Symbolisch

Erdogan doet aangifte tegen Wilders: ‘Voor fascisten is geen plek in Turkije’

Turkse president Recep Tayyip ErdoganBeeld AP

De Turkse president Erdogan heeft in eigen land aangifte gedaan tegen PVV-leider Geert Wilders. In Den Haag werd dinsdag fel gereageerd, al lijkt de actie puur symbolisch.

PVV-leider Geert Wilders moet zich nog een keer voor de rechter komen verantwoorden. Althans, als het aan het Turkse Openbaar Ministerie ligt. Dinsdag maakte de officier van justitie van Ankara bekend dat de Turkse president Recep Tayyip Erdogan aangifte heeft gedaan tegen de PVV-leider wegens ‘belediging van het staatshoofd’. De aanklacht lijkt de voorlopige apotheose van een potje politiek moddergooien dat afgelopen weekend begon.

Afgelopen zaterdag publiceerde Wilders een spotprent van de Turkse president op zijn twitteraccount. Op de tekening is het hoofd van Erdogan te zien, met daarbovenop een bom met een brandende lont. Boven het bericht stond de tekst ‘terrorist’. De afbeelding is een overduidelijke toespeling op de beruchte cartoon van de Deense tekenaar Kurt Westergaard die in 2006 de profeet Mohammed afbeeldde met een bom als tulband.

Diplomatieke rel

Op de achtergrond speelt een diplomatieke rel die ontstond toen de Franse president Emmanuel Macron vorige week aankondigde maatregelen te nemen tegen islamistische moslimorganisaties naar aanleiding van de onthoofding van de Franse leraar Samuel Paty. Erdogan stelde daarop dat Macron ‘psychische hulp’ nodig had. Een opmerking die bij veel westerse politici in het verkeerde keelgat schoot.

Kort na het twitterbericht van Wilders ontstond de nodige commotie. De woordvoerder van Erdogans AK-partij en de Turkse minister van buitenlandse zaken, Mevlut Cavusoglu, noemden Wilders een ‘fascist’. Erdogan stelde dat de PVV-leider zijn grenzen moest kennen en dat ‘wij in tegenstelling tot hem [Wilders, red.] racisme niet goedkeuren’ en dat er voor ‘fascisten geen plek is in Turkije’.

Daarbovenop doet de advocaat van Erdogan nu dus aangifte tegen Wilders. Volgens de raadsman is er sprake van ‘belediging van de eer en waardigheid van onze president en een aanval op Erdogans persoonlijkheid, waardigheid en reputatie.’ De rechtsgeldigheid van de aangifte berust op artikel 299 van het Turkse strafwetboek dat voorschrijft dat iedereen die de president van de republiek beledigt, een gevangenisstraf kan krijgen van maximaal vier jaar.

‘Totaal ongepast’

Dinsdagmiddag reageerden premier Mark Rutte en minister van buitenlandse zaken Stef Blok op de Turkse aangifte tegen Wilders. Ten overstaan van enkele journalisten liet Rutte weten een simpele boodschap te hebben voor de Turkse president. “In Nederland beschouwen we de vrijheid van meningsuiting als het hoogste goed en daar horen ook cartoons bij van politici.” Iets verderop in de Tweede Kamer verklaarde minister Blok de Turkse ambassadeur op het matje te hebben geroepen. Volgens Blok is het ‘niet acceptabel’ dat Erdogan de vrijheid van meningsuiting van een Nederlandse parlementariër probeert te beperken. De aangifte zelf noemde hij ‘totaal ongepast.’

De kans dat Wilders naar Turkije gaat om zich daar voor de rechtbank te verantwoorden is hoe dan ook nihil. Het hoogst haalbare voor de Turkse justitie is dat Wilders bij verstek wordt veroordeeld, waardoor hij mogelijk nooit meer naar Turkije kan afreizen. In Nederland kan Ankara immers nooit een rechtszaak afdwingen.

De actie lijkt in dit specifieke geval dan ook bovenal een symbolische waarde te hebben. Erdogan probeert zich op deze manier opnieuw op te werpen als beschermheer van moslims wereldwijd. Net zoals hij dat dit weekend deed door Macron naar de psychiater te verwijzen. Daarnaast lijkt het een poging om zijn territorium af te bakenen op het wereldtoneel. Turkije probeert zich sinds Erdogan aan de macht is al langer als grote speler in de internationale politieke arena te profileren. Dergelijke retoriek is wat dat betreft niets nieuws onder de Turkse zon.

29.000 keer belediging van het staatshoofd

Bovendien is een aanklacht wegens belediging van het staatshoofd in Turkije zelf inmiddels ook eerder regel dan uitzondering. In het verleden viel Erdogan talloze keren terug op artikel 299 om politieke tegenstanders, journalisten of gewone burgers de mond te snoeren. Sinds zijn aantreden als president van Turkije in 2014, horen duizenden mensen jaarlijks een dergelijk aanklacht tegen zich uitspreken.

Vorige maand berichtte het onafhankelijke Turkse medium BirGün dat tussen 2014 en 2019 ruim 29.000 mensen voor de rechter moesten komen vanwege belediging van het staatshoofd. Alleen al in 2019 kregen ruim 2500 mensen een gevangenisstraf en kregen nog eens een kleine vierduizend personen een boete. Ter vergelijking: onder Erdogans voorganger Abdullah Gül werden in zeven jaar tijd nog geen 850 personen veroordeeld wegens belediging van het staatshoofd. In vijf jaar Erdogan liepen er bovendien ook nog eens ruim driehonderd onderzoeken tegen kinderen. Dertig van hen werden veroordeeld, vier eindigden in de gevangenis.

Hoewel de Turkse regering de beledigingkaart voornamelijk tegen de eigen bevolking speelt, zijn ook gevallen bekend van buitenlanders die een dergelijke aanklacht aan hun broek krijgen. In vijf jaar tijd gebeurde dat volgens BirGün in 120 gevallen. Bij al die gevallen ging het voor zover bekend, in tegenstelling tot bij Wilders, echter om aanklachten tegen buitenlanders in hun land van herkomst.

Zo moest een 64-jarige inwoner van Sittard zich vorig jaar nog verantwoorden tegenover een Nederlandse rechtbank voor het beledigen van Erdogan. De man in kwestie had de Turkse ambassade in Den Haag brieven gestuurd waarin hij Erdogan een zwijn noemde en hem vergeleek met Adolf Hitler. De Limburger werd uiteindelijk vrijgesproken.

Dat Wilders zich in Nederland voor een rechtbank moet verantwoorden is hoe dan ook uitgesloten. Sinds 1 januari dit jaar is de wet waaronder de man uit Sittard werd aangeklaagd, afgeschaft. Artikel 118 van het wetboek van strafrecht schreef tot dat moment voor dat het verboden was om bevriende staatshoofden te beledigen.

Lees ook:

Erdogan haalt hard uit naar Macron: ‘De leider van Frankrijk is de weg kwijt’

President Erdogan trekt al dagen fel van leer tegen zijn Franse collega Macron. Het past in de huidige Turkse strategie om de confrontatie in het buitenland aan te gaan. Dat was tien jaar geleden heel anders. 

Column: Zie hier het nieuwe front dat Erdogan in Europa wil openen

Het lijkt erop dat islamnationalist Erdogan de aandacht van zijn binnenlandse problemen probeert af te leiden, schrijft Sylvain Ephimenco, door het gewapende conflict buiten de grenzen op te zoeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden