Dwangsom

EU-Hof beboet Polen met een miljoen euro per dag wegens rechtsstaat

Protest met een gigantische Poolse vlag tegen een hervorming van het rechtssysteem door de rechtse regering. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Protest met een gigantische Poolse vlag tegen een hervorming van het rechtssysteem door de rechtse regering.Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Ekke Overbeek

Een miljoen euro per dag; zoveel moet Polen betalen zolang de regering in Warschau haar omstreden tuchtkamer voor rechters niet buiten werking stelt. Dat heeft het Europese Hof van Justitie woensdag bepaald. Het EU-Hof stelde in juli al dat de tuchtkamer die rechters ‘disciplineert’ niet mag functioneren zolang het Hof geen vonnis heeft geveld over dit omstreden instituut. Nu volgt dus een boete.

De sociaal-nationalistische regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) creëerde de tuchtkamer in 2018. De tuchtkamer schorst rechters die protesteren tegen de omvorming van de rechterlijke macht door PiS. De partij heeft sinds 2015 haar greep op rechtbanken en de benoeming van rechters vergroot. Dat is volgens PiS nodig, omdat rechters een ‘kaste’ vormen die zich aan democratische controle onttrekt.

Volgens de oppositie, internationale juridische organisaties en de Europese Commissie moeten rechters juist zo onafhankelijk mogelijk blijven van de politiek om de democratie te waarborgen. Alleen onafhankelijke rechters kunnen voorkomen dat politici ongestraft zichzelf boven de wet plaatsen. Volgens berichten in de Poolse media gebeurt dat nu al doordat de minister van justitie tevens baas van het OM is; veel nepotisme en corruptie wordt niet vervolgd.

De Poolse regering trekt al jaren aan het kortste eind voor het EU-Hof in Luxemburg inzake de Poolse rechtsstaat. Om zich te onttrekken aan de jurisdictie van Europa vroeg premier Mateusz Morawiecki het eigen, Poolse Constitutionele Hof om hulp. Dit Poolse Hof – dat wordt bemenst door regeringsgetrouwen – bepaalde op 7 oktober dat Morawiecki’s regering het EU-Hof mag negeren.

Bruinkoolmijn

Nu legt het Europese Hof dus een boete op wegens het negeren van Europese vonnissen. Niet voor het eerst. Op 20 september werd Warschau gesommeerd om een half miljoen euro te betalen voor elke dag dat de bruinkoolmijn van Turów openblijft. Warschau weigert te betalen.

“We hebben nog geen boete betaald. Dus geen paniek”, reageerde Ryszard Terlecki, een naaste medewerker van PiS-baas Jaroslaw Kaczynski, gisteren. Een regeringswoordvoerder noemde de boete ‘chantage’ en onderminister van justitie Sebastian Kaleta sprak van ‘usurpatie’.

Dat wil niet zeggen dat de tuchtkamer niet verdwijnt. Sterker nog, de oppositie vreest dat PiS een stapje terug zal doen – de tuchtkamer opheffen – om vervolgens met een nog grotere stap de rechtsstaat helemaal af te breken: een reorganisatie van de rechtbanken waarbij onwelgevallige rechters op non-actief kunnen worden gesteld.

Het afschaffen van de tuchtkamer is één van de voorwaarden die Europese Commissie aan Polen stelt om geld te krijgen uit het zogeheten Herstelfonds. Ook moet de onafhankelijke rechtsspraak zijn hersteld en moeten alle rechters die door de tuchtkamer zijn geschorst weer aan het werk zijn.

Lees ook:

Brussel moet alles inzetten om Polen weer in het gareel te krijgen

Niemand wil dat Polen de EU verlaat – dat zou niet goed zijn voor Polen en ook niet voor de rest van de Unie, schrijft Trouw in een hoofdcommentaar. Maar toezien hoe Warschau zijn democratie langzaam afbreekt en en passant ook de EU ondermijnt, is nog veel erger.

‘Compromis’ is vies woord voor Poolse regering

“Lidstaten hebben het recht om veranderingen in de Europese rechtsorde te eisen, maar dat doe je met voorstellen, discussie en het bereiken van compromissen. Zo werkt onze Europese Unie”, maande Europarlementariër Malik Azmani (VVD) in debat met de Poolse premier Mateusz Morawiecki.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden