Reportage Samos

Er zijn nog geen wc's, maar dankzij Martijn (39) nu wel kliko's in het Griekse vluchtelingenkamp

Vrijwilliger Martijn van Ommen in gesprek met een groep Ghanezen die hem helpen bij het opruimen van afval. Beeld Thijs Kettenis

Alle financiële hulp en Griekse beloften ten spijt, blijven de omstandigheden in en rond de vluchtelingenkampen op de eilanden voor de Turkse kust mensonterend. Nog steeds zijn het tientallen ­vrijwilligers die proberen het leven van de bewoners een klein beetje draaglijker te maken. Trouw portretteert drie van hen op het Griekse eiland ­Samos. Om te beginnen, Martijn van Ommen (39), die een vuilnisdienst heeft opgezet.

Een zwerm vliegen springt op van een halfvol aluminium bakje rijst als Martijn van Ommen zijn voet erbij zet. “Kijk, hier gaat het nog niet helemaal goed”, constateert hij. Het bakje ligt naast de gloednieuwe prullenbak, in plaats van erin. “Maar dat is al een heel stuk beter dan een paar weken terug. Toen waren hier niet eens prullenbakken en lagen er bergen afval.”

Van Ommen loopt door het deel van het kamp op Samos dat bewoners de jungle noemen. Binnen de hekken van de officiële opvang, die plaats biedt aan 648 mensen, verblijven er nu zo’n 1500. Daar zijn douches en toiletten, al zijn die ronduit smerig en soms kapot. In de jungle verblijven nog eens 2000 mensen in tentjes, en daar is verder helemaal niets. De Griekse overheid kan er weinig doen – de grond is van particulieren die inmiddels een rechtszaak hebben aangespannen tegen de staat. Dus is er geen sanitair, geen elektriciteit, en tot voor kort ook geen vuilnisbakken.

Martijn van Ommen met 'team clean', de vrijwilligers die helpen met schoonmaken. Beeld Thijs Kettenis

Afval van maanden lag tussen de tenten en langs de paden weg te rotten. Met de zomer in aantocht werd de stank ondraaglijk. Bovendien hadden ratten en ander ongedierte vrij spel. “Daarom werd het prioriteit nummer een toen we ­vorige maand op Samos aankwamen”, vertelt Van Ommen, die hier zit namens het Nederlandse Movement on the Ground. Die organisatie, die is opgezet door onder anderen Johnny de Mol en goede contacten met het Nederlandse bedrijfsleven heeft, gooit al een tijd hoge ogen op Lesbos. Onder meer door bewoners van de kampen zelf verantwoordelijkheid te geven en ­samenwerking in plaats van ruzie te zoeken met de Griekse overheid. Er kwam een plan van aanpak. Eerst moest alle troep weg uit de jungle. “In twee keer vier dagen hebben dertig medewerkers van The Student Hotel hier 25 ton afval opgeruimd. Vervolgens hebben we 160 vuilnisbakken neergezet, op de ­paden maar ook tussen de tenten. Per groepje tenten één vuilnisbak. En ik heb iedereen gevraagd om de bakken te legen in containers langs de hoofdweg. Van mij krijgen ze dan een nieuwe vuilniszak.” Een ­lokaal Grieks bedrijf zorgt ervoor dat het afval vervolgens naar de vuilstort wordt gebracht.

‘Zag je die rat’

Van Ommen loopt langs de helling omlaag. Er schiet iets weg, een struik in. “Zag je die rat? Daar zit het hier vol mee. En met slangen.” Hij houdt halt bij de tenten van een groepje Ghanezen. Met zijn negenen vormen ze ‘Team Clean’, verantwoordelijk voor het legen van de vuilnisbakken langs de paden. Een keer per week eten ze samen met Van Ommen. Hij heeft vanavond kip meegenomen. Waarom hebben ze zich aangemeld? “We zagen dat de aanpak van Martijn werkte. En wij wonen hier, dus het is in ons ­eigen belang”, zegt Johovah Quarshie (38). “Nou, het werkt dankzij jullie”, zegt Martijn ­lachend. “In mijn eentje zou ik dit niet kunnen.” De kunst is nu om ook andere nationaliteiten in het team te krijgen. Om spanningen tussen groepen te voorkomen, is het Van Ommen die mensen aanspreekt als het rondom hun tent een puinhoop is.

Movement on the Ground heeft het kampmanagement aangeboden meer te doen, ook binnen de hekken. Maar vooralsnog is de reactie lauw. “We willen graag samenwerken”, zegt Van Ommen, “maar het is een traag proces.”

Lees ook: 

Op slippers in de Griekse modder: op Samos puilt het vluchtelingenkamp uit

Het kamp op het Griekse eiland Samos is overvol. Nu de eerste regen van het seizoen valt, dringt de vraag zich op hoeveel onmenselijker het nog kan worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden