Turkije

Erdogan zoekt confrontatie met het Westen en vervroegt de verkiezingen

Demonstranten verzamelden zich vorige week bij het Zweedse consulaat in Istanbul om te protesteren tegen de koranverbranding in Stockholm. Beeld Reuters
Demonstranten verzamelden zich vorige week bij het Zweedse consulaat in Istanbul om te protesteren tegen de koranverbranding in Stockholm.Beeld Reuters

De Turkse president Erdogan heeft de verkiezingen in zijn land vervroegd. Zijn partij is al in campagnemodus: confrontaties met het Westen en economische voordeeltjes moeten zijn achterban mobiliseren.

Ingrid Woudwijk

De Nederlandse ambassadeur Joep Wijnands werd dinsdag in Ankara op het matje geroepen. Ankara neemt het hoog op dat de voorman van anti-islamgroepering Pegida afgelopen zondag in Den Haag een koran verscheurde. Dat is een vorm van haatzaaien, meldt het Turkse ministerie van buitenlandse zaken. “Het laat zien dat islamofobie, discriminatie en xenofobie geen grenzen kennen in Europa”.

Eerder dit weekend moest Wijnands’ Zweedse collega zich ook al melden. Op de koranverbranding voor de Turkse ambassade in Stockholm werd in Turkije fel gereageerd. Bij kleine protesten in Istanbul werd de Zweedse vlag in brand gestoken. De Turkse president Erdogan zei dat Stockholm niet op steun voor Navo-toetreding hoeft te rekenen.

Hoewel de acties van de extreemrechtse provocateurs in Zweden en Nederland door zowel de Turkse regering als de oppositie werden afgekeurd, kunnen deze diplomatieke confrontaties niet los worden gezien van de verkiezingstijd. Het doet denken aan de opmaat naar het referendum in 2017 en de toenmalige rel met Nederland. Harde taal richting westerse leiders doet het altijd goed bij het nationalistische deel van het electoraat.

Steun voor de AK-partij daalde tot onder 30 procent

Maar dat is niet de enige manier waarop Erdogan kiezers wil overtuigen. Sinds eind vorig jaar heeft de Turkse regering flink veel geld uitgetrokken om de burgers extra koopkracht te geven. Zo werd het minimumloon verhoogd en konden miljoenen Turken vervroegd met pensioen door een verandering in het pensioenstelsel. Daarnaast kregen ambtenaren twee salarisverhogingen in twee dagen. Samen met nog een aantal andere steunpakketten moet dit de kiezer weer terug in het kamp van Erdogan brengen.

Een vrouw in de straten van Istanbul voor een portret van president Recep Tayyip Erdogan. Beeld ANP / EPA
Een vrouw in de straten van Istanbul voor een portret van president Recep Tayyip Erdogan.Beeld ANP / EPA

De economische crisis en blijvend hoge inflatie (volgens officiële cijfers 64 procent) hebben er namelijk ook bij Erdogans achterban hard ingehakt. Steun voor de AK-partij van de president daalde in opiniepeilingen tot onder 30 procent, een laagterecord tijdens het 21-jarig bestuur van het land. Inmiddels neemt die steun langzaam weer toe, mede door de financiële voordelen.

Extra koopkracht zal weer verdampen

De verkiezingen – voor president en parlement – waren oorspronkelijk gepland voor juni, maar zijn nu door Erdogan een dikke maand vervroegd. De president kan zo maximaal profiteren van de electorale effecten die de financiële voordeeltjes voor burgers hebben. De verwachting is namelijk dat de extra koopkracht door de stijgende prijzen over een paar maanden alweer verdampt is.

Er zit ook een juridisch aspect aan de vervroegde verkiezingsdatum. In de grondwet staat dat een president maximaal twee opeenvolgende termijnen kan dienen. Dat zou betekenen dat dit Erdogans tweede en laatste termijn als president zou zijn (van 2003 tot 2014 was hij premier). Er zijn uitzonderingen op deze regel, zoals vervroegde verkiezingen. Daar zitten ook haken en ogen aan, maar niemand twijfelt eraan dat Erdogan zich weer kandidaat gaat stellen, of dat nu op legale of minder wettelijke wijze gebeurt.

Nog geen tegenkandidaat

Wie neemt het op tegen Erdogan? Dat is de grote onbeantwoorde vraag. Zes verschillende oppositiepartijen hebben zich verenigd onder de noemer Tafel van Zes. Dat is een prestatie op zich binnen de gepolariseerde Turkse politiek, maar door onderlinge verdeeldheid weet deze coalitie ook nog niet echt te overtuigen.

Een van de redenen is dat ze nog geen tegenkandidaat bekend hebben gemaakt. De meest genoemde kandidaten zijn allemaal lid van de CHP, de grootste oppositiepartij. Burgemeester van Istanbul Ekrem Imamoglu, burgemeester van Ankara Mansur Yavas en CHP-leider Kemal Kilicdaroglu zouden mogelijke tegenstanders van Erdogan kunnen zijn.

Celstraf en politiek verbod

Maar aan alle drie kleeft ook een nadeel. Imamoglu boekte in 2019 een zwaarbevochten overwinning op Erdogans kandidaat in de burgemeestersverkiezingen. Maar hij werd vorige maand veroordeeld tot ruim 2,5 jaar celstraf en een politiek verbod. Volgens critici was het een politiek proces met als doel Imamoglu te diskwalificeren als presidentskandidaat. Als zijn straf in hoger beroep blijft staan, kan hij definitief niet meedoen.

Vanuit Ankara zou de populaire Yavas ook een goede kans maken. De vraag is of hij genoeg steun heeft onder de Koerden. Getalsmatig kunnen Koerdische stemmers de doorslag geven, maar Yavas’ verleden bij een rechts-nationalistische partij zou hen kunnen afschikken.

Blijft over: CHP-leider Kilicdaroglu. Hij is een weinig charismatische bureaucraat over wie ook bij CHP-aanhangers de vrees leeft dat hij niet opgewassen is tegen het campagnegeweld van Erdogan. Peilingen geven hem de minste kans van de drie. Toch lijkt hij voor nu de meeste waarschijnlijke kandidaat om het op te nemen tegen Erdogan bij de verkiezingen op 14 mei.

Lees ook:

Ook in Erdogan-bolwerk Konya geloven ze de inflatiecijfers niet meer

Exporteurs in de stad Konya, tot voor kort een van de groeibriljanten van Midden-Turkije, snakken naar een stabielere lira. “Er moet iets veranderen.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden