AnalyseGreen Deal

EU legt zich vast op strenger klimaatdoel voor 2030

Voorzitter Charles Michel van de Europese Raad tijdens de persconferentie vrijdag na afloop van de EU-top, die 21 uur duurde.  Beeld AP
Voorzitter Charles Michel van de Europese Raad tijdens de persconferentie vrijdag na afloop van de EU-top, die 21 uur duurde.Beeld AP

Vijf jaar na ‘Parijs’ schroeven de 27 landen hun gezamenlijke ambitie op.

Van een afstandje bekeken lijkt de voorbije Europese top de meest slagvaardige en eensgezinde in vele jaren. Ga maar na: de regeringsleiders van 27 zeer verschillende landen bereikten een definitief en unaniem akkoord over de EU-meerjarenbegroting (2021-2027) plus het corona-herstelfonds, ruim 1800 miljard euro in totaal. In de aanloop daar naartoe slaagden ze er op wonderbaarlijke wijze in op één lijn te komen in de kwestie rechtsstatelijkheid. Ze werden het eens over een stevig klimaatdoel voor 2030. En ze stelden sancties in, hoe bescheiden ook, tegen Turkije, een EU-kandidaat-lidstaat.

Kom je iets dichterbij, dan begrijp je waarom de stemming na afloop van de marathonzitting (van 21 uur, bijna onafgebroken) niet zo triomfantelijk was en er nergens knallende champagnekurken waren te horen. Iedereen was uitgeput. Achter al die akkoorden gingen onderhandelingsprocessen schuil die weken, vaak maanden hebben geduurd. En zoals dat zo vaak gaat met compromissen: eigenlijk is niemand écht tevreden, behalve misschien de voorzitter van het hele spul, Charles Michel.

Polen en Tsjechië

De meeste, vooral nachtelijke uren gingen op aan het onderdeel klimaatverandering. Inzet was om iedereen achter een nieuw 2030-doel te krijgen: minstens 55 procent minder uitstoot van broeikasgassen (waaronder CO2) vergeleken met 1990. Het oude doel, daterend van 2014, was 40 procent. Maar dat zal bij lange na niet genoeg zijn om het vorig jaar afgesproken einddoel te bereiken: gehele klimaatneutraliteit in 2050.

Dat ook de landen die het meeste werk zullen moeten verrichten voor die hogere 2030-ambitie, vooral Polen en Tsjechië, zich uiteindelijk aansloten bij de consensus, mag als een overwinning gelden voor onder anderen raadsvoorzitter Michel en Eurocommissaris Frans Timmermans (Green Deal). Diens voorstel van september is nagenoeg ongewijzigd aangenomen.

Een jaar geleden was het Michel, op zijn allereerste top als voorzitter, nog niet gegund Polen aan boord te krijgen voor het 2050-doel. Nu is dat wel gelukt voor 2030. Een nieuwe EU-mislukking zou ook een blamage zijn geweest, tegen de achtergrond van de vijfde verjaardag, zaterdag, van het mondiale klimaatakkoord van Parijs.

Gas

Het streefcijfer voor 2030 is wel ingekapseld in allerlei formuleringen die de Polen en de Tsjechen over de streep moesten trekken, en die deels ook al in Timmermans’ voorstellen stonden. Zo geldt het 55-procents-streven voor de EU als geheel, niet voor elk land afzonderlijk. Verder is er sprake van een ‘netto reductie’. Dat betekent dat ook natuurlijke CO2-absorptie door bijvoorbeeld bossen wordt meegerekend. Volgens milieu-experts komt dat neer op een feitelijke uitstootreductieplicht van niet meer dan 50 procent.

In de slotconclusies wordt verder veel begrip gekweekt voor de uiteenlopende startposities van veel landen, ‘waarbij niemand zal worden achtergelaten’. Volgens premier Rutte waren dergelijke formuleringen onmisbaar om de benodigde unanimiteit te krijgen. “Het erkennen van de verschillen, en het daarover praten, brengt rust in de discussie”, aldus de premier.

Het recht van lidstaten om hun eigen energiemix te bepalen, wordt – wellicht ten overvloede – onderstreept. Ook is het alle landen toegestaan om, bij het terugbrengen van de CO2-uitstoot, gebruik te maken van ‘overgangstechnologieën zoals gas’.

Kernenergie

Ook aan die woordkeus is de nodige discussie vooraf gegaan. Sommige landen, waaronder Tsjechië, willen graag expliciet kernenergie genoemd zien als instrument om klimaatneutraliteit te bereiken. Onder meer België en Frankrijk leunen voor hun energiebehoefte ook nog steeds zwaar op kerncentrales. Het k-woord heeft de tekst uiteindelijk niet gehaald, maar met het woordje ‘zoals’ (gas) krijgen ook kernenergie-gezinde landen min of meer de vrije hand.

“Het was de slapeloze nacht waard”, zei de Duitse bondskanselier Merkel over dit akkoord. Ook premier Rutte is ‘erg blij met het resultaat’. Zijn kabinet heeft zich van meet af aan ingezet voor een Europees 55-procents-doel, al blijft de ambitie in het nationale klimaatakkoord steken op 49 procent – en zelfs dat wordt volgens prognoses niet gehaald.

Of deze nieuwe Europese vastlegging zal leiden tot een verhoging van de Nederlandse ambitie, hangt volgens Rutte af van wat de omringende landen doen en de uitvoering van deze gezamenlijke EU-afspraak. “Zo ver is het nu nog niet.”

Komend jaar komt de Europese Commissie met een stortvloed aan concrete Green Deal-voorstellen, vooral in juni. De commissie zal ook bekijken wat er per land haalbaar is. Landen die een grote inhaalslag zullen moeten maken, kunnen rekenen op extra EU-geld daarvoor. Over de totale meerjarenbegroting, inclusief coronafonds, is afgesproken dat minimaal 30 procent naar enige vorm van klimaatbeleid moet gaan.

Lees ook:

Groen licht EU voor sancties Turkije; ook VS dreigen met sancties

De Europese leiders zijn het eens over nieuwe sancties tegen Turkije vanwege hun voortdurende illegale onderzoek naar gasvelden in de Middellandse Zee. Er komt een nieuwe lijst met personen en Turkse bedrijven die strafmaatregelen wachten.

Iedereen moet aan de bak voor nieuw Europees CO2-doel, maar hoe?

Eurocommissaris Timmermans legt uit hoe het streefcijfer van 55 procent CO2-reductie in 2030 tot stand is gekomen. Kritiek dat hij een beetje gesjoemeld zou hebben met dat cijfer noemt hij onaanvaardbaar.

EU-parlement wil ambitieuzer klimaatdoel voor 2030

Eurocommissaris Frans Timmermans heeft voorgesteld om de CO2-uitstoot in 2030 met 55 procent terug te brengen. Dat moet -60 worden, vindt een krappe meerderheid in het Europees Parlement.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden