EU-top

EU-leiders bezinnen zich over afhankelijkheid rest van de wereld

Minister-president Mark Rutte staat de pers te woord na afloop van de EU-top in Brussel.  Beeld ANP
Minister-president Mark Rutte staat de pers te woord na afloop van de EU-top in Brussel.Beeld ANP

Niet iedereen heeft dezelfde ideeën over ‘strategische autonomie’. Premier Rutte hoopt dat drang naar Europese zelfredzaamheid niet leidt tot protectionisme.

Als Europese regeringsleiders bijeenkomen in Brussel zijn ze meestal druk met crisismanagement. Maar vrijdagochtend trokken ze zowaar een paar uur uit voor een diepgaande benen-op-tafel-discussie over de zin van het (Europese) leven.

Onder de vlag ‘strategische autonomie’ kwamen vraagstukken langs over de afhankelijkheid van de EU van de rest van de wereld. In die zin was de discussie wel crisis-gerelateerd. De Covid-19-pandemie heeft Europa immers met de neus op een paar schrikbarende feiten gedrukt, bijvoorbeeld dat er in de EU exact nul gram paracetamol wordt geproduceerd.

Bijna 85 procent van de wereldproductie van deze pijnstiller komt uit China en India. Ook wat betreft mondmaskers en andere corona-beschermingsmiddelen moe(s)t de EU haar hand ophouden.

Wegvallen van de Amerikaanse paraplu

Maar de strategische autonomie-vragen zijn veel breder en leven al veel langer. Wat veiligheid betreft moeten we wennen aan het wegvallen van de Amerikaanse paraplu. Op de industriële wereldmarkt voert China de boventoon. De mondiale digi-reuzen zijn Amerikaans of Aziatisch. Opslag en beheer van data liggen doorgaans buiten ons bereik: die ‘cloud’ waaraan we onze digitale ziel en zaligheid toevertrouwen, zweeft overal, behalve boven Europa.

Voor ‘EU-president’ Charles Michel is het een stokpaardje geworden: de EU, weliswaar het grootste en machtigste handelsblok ter wereld, moet aanhaken. “Europa moet een speler zijn, geen speelveld”, is sinds kort zijn mantra.

Daarover ging het dus vrijdag op de EU-top, maar één ding had die discussie gemeen met een ‘doorsnee’ crisistop: zoveel landen, zoveel meningen.

De Franse president Macron pleit al jaren voor een versterking van de Europese industrie en meer zelfvoorzienendheid op het gebied van bijvoorbeeld defensie. Tot frustratie van Parijs en Berlijn haalde de Europese Commissie vorig jaar een streep door de beoogde fusie van de treinendivisies van Alstom (Frans) en Siemens (Duits). Hoe kunnen we ooit concurreren met de Chinezen als we onze eigen potentiële tegenhangers om zeep helpen?, luidt de klacht over het Brusselse concurrentiebeleid.

Argwaan

Nederland en andere vrijemarkt-georiënteerde landen (Scandinavische en oostelijke) bekijken die term ‘strategische autonomie’ met argwaan. Is dat niet de klassieke Franse protectionisme-wolf in schaapskleren?, vragen zij zich af.

Premier Rutte was dan ook een enthousiast deelnemer aan het debat. “Wat voorop staat, is de open economie”, zei hij na afloop. Het is wat hem betreft niet de bedoeling handelsbarrières op te richten met de rest van de wereld. “De vraag is: hoe kun je als EU zelfstandiger opereren, zonder dat je alles zelf gaat doen. Dat gaat je namelijk ook niet lukken.” Als vanouds pleit Rutte voor vervolmaking van de interne EU-markt, vooral op dienstengebied.

In de slotverklaring van de top krijgt de Europese Commissie de opdracht om de zwakste plekken van de EU-afhankelijkheid in kaart te brengen, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg, en maatregelen voor te stellen om daarin autonomer te worden.

Sancties tegen Wit-Rusland

Na een nachtelijke doorbraak op de Europese top van regeringsleiders zijn vrijdag meteen de EU-sancties tegen Wit-Rusland van kracht geworden. Het gaat om een lijst van veertig functionarissen die de EU niet meer in mogen en wier eventuele banktegoeden in de EU worden bevroren. De prominentste namen zijn die van de minister van binnenlandse zaken en het hoofd van de kiescommissie, betrokken bij de frauduleuze presidentsverkiezingen van twee maanden geleden.

Machthebber Aleksandr Loekasjenko staat niet op de lijst.

De sancties werden wekenlang tegengehouden door Cyprus, dat soortgelijke maatregelen eiste tegen Turkije in een andere kwestie. Na urenlang overleg op de top werd Cyprus binnenboord gehaald.

Lees ook:

EU-akkoord over sancties Wit-Rusland, Cyprus trekt veto in

Urenlang gesleutel aan slottekst trekt Cyprus over de streep. Premier Rutte: ‘Sancties komen laat, maar niet te laat’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden