null Beeld

VS-columnBas den Hond

Er komt een alternatief voor Democratische en Republikeinse partij. Maakt het een kans?

Redactie Trouw

Don Quichot vocht met windmolens die hij voor reuzen aanzag – een hopeloze onderneming. Voormalig Democratisch presidentskandidaat Andrew Yang is maar net iets minder in de war. Hij stelde deze week in de Washington Post een nieuwe partij voor aan de Amerikaanse kiezers: Forward. Daarmee vecht hij tegen reuzen, dat beseft hij. Maar dat opstaan tegen de twee grote partijen in de Amerikaanse politiek zinloos is, daar wil hij niets van weten.

Forward is een fusie tussen een partij met dezelfde naam die Yang vorig jaar oprichtte, nadat zijn gooi naar de Democratische nominatie voor de presidentsverkiezingen mislukte, en twee groepen van ontevreden Republikeinen: de Serve America Movement, geleid door voormalig Republikeins congreslid David Jolly,en de Renew America Movement, met aan het hoofd de voormalige Republikeinse gouverneur van New Jersey, Christine Todd Whitman.

Meeste kiezers willen geen polarisatie

In hun manifest in de Washington Post leggen de drie politici uit waarom ze voor een derde partij een mooie toekomst zien: de kiezer is er zwaar aan toe.

Aan de ene kant omdat zoveel kiezers aan Democratische en Republikeinse kant geradicaliseerd zijn: “Het is schokkend dat ongeveer 30 miljoen Amerikanen geloven dat geweld tegen de regering van de dag gerechtvaardigd is.”

En aan de andere kant omdat de meeste kiezers die polarisatie helemaal niet willen: “Voor de eerste keer in de moderne geschiedenis beschouwen ongeveer een op de twee Amerikanen zichzelf als ‘onafhankelijk’, en twee op de drie zegen dat een nieuwe partij nodig is, en dat ze er op zouden stemmen ook.”

De nieuwe partij wil die kiezers aantrekken door over allerlei heikele kwesties een middenpositie in te nemen:

“Over wapens zijn bijvoorbeeld de meeste Amerikanen het niet eens met oproepen van uiterst links om alle wapens in beslag te nemen en het tweede amendement van de Grondwet (dat wapenbezit garandeert, red.) in te trekken. Maar ze maken zich terecht ook zorgen over de eis van extreem rechts dat alle wetten die wapenbezit reguleren moeten verdwijnen.

“En over klimaatverandering zijn de meeste Amerikanen het niet eens met oproepen van extreem links om onze economie en manier van leven compleet op de schop te nemen, maar ze verwerpen ook de ontkenning van extreem rechts dat er zelfs maar een probleem is.”

Praktisch gesproken is dat een prima programma: problemen aanpakken zonder te overdrijven, wie is daar niet voor? Maar politiek gezien zal het voor Yang en zijn medestanders lastig zijn om kiezers te verleiden.

Verloren stem

De barrières zijn zowel inhoudelijk als institutioneel. Kiezers die de polarisatie in de Amerikaanse politiek zat zijn, willen evengoed sommige onderwerpen, zoals vuurwapens of klimaat, doortastend aangepakt zien, of juist doortastend van de agenda gehaald. En elke kiezer moet zich afvragen of, in een systeem dat niet toevallig heeft geleid tot het ontstaan van twee grote partijen, een stem voor een derde partij geen verloren stem is.

En verloren stemmen hebben in het verleden mogelijk geleid tot uitkomsten die degenen die voor zo’n derde partij stemden maagpijn bezorgden. Progressieven die in de presidentsverkiezingen van 2000 voor Ralph Nader stemden, de kandidaat van de Groene Partij, hielden daarmee vermoedelijk de Democraat Al Gore van een duidelijke overwinning af, wat leidde tot een bijna gelijke stand in Florida, rechtszaken, en uiteindelijk een overwinning voor George W. Bush. En in 2016 haalden de Libertaire Partij en de Groenen miljoenen stemmen weg bij zowel Hillary Clinton als Donald Trump. Volgens sommigen heeft dat Hillary Clinton de overwinning gekost, maar dat is niet zeker. Gedetailleerd onderzoek suggereert dat veel van de kiezers voor die twee partijen anders niet eens waren gaan stemmen.

En dat zegt iets over ‘derde partijen’ in de Amerikaanse politiek, schrijft analist Jamelle Bouie van The New York Times. Die floreren niet dankzij het verlangen van kiezers naar een gematigd midden, ook al is dat verlangen er. Ze floreren omdat ze op een bepaald terrein heldere, extreme standpunten hebben.

Free Soil Party

En dat maakt ze succesvol, ook al hoor je er later nooit meer wat van, zegt Bouie. Halverwege de negentiende eeuw had je de ‘Free Soil Party’ die zich verzette tegen uitbreiding van de slavernij naar de nieuwe staten in het westen die aan de unie werden toegevoegd. Tot dan toe was het onderwerp slavernij onder het tapijt geveegd omdat het teveel verdeeldheid zou veroorzaken. Maar door het grote aantal stemmen dat de ‘Free Soilers’ kregen, lukte dat niet meer.

De verdeeldheid in de toenmalige grote partijen, de Democraten en de Whigs, kon niet meer worden bezworen, en uiteindelijk vormden de tegenstanders van de slavernij uit die partijen, samen met de Free Soilers, de Republikeinse partij.

Een derde partij kan ook een wegbereider en proefkonijn zijn voor een van de twee grote partijen, zegt Bouie.

In 1968 haalde George Wallace als kandidaat van de American Independent Party met een pleidooi voor het behouden van de apartheid in het Amerikaanse zuiden tien miljoen stemmen, en 46 van de 538 stemmen in het kiescollege. Dat was lang niet genoeg om de Republikein Richard Nixon van de overwinning af te houden (die kreeg 301 stemmen in dat college, de Democraat Hubert Humphrey maar 191). Maar het dreunde lang na in de Amerikaanse politiek, stelt Bouie vast.

“Wallace was de pionier van een stijl van politiek bedrijven die de Republikeinen voor hun eigen doeleinden voor tientallen jaren zouden toepassen, uitmondend in de verkiezing van Donald Trump in 2016.”

Drie of meer partijen niet mogelijk

De Forward-partij lijk geen zin te hebben in zo’n voortrekkersrol, maar zichzelf te zien als een werkelijk, permanent alternatief voor de Democraten en de Republikeinen. Maar voor drie of meer partijen is het Amerikaanse systeem ongeschikt. Dankzij het districtenstelsel en de strijd om die ene machtige post, het presidentschap, is het samengaan van vele politieke richtingen in twee partijen een automatisme.

Dat lijken de oprichters van Forward ook zelf te beseffen: “Om succes te hebben moet een nieuwe partij de barrières afbreken die kiezers afhouden van meer politieke keuzes. We zullen daarom hartstochtelijk pleiten voor veranderingen in het verkiezingssysteem, zoals stemmen op meer kandidaten; voorverkiezingen die open staan voor alle partijen; een einde aan het trekken van districtsgrenzen om partijen te bevoordelen; nationale bescherming van het recht op stemmen en een campagne om stemmen buitengewoon gemakkelijk en ongelooflijk goed beveiligd te maken.”

Daarmee raken ze de kern: het twee partijensysteem blijft zoals het is, zolang het Amerikaanse kiessysteem blijft zoals het is. En wie denkt dat de twee reuzen in de Amerikaanse politiek daar vrijwillig verandering in brengen, of dat de kiezers dat bij de eerstvolgende stembusgang het allerbelangrijkste onderwerp zullen vinden, vecht tegen windmolens.

Bas den Hond is correspondent in de Verenigde Staten en schrijft wekelijks een column.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden