EU-top

EU-akkoord over sancties Wit-Rusland, Cyprus trekt veto in

Serieus vooroverleg tussen de Cypriotische president Anastasiadis (links) en premier Mark Rutte, voor het begin van de EU-top in Brussel. Rechts op de achtergrond raadsvoorzitter Charles Michel, links de Finse premier Sanna Marin.Beeld Photo News

Urenlang gesleutel aan slottekst trekt Cyprus over de streep. Premier Rutte: ‘Sancties komen laat, maar niet te laat’.

Na weken van diplomatieke en politieke irritaties en getouwtrek zijn de 27 EU-regeringsleiders er in de vroege uurtjes van vrijdag in geslaagd een akkoord te bereiken over sancties tegen Wit-Rusland. Mogelijk deze vrijdag al worden, via een schriftelijke procedure van de ministers van buitenlandse zaken, veertig functionarissen uit de entourage van machthebber Loekasjenko op een zwarte lijst gezet: reisverbod voor de EU en bevriezing van banktegoeden. “Laat, maar niet te laat”, zo omschreef premier Rutte dit moeizame besluit. Overigens staat Loekasjenko zelf niet op de lijst. Ook daarover is wekenlang gediscussieerd.

De sancties werden wekenlang opgehouden door een blokkade van Cyprus. Dat verbond de kwestie-Wit-Rusland met een heel andere zaak: de illegale exploratie-activiteiten van Turkije in de oostelijke Middellandse Zee. Als de EU consequent is, moet ze ook tegen Ankara ferme strafmaatregelen nemen, vond Cyprus.

De EU-ministers van Buitenlandse Zaken, die over dergelijke sancties beslissen, kwamen er vorige maand niet uit en schoven de hete aardappel door naar hun bazen. Die moesten donderdagavond urenlang besteden aan het schaven aan een strenge tekst over Turkije die naar de zin van Cyprus moest zijn – maar ook weer niet zo streng dat de relatie met Ankara grote schade zou oplopen.

Een groep landen, Duitsland voorop, vindt het geopolitieke belang van die relatie niet in verhouding staan met de ontwikkelingen in Wit-Rusland. Over de koppeling door Cyprus ontstond dan ook de nodige irritatie bij andere lidstaten, maar met die politieke realiteit ‘hebben we te dealen’, zoals Rutte zei bij aankomst in Brussel.

Voorzitter Charles Michel van de Europese Raad zei dat er een soort tweesporenbeleid tegenover Turkije zal worden gevoerd: een positieve agenda als Ankara zich daarvoor openstelt, maar mogelijke sancties als het land zich agressief blijft gedragen in wateren die Cyprus en Griekenland toebehoren.

“We willen een positieve en constructieve relatie met Turkije, en dat zal ook zeer in Ankara’s belang zijn”, voegde voorzitter Ursula von der Leyen daaraan toe tijdens een nachtelijke persconferentie met Michel. “Maar dat werkt alleen als de provocaties en de pressie stoppen. We verwachten daarom van Turkije dat het zich vanaf nu onthoudt van eenzijdige acties. Anders zal de EU alle beschikbare instrumenten gebruiken”, aldus Von der Leyen, impliciet dreigend met sancties.

Voor die positieve agenda gaat Michel, samen met Von der Leyen en EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell, een plan opstellen om de relatie met Turkije weer ‘nieuwe energie’ te geven.

Het unanieme akkoord over de sancties tegen Wit-Rusland maakt een einde aan een periode van gênante besluiteloosheid van de Europese Unie. Canada en het Verenigd Koninkrijk (blij dat het in deze kwestie geen EU-lid meer is) hebben de afgelopen weken al wel sancties ingesteld tegen Minsk. In het land aan de oostgrens van de EU verliepen de presidentsverkiezingen begin augustus frauduleus en blijven ordetroepen hard optreden tegen demonstranten.

Overigens stond Cyprus ook niet helemaal geïsoleerd in zijn roep om consequent te zijn tegenover Turkije. De Franse president Macron was de afgelopen weken het meest uitgesproken (ook in daden) tegen de Turkse acties in de oostelijke Middellandse Zee. Donderdag gaf ook de Oostenrijkse bondskanselier Kurz blijk van begrip voor het Cypriotische standpunt. “De EU moet de Turkse president Erdogan eindelijk laten zien wat onze rode lijnen zijn. Dat betekent beëindiging van toetredingsgesprekken, en sancties.”

De extra tweedaagse EU-top staat in het teken van buitenlandbeleid en de rol van de EU in de wereld, onderwerpen die op de talrijke eerdere toppen dit jaar werden ondergesneeuwd door de Covid-19-pandemie.

Lees ook:
Cyprus blokkeert EU-sanctiebesluit tegen Wit-Rusland

Lijst met strafmaatregelen tegen Minsk ligt klaar, maar Cyprus eist gelijkwaardige sancties tegen Turkije. Onverkwikkelijke ‘ruilhandel’, vindt een teleurgestelde minister Blok.

Waarom de macht op zee voor Turkije prioriteit is geworden

In de Turkse buitenlandse politiek is de macht op zee prioriteit geworden, wat het vinden van een uitweg uit het conflict op de Middellandse Zee extra lastig maakt. Waar komt de verandering vandaan? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden