EthiopiëVerkiezingen

Ethiopische ‘vrije’ verkiezingen in troebel water

Manifestatie met paarden in de campagne van de Prosperity Party van premier Abiy Ahmed, die de bijeenkomst bijwoonde in de stad Jimma in de deelstaat Oromo, waar Abiy vandaan komt.  Beeld AP
Manifestatie met paarden in de campagne van de Prosperity Party van premier Abiy Ahmed, die de bijeenkomst bijwoonde in de stad Jimma in de deelstaat Oromo, waar Abiy vandaan komt.Beeld AP

Premier Abiy wil een mandaat van de kiezer. Maar wat valt er te kiezen in een door oorlog en repressie verscheurd land?

Het moeten de “eerste echte vrije verkiezingen” worden in Ethiopië, zo beloofde premier Abiy Ahmed (44). Maandag kiezen de inwoners hun vertegenwoordigers in het nationale parlement en die in de regionale parlementen. De partij die landelijk wint mag de minister-president leveren.

Abiy hoopt dat zijn Prosperity Party de grootste wordt. Een andere uitslag zou ook een wondertje zijn. De woorden “vrije verkiezingen” zijn inmiddels uiterst beladen geworden in het land van 110 miljoen inwoners.

Toen Abiy in 2018 de jongste premier van Afrika werd, beloofde hij hervormingen. Hij liet circa 45.000 politieke gevangenen vrij, herstelde de persvrijheid, benoemde veel vrouwen in topposities, kondigde economische hervormingen aan in het land met een gemiddeld jaarinkomen van 750 euro, en sloot vrede met aartsvijand en buurland Eritrea. Voor dat laatste wapenfeit kreeg hij in 2019 zelfs de Nobelprijs voor de Vrede.

De Ethiopische premier Abiy Ahmed tijdens een campagne evenement.  Beeld REUTERS
De Ethiopische premier Abiy Ahmed tijdens een campagne evenement.Beeld REUTERS

Abiy was een voorbeeld

Met het naar voren schuiven van de onbekende Abiy drie jaar geleden maakte het Ethiopische parlement een plotseling einde aan 29 jaar dictatoriaal leiderschap van de TPLF, de partij uit de noordelijke deelstaat Tigray. Abiy werd de vleesgeworden hoop op vrijheid, gelijkheid en voorspoed in een land met meer dan tachtig elkaar beconcurrerende volken. Hij was een voorbeeld voor Afrika, waar despoten decennialang via geweld en onderdrukking aan de macht blijven. Abiy was de nieuwe democratische held, een lichtend voorbeeld, volgens het Westen.

Nu worden de zesde parlementaire verkiezingen ooit in Ethiopië gehouden. Het zou dit keer het feest van de democratie moeten zijn na al die vorige keren dat de uitslagen bepaald werden door intimidatie en stembusfraude. Over fraude valt nu nog niets te zeggen, maar het klimaat waarin de verkiezingen worden gehouden is uiterst troebel.

In alle tien deelstaten zijn serieuze conflictzones. De ergste, misschien wel wereldwijd, is Tigray, waar sinds begin november een burgeroorlog woedt. Abiy wilde, na enorme tegenwerking, afrekenen met de TPLF die in Tigray nog altijd de dienst uitmaakte. Nu, na zeven maanden, wordt er nog steeds hevig gevochten tussen het Ethiopische leger (gesteund door troepen uit Eritrea), en de goed georganiseerde milities van de TPLF. En Tigray is al die tijd vrijwel afgesloten van de buitenwereld.

Genocide door uithongering in Tigray

De situatie is inmiddels desastreus. Mark Lowack, de ondersecretaris-generaal van de Verenigde Naties voor humanitaire zaken vreest dat 350.000 mensen acuut kunnen sterven van de honger. Nog eens vier miljoen burgers krijgen te weinig te eten of zijn ernstig ondervoed. Voedselhulp bereikt Tigray maar mondjesmaat en wordt tegengehouden door het leger. Het woord genocide valt steeds vaker, genocide door uithongering. De regering in Addis Abeba ontkent de hongersnood.

Tigray wordt verder geteisterd door massale verkrachtingen, moorden op burgers, vernietiging van huizen, plundering van bezittingen en verwoesting van oogsten. Zeker een derde van de zeven miljoen inwoners is op de vlucht. Van verkiezingen in Tigray is dus geen sprake.

Bovendien is door de veiligheidssituatie in het land de stembusgang in nog eens 78 van de 547 Ethiopische kiesdistricten uitgesteld, zo maakte de kiesraad Nebe bekend. Ook heeft circa een kwart van de vijftig miljoen stemgerechtigden zich niet kunnen registeren en kan dus niet stemmen.

Aan de verkiezingen doen zo’n 9000 kandidaten en veertig partijen mee, maar dan gaat het hoofdzakelijk om regionale lijsten of landelijke partijen met nauwelijks bekendheid op het platteland. Op nationaal niveau lijkt Abiy’s Prosperity Party weinig concurrentie te hebben.

Oppositieleiders gevangengezet

De belangrijkste lijsttrekkers van de oppositie zijn het afgelopen jaar gevangengezet, zoals mediamagnaat Janwar Mohammed en Bekele Gerba, beiden uit de deelstaat Oromo waar meer dan een derde van de Ethiopische bevolking woont. De twee grote en populaire oppositiepartijen uit Oromo, de OFC en de OLF, boycotten daarom de verkiezingen.

Ook leiders van andere oppositiepartijen, zoals journalist en blogger Nega Eskinder en Berhanu Nega, de vroegere burgemeester van Addis Abeba, gaan in en uit de gevangenis.

Mede door de oorlog in Tigray is de situatie in heel Ethiopië uiterst gespannen. Een verkeerde opmerking en arrestatie wacht. De vroegere repressie is terug en de vrijheid van meningsuiting is alweer begraven.

Voor Abiy is dit zijn eerste kans om een rechtstreeks mandaat van de kiezers te krijgen. Hij wil af van het federale karakter van Ethiopië waarbij deelstaten een grote autonomie hebben. De premier wil naar een centraal geleide eenheidsstaat, een streven dat mede ingegeven door de eindeloze reeks gewelddadige conflicten tussen de diverse volken in Ethiopië. In september zijn er weer referenda waarbij volken voor de vorming van een eigen deelstaat kunnen stemmen. De grondwet staat dit toe. Zo is onlangs Sidama deelstaat nummer tien geworden.

Een overwinning van Abiy’s Prosperity Party ligt in de lijn der verwachting, nu oppositiekandidaten en grote partijen vrijwel zijn uitgeschakeld, met het risico dat na maandag alle macht bij Abiy ligt, die dan autocratisch kan regeren zoals zijn voorgangers deden. Een stijl die Abiy zich de laatste tijd al eigen aan het maken was.

Lees ook:

De burgeroorlog in Tigray begint steeds meer te lijken op de Rwandese genocide.

Een jaar nadat de Ethiopische premier Abiy Ahmed de Nobelprijs voor de vrede ontving, wordt hij mede verantwoordelijk gehouden voor gruwelijke oorlogsmisdaden in de afvallige regio Tigray. ‘Hij kan zelfs medeplichtig zijn aan genocide.’

De Abraham Lincoln van Ethiopië herwint populariteit na overwinning in Tigray.

Internationaal krijgt premier Abiy van Ethiopië steeds meer kritiek.In het land groeit zijn populariteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden