Verkiezingen Wit-Rusland

EU beraadt zich op sancties voor ‘partnerschapsland’ Wit-Rusland. ‘Geweld is geen antwoord’

Een afgelopen nacht gewond geraakte demonstrant in Minsk.Beeld EPA

Geweld is geen antwoord, is de boodschap van EU-president Charles Michel aan Wit-Rusland, waar maandag bloedige protesten uitbraken. Tegen Wit-Rusland zijn al sinds 2004 EU-sancties van kracht. De vraag is of die nu worden uitgebreid.

De Russische president Poetin behoorde maandag tot een minderheid van wereldleiders die Alexander Loekasjenko feliciteerden met zijn ‘overwinning’ bij de dubieuze Wit-Russische presidentsverkiezingen van de dag ervoor. Vanuit Europa klonk vooral kritiek op de klaarblijkelijke stembusfraude, de talrijke arrestaties en het brute politieoptreden in de avond en nacht.

Het gebeurde allemaal in de achtertuin van de EU, in een buurland van Polen, Litouwen en Letland. ‘Geweld tegen demonstranten is niet het antwoord’, tweette voorzitter Charles Michel van de Europese Raad van regeringsleiders. ‘Vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vergadering, de fundamentele mensenrechten moeten overeind blijven’.

Twitter klaagt over blokkade

Twitter klaagt dat zijn berichtendienst in Wit-Rusland wordt geblokkeerd en afgeknepen. Twitter beschouwt de maatregelen tegen de dienst als reactie op protesten van mensen die de verkiezingsuitslag betwisten. De Amerikaanse onderneming noemt het afsluiten van internet enorm schadelijk. Het schendt de fundamentele mensenrechten en de principes van een open internet.

Dat vond ook voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie. ‘Pesterijen en gewelddadige onderdrukking van vreedzame demonstranten horen niet thuis in Europa’, aldus de Duitse EU-commissievoorzitter. ‘De grondrechten in Wit-Rusland moeten worden gerespecteerd. Ik roep de Wit-Russische autoriteiten op ervoor te zorgen dat de stemmen bij de verkiezingen van gisteren nauwkeurig worden geteld en gepubliceerd.’

Minsk afgelopen nacht.Beeld EPA

‘Onaanvaardbaar staatsgeweld tegen vreedzame demonstranten’

EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell en Eurocommissaris Olivér Várhelyi (nabuurschap en uitbreiding) kwamen eveneens met stevige kritiek. Zij spreken in een gezamenlijke verklaring van “onevenredig en onaanvaardbaar staatsgeweld tegen vreedzame demonstranten. Wij veroordelen het geweld en roepen op tot onmiddellijke vrijlating van iedereen die de afgelopen avond is gearresteerd.”

Ook in Berlijn heersen ‘ernstige twijfels over het verloop en het democratische gehalte van deze verkiezing’, aldus een woordvoerder van bondskanselier Angela Merkel. “Aan de minimale democratische criteria is niet voldaan.”

De vraag is of al deze kritiek zich vertaalt in een aanscherping van EU-sancties tegen Minsk. Sinds 2004 zijn zulke sancties al van kracht, vooral in verband met de onopgehelderde verdwijning van twee oppositieleden, een zakenman en een journalist in 1999 en 2000. In 2011 kwam er een wapenembargo bij, dat afgelopen februari met een jaar werd verlengd.

Ook VS ‘zeer bezorgd’

Het Witte Huis is “zeer bezorgd” over de manier waarop de presidentsverkiezing in Wit-Rusland is verlopen.

De woordvoerder van Trump zei dat de “intimidatie van oppositiekandidaten en het vastzetten van vreedzame demonstranten” ertoe hadden bijgedragen dat de verkiezingen niet goed zijn verlopen.

Extra EU-top over situatie Wit-Rusland

Eventuele nieuwe maatregelen zullen waarschijnlijk worden besproken tijdens informeel beraad van de EU-ministers van buitenlandse zaken, op 27 en 28 augustus in Berlijn. Polen heeft echter om een extra EU-top van regeringsleiders gevraagd over de situatie in het oostelijke buurland.

Wit-Rusland is sinds 2009 een van de zes zogeheten oostelijke partnerschapslanden van de EU, die streeft naar nauwere economische, politieke en culturele betrekkingen met die landen. Tegelijkertijd bestaan er dus die sancties. Die werden in 2016 wel iets versoepeld: de beperkende maatregelen tegen 170 functionarissen en vier bedrijven werden opgeheven.

De slotverklaring van de EU-top van februari 2016 balanceert tussen intensivering van de samenwerking en kritiek op de regering in Minsk. ‘De Raad blijft bezorgd over de mensenrechtensituatie in Wit-Rusland en roept in herinnering dat de betrekkingen tussen de EU en Wit-Rusland gebaseerd moeten zijn op gemeenschappelijke waarden, met name eerbiediging van de mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat.’

Kamerleden vragen Blok verkiezingsuitslag niet te erkennen

In Nederland hebben vier Tweede Kamerleden van de coalitiepartijen CDA, D66 en ChristenUnie minister Blok (VVD) van buitenlandse zaken opgeroepen om de Wit-Russische verkiezingsuitslag niet te erkennen, het liefst in EU-verband. Ook pleiten de parlementariërs voor nieuwe EU-sancties, onder meer tegen functionarissen van de Wit-Russische veiligheidsdiensten die tijdens de ongeregeldheden van zondagavond en –nacht verantwoordelijk waren. Blok heeft nog niet op de oproep gereageerd.

Lees ook:
Felle protesten tegen president Loekasjenko in Wit-Rusland

Na de verkiezingen in Wit-Rusland zondag zijn betogers massaal de straat op gegaan in hoofdstad Minsk. Oppositieleider Svetlana Tichanovskaja erkent de officiële uitslag niet en wil een hertelling

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden