InterviewEU-top

EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell: De westelijke Balkan is belangrijk voor de EU

EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell.Beeld EPA

Woensdag 6 mei vindt per videoconferentie een top plaats van EU-leiders met hun evenknieën uit de zes westelijke Balkanlanden die nog geen EU-lid zijn. Hoe reëel is het perspectief voor die landen op het lidmaatschap? Trouw sprak hierover met EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell.

De vorige Europese Commissie zei twee jaar geleden dat Servië en Montenegro tegen 2025 kunnen toetreden tot de EU. En in maart werden de 27 EU-lidstaten het ten langen leste eens over het openen van toetredingsonderhandelingen met Albanië en Noord-Macedonië.

In Nederland, en ook in Denemarken en Frankrijk, heerst echter ­scepsis over die onderhandelingen. De Spanjaard Josep Borrell, sinds ­december vorig jaar EU-buitenlandcoördinator, is overtuigd van het ­belang van de westelijke Balkan.

Was het wel een goed idee, twee jaar geleden, om verwachtingen te scheppen bij Servië en Montenegro?

“Ik denk dat de Commissie zich ­destijds naar eer en geweten aan een voorspelling heeft gewaagd. Vervolgens werden de zaken ingewikkelder. Ik zou nu geen specifieke datum kunnen noemen.”

Hoe kunt u Nederlandse politici en burgers overtuigen van de ­toegevoegde waarde van EU-­toetreding van Albanië en Noord-Macedonië?

“Het is niet mijn taak om wie dan ook van iets te overtuigen. De Raad van de Europese Unie, waarin de ­democratisch gekozen regeringen van de lidstaten zitten, heeft die ­beslissing genomen. Wat ze moeten doen, is helpen die ten uitvoer te brengen. Het is de Nederlandse regering die akkoord is gegaan met het begin van die toetredingsonderhandelingen. Dat een deel van de publieke opinie sceptisch is of niet, dat is een zaak voor de binnenlandse politiek in Nederland. Wat voor mij telt, is de stem van de regering in de raad.”

Wanneer zullen die onderhandelingen beginnen en eindigen?

“Wanneer ze beginnen, weet ik niet, en nog minder wanneer ze eindigen. Uit het verleden weten we hoe lastig ze zijn, veel deadlines zijn al gemist. Ik wil wel onderstrepen hoe belangrijk de westelijke Balkan is voor de EU. Bij de strijd tegen het corona­virus hebben we al het mogelijke ­gedaan om die landen bij te staan. Geen enkele andere regio heeft zo veel financiële ondersteuning gekregen en toegang tot instrumenten die gewoonlijk zijn voorbehouden aan lidstaten. We weten wat de moeilijkheden zijn in die landen, politiek en economisch. We weten dat de onderhandelingen lang zullen duren, maar dat weerhoudt ons er niet van om het te proberen.”

Denkt u dat Servië nog steeds overtuigd is van het EU-lidmaatschap? De Servische president ­Vucic noemde het idee van ­Europese solidariteit onlangs ‘een sprookje’. Toen er coronahulp uit China kwam, hingen er affiches in Belgrado met de slogan ‘Dank u, broeder Xi’.

“Dat is slechts één kant van het verhaal. Je kunt ook zeggen dat de president onlangs alle EU-ambassadeurs heeft ontmoet. Daarbij bedankte hij de EU voor haar permanente steun en herhaalde hij zijn wens om EU-lid te worden. Trouwens: waarom zou het bedanken van China betekenen dat Servië niet is geïnteresseerd in het EU-lidmaatschap?”

Is de EU de strijd aan het winnen om de ‘hearts and minds’ in de westelijke Balkan? In Servië is het alweer even geleden dat peilingen een duidelijke meerderheid voor het EU-lidmaatschap lieten zien.

“In elk land is de publieke opinie ­anders, burgers kunnen van mening veranderen. We moeten kijken naar wat een parlement beslist. Dat vertegenwoordigt de kiezers. Voor zover ik weet staat het Servische parlement achter het streven om EU-lid te worden.”

Toch lijkt het alsof de EU is ­verwikkeld in een strijd om die publieke opinie, met landen als China en Rusland.

“We willen met niemand concurreren. Wij bieden de Balkanlanden een Europees perspectief. Wij weten, en zij weten, dat daar bepaalde voorwaarden bij horen. We helpen ze volop met het opbouwen van democratische, economisch welvarende maatschappijen. Daarin investeren we veel geld, veel meer dan wat Rusland, China of de Verenigde Staten aan ondersteuning bieden in de regio. Wij zijn de grootste donor en de grootste partner op het gebied van handel, investeringen en migratiebeleid. Wij streven die rol na, onafhankelijk van wat andere actoren doen.”

Hoe ziet u het Europese perspectief van Kosovo? Nog steeds ­erkennen vijf EU-landen Kosovo niet als land, waaronder uw eigen land Spanje. Toch neemt Kosovo’s president vandaag deel aan de top.

“De EU erkent geen landen, dat doen de lidstaten. Wij werken op ­basis van het EU-associatieakkoord met Kosovo. Als het land internationale erkenning krijgt, staat niets de EU-kandidaat-status van Kosovo in de weg. Nu is dat nog niet het geval. We hopen dat de gesprekken tussen Belgrado en Pristina, waarvoor wij een speciale EU-gezant hebben, dit probleem oplossen. Maar dit is iets tussen de Serviërs en de Kosovaren.”

Gedegradeerd EU-Balkan-feest

Wat deze week voor het Kroatische EU-voorzitterschap een groot verbroederingsfeest in Zagreb had moeten worden, slaat deze woensdag neer als een zwaar gedegradeerde gebeurtenis: de topontmoeting van EU-regeringsleiders met hun zes ambtgenoten van de westelijke Balkan (Albanië, Bosnië-Herzegovina, Kosovo, Montenegro, Noord-Macedonië en Servië).

Die degradatie kent meerdere redenen. Allereerst de coronacrisis, die de leiders dwingt tot een virtuele gedachtewisseling vanachter hun beeldschermen. Premier Rutte en hoogstwaarschijnlijk ook zijn Belgische ambtgenoot Sophie Wilmès moeten zelfs in die afgeslankte opzet verstek laten gaan. Zij hebben binnenlands coronacrisisoverleg.

Ook inhoudelijk valt de Europese verbroedering tegen. Eind maart gingen ministers uit de 27 EU-landen dan eindelijk akkoord met het startschot voor toetredingsonderhandelingen met Albanië en Noord-Macedonië. Die symbolische doorbraak had in Zagreb gevierd moeten worden, maar de leiders zullen er nauwelijks bij stilstaan. Bij het opstellen van de slotverklaring was het woord ‘enlargement‘ (uitbreiding) zo beladen, dat het zelfs helemaal niet in de tekst voorkomt. Veel landen hebben in de coronacrisis andere prioriteiten. Volgende maand mogen hun ministers zich weer over de details van de onderhandelingen buigen.

Lees ook:

Kamer sceptisch over EU-onderhandelingen met Albanië

Het was één van de berichten van het kabinet waarover de Tweede Kamer de lippen een tijdje op elkaar moest houden. Door de coronacrisis was er vooralsnog geen debat mogelijk over de door de EU voorgenomen toetredingsonderhandelingen met Albanië en Noord-Macedonië.

EU zet sein op (licht)groen voor Albanië en Noord-Macedonië

Verhitte discussies in Brussel: hebben we in de coronacrisis wel tijd voor dit soort besluiten? EU-voorzitter Kroatië zet door.

Hoe, en waarom, de EU-seinen voor de westelijke Balkan op rood kwamen te staan

In oktober vorig jaar had de EU nog slecht nieuws voor Albanië en Noord-Macedonië: vooralsnog geen nieuwe stap naar lidmaatschap. Wat ging daaraan vooraf? En wat zijn de argumenten voor en tegen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden