordt nu anders, zei de Slowaakse premier Eduard Heger donderdagnacht tegen zijn collega’s in de landen op de westelijke Balkan die nog geen EU-lid zijn. Europa komt, zei Heger, jullie nu snel tegemoet.

“Er is een totaal nieuwe sfeer”, zei Heger. “Ik denk dat die hoopvol is voor de westelijke Balkan. De Europese leiders zijn nu vastbesloten om echt hard te werken om Europa ‘great again’ te maken.”

Inderdaad: ook de meest afwachtende landen zien plotseling de noodzaak om meer landen bij Europa te trekken. “We moeten een Europa hebben dat zich uitstrekt tot de Russische grens, tot aan Turkije en voorbij het Verenigd Koninkrijk”, filosofeerde de Franse president Emmanuel Macron zelfs donderdagavond.

Ook Bosnië en Herzegovina

Een nieuw gevoel van urgentie was de afgelopen dagen inderdaad voelbaar op de Europese Top in Brussel. Nadat donderdag Oekraïne en Moldavië, hoewel ze daar strikt genomen nog niet helemaal klaar voor waren, de EU-kandidatuur bemachtigden, openden de lidstaten diezelfde nacht ook plotseling de deur naar Bosnië en Herzegovina.

Bosnië en Herzegovina moet officieel nog een lijst van veertien ‘huiswerkjes’ afmaken voor het kandidaat-lid mag zijn, maar de lidstaten hebben nu al de Europese Commissie gevraagd of het niet ook alvast het EU-kandidatuur kan krijgen. Ook het huiswerk van Oekraïne en Moldavië is immers nog niet af.

Ook voor Albanië en Noord-Macedonië was er goed nieuws: vrijdagmiddag hief Bulgarije zijn blokkade tegen de Europese toetreding van Noord-Macedonië in. Dat dossier is in Brussel verbonden met dat van Albanië, waardoor toetredingsgesprekken met zowel Albanië als Noord-Macedonië nu een stap dichterbij komen.

Rutte: Balkan wel stabielhouden

Maar binnen de EU bestaat vrees dat deze stappen niet genoeg zullen zijn. “We moeten met de oorlog in Oekraïne zorgen dat de situatie op de westelijke Balkan stabiel blijft”, zei Rutte. In zo’n situatie is een zwaar en langdurig aansluitingsproces misschien niet genoeg. In de regel doen kandidaat-lidstaten er tussen de vier en dertien jaar over om hun wetten, regels en gebruiken op één lijn te krijgen met de Europese.

De 27 EU-landen praatten daarom tijdens het diner over een nieuw idee, van de Franse president Emmanuel Macron. Het is in zekere zin het plan om Europa snel ‘great again’ te maken. ‘Wider Europe’ heet het officieel – breder Europa. Met het plan is een nieuw gremium bedoeld waarin alle Europese landen kunnen overleggen over zaken die iedereen aangaan, niet alleen de EU.

Het is handig op zeker drie manieren. Het biedt allereerst overlegmogelijkheden. Het is ook een manier voor kandidaat-lidstaten om vast mee te praten voordat ze precies alle komma’s en punten in hun nationale wetten volgens Europese regels hebben neergezet. Maar het is vooral een methode om landen uit de de klauwen van de Russen en de Chinezen te redden.

De woonkamer van Macron

Macron gaf het voorbeeld van Servië, een land dat EU-kandidatuur heeft, maar waar de bevolking steeds meer sympathie koestert voor Poetin. Macron, afgelopen donderdag: “Dat land is al zeven jaar bezig met het proces om lid te worden van de Europese Unie en dat zal nog wel even duren. Intussen is het broodnodig dat het land perspectief heeft. Zo zien we ook in andere landen vermoeidheid optreden over het toetredingsproces. Het is langdurig, het is moeilijk, het vraagt vervelende hervormingen. Sommige landen lukt het misschien nooit, en toch willen we ze nabij houden.”

Macron vergeleek Europa met een huis: “We hoeven niet allemaal dezelfde kamer te hebben, maar we moeten elkaar in de de woonkamer kunnen tegenkomen.”

Het plan wordt voor het eerst uitgeprobeerd komende herfst, als in Praag een grotere groep regeringsleiders bijeen komt. Daarna is het de bedoeling dat een niet-EU land als Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk of Zwitserland ook zo’n bijeenkomst organiseert. “Dan kunnen we het hebben over China, Rusland, migratie, verdere economische samenwerking bijvoorbeeld”, zei Rutte na afloop van de top.

De Nederlandse premier ziet het zitten. “Persoonlijk zou ik het een heel groot voordeel vinden als we het met de Westelijke Balkan eens niet meer over de vraag ‘waarom duurt het zo lang’ hoeven te praten, maar dat we de kans hebben om te bespreken wat we moeten bespreken”, aldus Rutte.

Lees ook:

Plots wil de Europese Unie de Balkan er wél bij

De Europese Unie loopt zich warm voor de introductie van een nieuw soort EU-lidmaatschap: dat van aspirant-kandidaat. Landen die nog helemaal niet aan de eisen voor toetreding aan de Unie voldoen, zoals Oekraïne, kunnen zo wel alvast meepraten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden