Premier Boris Johnson bij een ct-scanner, op werkbezoek in het Prinses Alexandra ziekenhuis in Harlow.

NHS

Er zal minder geld naar de Britse gezondheidszorg gaan na de Brexit, denkt deze voormalig arts

Premier Boris Johnson bij een ct-scanner, op werkbezoek in het Prinses Alexandra ziekenhuis in Harlow. Beeld AFP

De belofte dat er meer geld zou gaan naar de Britse nationale gezondheidszorg, de NHS, was voor veel Britten dé reden om voor brexit te stemmen. Voormalig arts Adam Kay, nu schrijver en komiek, vreest eerder voor het omgekeerde.

De kleedkamers van het Garrick Theatre in Londen liggen achter het theater, in een kelder die alleen via een glibberige steeg te bereiken is. Ze zijn oud, een beetje vochtig. Het ruikt er als een schuur in een donkere achtertuin. Voor Adam Kay, die op sommige dagen twee compleet uitverkochte shows achter elkaar geeft in het theater, maakt het niet uit.

“Dat ik van carrière ben gewisseld, heeft als onverwacht voordeel dat ik tegenwoordig alles makkelijk vind. Zolang ik een dag heb waarop er geen mensenlevens op het spel staan, ben ik geneigd te denken dat het doodeenvoudig is.”

Tot 2010 was Kay arts in de NHS, de nationale gezondheidszorg. Hij werkte als gynaecoloog. Twee jaar geleden, toen de vorige staatssecretaris van gezondheidszorg plannen bekendmaakte om op de salarissen van junior dokters te korten, besloot Kay zijn dagboek uit die tijd te publiceren.

Hij had het altijd bewaard, een blauwe multomap die bedoeld was om notities in te maken die zijn leerproces ten goede zouden komen. Hij had er in de schaarse momenten dat hij even vrij was de meest hilarische anekdotes van de dag in opgeschreven. Hoe hij een vrouw moest behandelen met brandwonden in haar vagina, omdat ze als verrassing voor haar vriend een snoer kerstlampjes naar binnen had geschoven en die had aangestoken. Hoe hij een jongeman moest uitleggen dat een condoom niet over zijn ballen, maar over dat andere ding heen moest.

NHS komt in de buurt van een nationale religie

Maar hij had ook genoteerd hoe moeilijk hij het vond om een jong stel dat na de derde keer IVF niet zwanger was geraakt, te moeten vertellen dat ze de volgende procedure niet meer vergoed kregen. Hoe mensen stierven, hoe hij twee bevallingen tegelijk moest begeleiden, hoe hij steeds maar weer naar huis moest bellen dat hij vanavond toch iets later kwam en hoe hij soms 97 uur per week moest werken.

In het theater vertelt hij hoe hij op Eerste Kerstdag wakker werd gebeld door de hoofdarts, omdat hij nog niet op zijn werk was verschenen terwijl zijn dienst al was begonnen. “Ik keek om me heen, want ik wist even niet waar ik was. Ik zat in mijn auto. Ik was te laat, maar het goede nieuws was: ik was al in het ziekenhuis. De avond ervoor was ik zo moe, dat ik in de parkeergarage onder het ziekenhuis in slaap viel.”

Zijn boek ‘This is going to hurt’ werd twee jaar achter elkaar het best verkopende non-fictieboek van het jaar. Nog altijd staat het, net als de opvolger ‘Twas the nightshift before christmas’, in de top-tien van de boekhandels. Kay verkocht alleen al in het Verenigd Koninkrijk twee miljoen exemplaren van zijn eerste boek. Dit jaar leest Kay eruit voor tijdens een one-manshow in grote theaters, die steeds uitverkocht zijn. En hij bewerkt het tot een televisieserie, die voor dit jaar op de rol staat.

“De NHS”, verklaart hij in die muffe kleedkamer het succes van zijn boeken en shows, “is voor de Britten wat het dichtste in de buurt komt van een nationale religie. Iedereen houdt van de NHS. We zijn er bijna allemaal geboren. We zullen er ook allemaal sterven, maar niet nadat dokters er alles aan gedaan hebben om dat te voorkomen. De NHS is gratis, een grondrecht, voor iedereen. Plus: iedereen houdt van verhalen van dokters. Kijk maar op televisie, waar je niets anders ziet dan misdaad- of doktersseries.”

Een derde van de artsen heeft verschijnselen van burn-out

In december begon Kay te twitteren, iets wat hij zelden deed. “Brexit”, schreef hij. “IS HEEL ERG VOOR DE NHS”. In hoofdletters. Hij wil best toelichten waarom hij denkt dat het zo’n ramp zal zijn. “Ik heb twee redenen”, zegt hij. Ten eerste zal het aantal personeelsleden dat terugkeert naar het vasteland versnellen.” Dat is, haast hij zich te zeggen, geen ongefundeerde angst. “De uittocht is allang begonnen: sinds het referendum zijn er tienduizend EU-burgers teruggegaan naar de EU, van wie vijfduizend verpleegkundigen.”

De toch al niet zo stabiele gezondheidszorg kan dat niet hebben. De tekorten zijn er groot: tien procent van de plekken is vacant. Vorig jaar deed de British Medical Association, de vakbond voor medici, onderzoek naar de gevolgen: bijna een derde van de artsen in het land heeft verschijnselen van burn-out, voelt constante vermoeidheid. Vooral dokters op de eerste hulp en huisartsen zijn uitgeput. Als gevolg van het personeelstekort werken alle artsen langer en onder grotere druk.

Het personeelstekort is ook vervelend voor patiënten, die soms uren moeten wachten op de eerste hulp of naar huis worden gestuurd omdat de afdeling waar ze terecht moeten tijdelijk sluit.

“Toch”, zegt Kay, “is de Britse gezondheidszorg behoorlijk efficiënt. Ieder jaar vergelijken de Verenigde Naties de Europese systemen en dan komt het VK er niet slecht vanaf. Dat is allemaal te danken aan de enorme inzet van het personeel.”

‘De meest smerige leugen ooit’

Er is nog een reden dat Kay denkt dat brexit slecht nieuws is voor de NHS: de kosten. “Als we ons, na brexit, meer richten op de Verenigde Staten als handelspartner, verwacht ik dat de medicijnprijzen onder druk komen te staan”, zegt hij. “De meeste farmaceutische bedrijven zijn Amerikaans. Daar zijn de prijzen die ze voor medicijnen mogen vragen hoger. Ik kan me voorstellen dat de pillenverkopers erop gebrand zijn om die kloof te dichten en dat zal niet zijn door de prijzen aan hun kant te verlagen. Die worden hier hoger. Omdat patiënten hier niet voor hun medicijnen betalen, of niet meer dan 9 pond per recept, gaat zo’n verhoging af van andere budgetten.”

Geld is een grote kwestie voor de nationale gezondheidszorg. De afgelopen jaren hebben opeenvolgende regeringen steeds bezuinigd, waardoor sommige ziekenhuizen in erbarmelijke staat verkeren. De nieuwe regering-Johnson heeft miljarden extra beloofd, plus vijftien nieuwe ziekenhuizen. “Dat is fijn”, zegt Kay. “Maar daarmee maakt hij de bezuinigingen van de afgelopen jaren niet goed. Er bestaat zoiets als zorginflatie – een saai concept, dat betekent dat het bedrag wat je het ene jaar aan zorg besteedt het volgende jaar 3 tot 4 procent hoger wordt. Die zorginflatie is nu voor twee jaar gecompenseerd, maar de schade van de andere acht jaar staat nog.”

“In de weken voorafgaand aan het brexit-referendum stond op de zijkant van een campagnebus de belofte dat de NHS 350 miljoen pond per week extra zou krijgen als we Brussel de rug toekeerden. Dat is de meest smerige leugen ooit. Daarmee hebben politici het volk naar brexit gelokt. Het gevolg van de uittreding zal precies het omgekeerde zijn.”

In juni vorig jaar stuurde Adam Kay zijn boek naar alle parlementsleden van de Conservatieve Partij. Hij wilde hen zijn liefde voor het systeem doorgeven en inzicht bieden in het leven binnen de ziekenhuismuren. In alle boeken stopte hij een handgeschreven kaartje met de tekst: ‘Ik weet dat jullie stevige besluiten moeten nemen. Misschien kun je wat licht leeswerk gebruiken’.”

‘Deze bevalling was één drama te veel’

Hij durft nu niet te zeggen dat de verhoging van het budget op zijn conto te schrijven is. “Mijn doel was om te laten zien dat dokters in opleiding ontiegelijk hard werken, dat het oneerlijk is om ze als geldwolven neer te zetten. Ik heb in het voorbijgaan ook andere kwesties aangestipt, maar over het budget heb ik niet heel expliciet geschreven. Het ging me erom dat de mensen weten dat artsen ook mensen zijn.”

‘Patiënten beschouwen artsen niet als mensen’, merkt hij op in zijn dagboek. ‘Daarom protesteren ze zo luid als er iets gebeurt dat ze niet zint.’ Hij geeft het voorbeeld van een aanstaande vader die heel graag kaarsjes wilde branden bij de tangbevalling van zijn vrouw. Dat mocht niet. “Hij vond het zelf een heel redelijk verzoek”, schrijft Kay. “Kaarsen branden in een kamer, naast de zuurstoftanks.”

Ondanks alles blijft Kay het doktersvak missen. Hij is er nu zo lang uit dat zijn diploma is verlopen, maar hij ‘mist het gevoel nuttig te zijn’ nog dagelijks. Dat hij ermee ophield, was dan ook geen licht besluit. Hij kon niet meer.

Op het podium vertelt hij hoe hij op een dag maar bleef huilen, hij kon zijn tranen niet bedwingen. Nog altijd ontroert het hem: een leuk, jong stel belandde in het ziekenhuis, omdat de vrouw ongewoon veel bloed verloor bij wat een normale bevalling had moeten zijn. Maar wat Kay ook deed, de ene ramp stapelde zich op de andere. Het eindigde in het verlies van zowel het kind als de baarmoeder van de moeder.

“Ik koos voor gynaecologie omdat ik het fijn vond dat ik daar zoveel succes had”, zegt hij. “Ik was blij als de moeder blij was. Deze bevalling, waarbij ik niets anders had kunnen doen dan ik gedaan had, was één drama te veel. Ik kon niet meer ophouden met huilen. Ik werd nerveus. Ik kon mijn vak niet meer uitoefenen.”

“Het was anders geweest als er in de medische professie een manier was ingebouwd om stoom af te blazen”, zegt hij. “Maar nog altijd krijg ik mails van jonge artsen die me bekennen dat ze dachten dat ze de enige waren die soms huilt op het toilet. Het is die verdomde stiff upper lip van de Britten.”

Lees ook:

Waar de Britse verkiezingen óók over gaan

Ruim drie jaar verlamde het brexit-rumoer Groot-Brittannië. Tal van grote andere problemen zijn blijven liggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden