Europese top

EU-top over coronaherstel begint onder somber gesternte

Premier Rutte stond vrijdagochtend bij aankomst in Brussel de pers te woord bij de Nederlandse permanente EU-vertegenwoordiging. Beeld ANP

Regeringsleiders voor het eerst in vijf maanden weer bijeen voor ‘zeer, zeer zware onderhandelingen’, aldus de jarige Angela Merkel.

Onder een loodgrijze hemel en een bijbehorend pessimisme is in Brussel de EU-top begonnen over de meerjarenbegroting en economisch coronaherstel. “De hele wereld kijkt naar Europa”, voerde voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie de spanning op. “Dit is niet zomaar een kwestie van geld, het gaat hier om de toekomst van Europa”, aldus Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, de man die dit weekeinde de loodzware taak heeft 27 regeringsleiders op een lijn te krijgen.

Eigenlijk verwacht (bijna) niemand dat deze sessie een akkoord zal opleveren, hoelang die ook zal duren. Premier Rutte schat de kans op succes ‘lager dan 50 procent’, zei hij bij aankomst in Brussel. Het is de eerste keer dat de leiders lijfelijk bijeenkomen sinds de uitbraak van de Covid-19-pandemie. Alle regeringsleiders en hun (kleine) delegaties moesten zich aan strikte regels houden: begroetingen mochten alleen met ellebogen of buigingen plaatsvinden, en alleen bij voldoende afstand mochten de mondkapjes af.

Visegrad-4

Tijdens ochtendlijk vooroverleg van de ‘Visegrad-4’ (Hongarije, Polen, Slowakije en Tsjechië) namen vooral de Hongaarse premier Orbán en zijn Tsjechische ambtgenoot Babis een loopje met die regels: ze schudden demonstratief handen met hun gelijkgezinde ambtgenoten, allen zonder mondkapje.

Rutte maakte bij aankomst een ernstiger indruk dan tijdens de vorige top over de begroting, in februari. Toen oogstte hij kritiek vanwege zijn opmerking dat hij de nacht ging doorbrengen met een biografie van Chopin, omdat hij niet van plan was te onderhandelen. “Geen biografieën dit keer”, zei hij nu. “Het wordt hard werken.”

Ook de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die vandaag haar 66-jarige verjaardag ‘viert’, voorziet ‘zeer, zeer zware onderhandelingen’, zei ze bij aankomst. “We moeten de realiteit onder ogen zien. Deze top vereist grote compromisbereidheid van ons allen.”

Hervormingseis van Rutte

Nederland geldt als grootste dwarsligger bij de onderhandelingen over de meerjarenbegroting (in het laatste voorstel ruim 1000 miljard euro over zeven jaar) en een extra coronaherstelfonds van vooralsnog 750 miljard. Den Haag wil dat ze allebei kleiner worden, en heeft ook tegen bijna alle andere elementen grote bezwaren.

Rutte onderstreepte de twee prioriteiten voor Nederland. Ten eerste wil hij dat de bijdrage aan de EU-begroting niet stijgt. Ten tweede moeten de landen die aanspraak willen maken op subsidies in plaats van leningen uit het coronafonds ingrijpende hervormingen doorvoeren voordat ze dat geld krijgen. Rutte wil die hervormingseis ‘vastnagelen’, zei hij herhaaldelijk.

Maar er zijn genoeg andere beren op de weg tijdens deze top. Ook over de rechtsstaat hangen pittige discussies in de lucht. Nederland en veel andere landen willen dat er zowel in de meerjarenbegroting als in het coronafonds harde voorwaarden gelden over het naleven van rechtsstaatprincipes. Hongarije wil dat juist niet en stelt dat de begroting niet gepolitiseerd mag worden.

Kwesties die al opgelost leken, spelen opnieuw op. Zo leek Nederland verzekerd van behoud van de korting op de EU-begroting, die in het verleden is bevochten door toenmalig premier Balkenende. Ook andere nettobetalers krijgen al jarenlang zo’n korting, in het spoor van de grote Britse ‘rebate’. Maar volgens Rutte is het laatste voorstel van Charles Michel hierover nog niet royaal genoeg. Bovendien blijven sommige landen, vooral in het oosten, het voortbestaan van die kortingen voor nettobetalers ter discussie stellen nu het Verenigd Koninkrijk geen EU-lid meer is.

Lees ook:

Nederland dwarsligger op EU-top? Er zijn er meer

Brussel maakt zich op voor marathonsessie over begroting en coronafonds, de eerste fysieke bijeenkomst sinds februari. Alleen de allergrootste optimist verwacht een akkoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden