Oorlog in Oekraïne

‘Escalatie’ is geen beletsel meer voor wapenleveranties aan Oekraïne

Bomkrater in het dorp Jatskivka, in de Donetsk-regio. In de hele Donbas is de bevolking opgeroepen om te vluchten voor het Russische offensief.  Beeld AFP
Bomkrater in het dorp Jatskivka, in de Donetsk-regio. In de hele Donbas is de bevolking opgeroepen om te vluchten voor het Russische offensief.Beeld AFP

Oekraïne krijgt niet alle wapens die het wil. Maar vrees voor escalatie is nauwelijks meer de beperkende factor.

Eric Brassem

Nederland heeft sluipenderwijs afscheid genomen van het idee dat we Oekraïne alleen willen helpen met licht materieel. In januari, toen een grootschalige Russische invasie alleen nog in de lucht hing, benadrukte het ministerie van defensie dat Oekraïne alleen kon rekenen op ‘defensieve militaire steun’. Met die boodschap reisde Rutte op 1 februari af naar de Oekraïense president Zelenski in Kiev.

Maar ettelijke Russische oorlogsmisdaden later, en met een beslissende slag in de Donbas gaande, zegde Rutte dinsdag Zelenski toe pantservoertuigen te zullen leveren, plus ‘aanvullend zwaarder materieel’.

Via een omweg heeft Nederland Oekraïne al zwaardere wapens bezorgd. Een Nederlandse Patriot-luchtverdedigingseenheid is deze week naar Slowakije vertrokken. Dat vervangt het S300-luchtverdedigingssyteem dat Slowakije aan Oekraïne heeft geleverd.

Welk ‘zwaarder materieel’ Nederland nog in petto heeft is niet bekendgemaakt. Dat past in een trend. Aanvankelijk leken landen tegen elkaar op te bieden bij het openbaar maken van waslijsten van geleverde wapens. Allengs is terughoudendheid om Rusland niet wijzer te maken beleid geworden.

Afkeer verdrijft angst voor escalatie

Maar er is genoeg bekend om nog een trend te signaleren: angst voor escalatie speelt nauwelijks een rol meer rond wapenleveranties, omdat kennelijk de overheersende overweging is dat de oorlog alleen stopt als Oekraïne Poetin dwingt de handdoek in de ring te gooien. Vooral de vraag of het Oekraïense leger snel met het geleverde spul aan de slag kan, en de beschikbaarheid zijn nog beperkende factoren. De vluchtelingenstromen, de gruwelen in Boetsja, Marioepol en elders, maar ook het mediagenieke optreden van president Zelenski hebben de schroom om zware wapens te leveren doorbroken.

Zo beloofde de Amerikaanse president Biden vorige week artilleriesystemen, tweehonderd pantservoertuigen en zelfs elf Mi 17-gevechtshelikopters, als deel van een extra steunpakket van 800 miljoen dollar. De VS trainen Oekraïense militairen ook in de bediening van Switchblade-gevechtsdrones en houwitsers. Naar verwachting maakt Biden binnenkort wapensteun van nog eens eenzelfde omvang bekend.

Ook Canada en Groot-Brittannie beloven meer artillerie. Groot-Brittannië is, naast de VS, grootleverancier van zware wapens aan Oekraïne. Maar ook voormalige Oostbloklanden blazen een partij mee. Tsjechië levert tanks, en repareert Oekraïense gevechtsvoertuigen van Sovjetmakelij die bij gevechten beschadigd zijn, of die hebben staan roesten in de opslag.

Wel of geen Migs?

Nul op rekest krijgt Oekraïne wel nog steeds op zijn vraag om Mig-29 gevechtsvliegtuigen, al lijkt ook daar beweging in te zitten. Navo-lidstaten Polen, Bulgarije en Slowakije hebben die toestellen geërfd uit de tijd dat ze lid waren van het Warschaupact. Oekraïense piloten kunnen ze zonder aanvullende training vliegen. Polen en Slowakije waren bereid ze te leveren, in ruil voor modernere Amerikaanse gevechtsvliegtuigen, maar Washington stak daar vorige maand een stokje voor: te veel kans op escalatie.

Praktische bezwaren waren er ook. De toestellen zijn toegerust met Navo-technologie, die niet in handen van de Russen mag vallen. Bovendien zijn ze een prooi voor Russische luchtafweer, en startbanen zijn kwetsbaar voor raketaanvallen. Om toch aan Migs te komen, heeft Oekraïne nu een site, buymeafighterjet.com, geopend. Oligarchen en andere vermogenden kunnen daar doneren, zodat Oekraïne toestellen op de wapenmarkt kan kopen.

Of het initiatief zoden aan de dijk zet is onbekend, maar linksom of rechtsom: Oekraïne beschikt nu over ‘meer gevechtstoestellen dan twee weken geleden’, zei Pentagonwoordvoerder John Kirby dinsdag. “Zonder in detail te treden over wat andere landen leveren, zou ik zeggen dat ze extra vliegtuigen en reserveonderdelen hebben ontvangen om hun vloot uit te breiden.”

Volgens de site aviacionline zou Amerika zelf de leverancier kunnen zijn. De VS hebben in 1997 twintig Migs gekocht van Moldavië. Enkele werden bij simulatietrainingen ingezet als ‘vijandelijke’ toestellen, van de overige zou Oekraïne onderdelen kunnen gebruiken voor reparatie van eigen toestellen.

Alleen Duitsland worstelt

Alleen Duitsland lijkt nog te worstelen met de vraag of wapenleveranties de toestand escaleren. Berlijn heeft wel diep in de buidel getast en aanzienlijke hoeveelheden anti-tank- en luchtafweerraketten geleverd. Maar bondskanselier Olaf Scholz (SPD) schrikt terug voor levering van artilleriesystemen, pantservoertuigen en tanks. Sommige partijgenoten, en coalitiepartners de Groenen en FDP, denken daar anders over.

Scholz wil wel modern wapentuig leveren aan voormalige Oostbloklanden die Sovjet-materieel leveren aan Oekraïne. Maar hij roerde dinsdag nog een ander probleem aan: alle betrachte gulheid jegens Oekraïne heeft de voorraden voor de eigen verdediging uitgeput. “De Bundeswehr heeft alles geleverd wat ze kan ontberen”, zei een regeringswoordvoerder.

Ook de VS en andere Navo-lidstaten staan voor dat probleem. Oekraïne heeft een derde van de Amerikaanse voorraad aan Javelins (antitankwapens) opgebruikt, en een kwart van de Amerikaanse Stingerraketten (luchtafweer). Het kost minimaal maanden om die weer aan te vullen.

Ondertussen klaagt Kiev: het is allemaal nog lang niet genoeg, en dat kost levens. Het Oekraïense leger verbruikt in één dag wat het Westen in een week levert. De slag om de Donbas zal dat probleem alleen maar verergeren.

Lees ook:

De Russen zijn in het voordeel bij de beslissende strijd om de Donbas, maar Oekraïne kan het ze knap lastig maken

Als binnenkort de slag om de Donbas in volle heftigheid losbarst zal Rusland in het voordeel zijn, denken analisten. Maar een gelopen race is het niet.

Rusland dreigt met kernwapens in Kaliningrad als Zweden en Finland toetreden tot Navo

Als Zweden en Finland toetreden tot de Navo zal Rusland hypersonische kernraketten plaatsen in de enclave Kaliningrad, zo dreigt Moskou.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden