BeyoncéToe-eigening

Er is maar één Mama Afrika, en dat is niet Queen Bey

"De relatie tussen Afrika en Afro-Amerikanen is altijd beladen. Het is de persoonlijke reis van Beyoncé, waarin ze haar zwart-zijn omarmt. Ze haalt daarvoor materiaal uit Afrika, maar dat maakt haar nog geen Afrikaan.”

De gelauwerde Afrikaanse schrijver Donald Molosi (35) is groot fan van Beyoncé, maar hoe ze met haar nieuwste album ‘Black is King’, de geschiedenis, tradities en culturen van Afrika opeist, maakt hem ‘ongemakkelijk’. Black is King is sinds afgelopen weekend te zien bij Disney+.

Molosi woont in Gaborone, de hoofdstad van Botswana. Over de telefoon legt hij zijn gevoel uit. “Ik heb de video bekeken, maar ik kijk ernaar als een toerist, als een cultureel geïnteresseerde buitenstaander. Want dit is niet Afrika.”

Molosi werd vorig jaar uitgeroepen tot de beste Afrikaanse schrijver van 2019. Toneelstukken van hem spelen al jaren op off-Broadway in New York. Hij schreef een aanklacht in zijn nieuwste boek ‘Dear Upright African’ tegen de witte geschiedenis die Afrika domineert en door zwarte mensen zelf in stand wordt gehouden. De Botswaanse schrijver is een fel pleitbezorger voor het herschrijven van de Afrikaanse geschiedenis naar die van de zwarte bewoners.

“Beyoncé identificeert zich in Black is King met Afrika, maar toch raakt mij dat niet.” Beyoncé nam de hele muziekfilm op in Afrika met een volledig zwarte cast. Molosi voegt er meteen aan toe dat hij het een monumentaal album vindt met fantastische landschappen, prachtige cinematografie en fenomenale kleurige gewaden. “Van hoog artistiek niveau”, kwalificeert hij haar project.

Donald Molosi kreeg in 2019 de prijs voor de beste Afrikaanse schrijver. Hij woont in Botswana.Beeld Erik van Zwam

De realiteit van Afrika

“Ik heb ook lang in de Verenigde Staten gewoond, dus als diaspora-Afrikaan snap ik die nostalgische behoefte van de zwarte Amerikanen naar hun wortels. Voor Afro-Amerikanen probeert Beyoncé een brug te slaan naar het moedercontinent.” Maar het mist zijn doel aan de Afrikaanse kant. “Ze presenteert één Afrikaanse cultuur: één! Er zijn hier 54 landen en vele honderden volken, culturen en tradities.”

In Black is King spat ook de blingbling van het scherm. “Ik kan er niet naar verlangen. Ik woon hier en om mij heen leven de meeste mensen in armoede. Dat is de realiteit van Afrika.” Hij snapt haar droom wel, haar verlangen naar een prachtige zwarte wereld, waarin zwarte mensen uit alle werelddelen elkaar ontmoeten en zwarte culturen samenvloeien. Maar het blijft, volgens Molosi, een droom.

Ook elders vanuit Afrika klinkt via Twitter kritiek op Black is King, dat bejubeld wordt in Amerika en Europa. Beyoncé wordt verweten dat ze zich de Afrikaanse cultuur toe-eigent en daar fors aan verdient. Het Afrikaanse culturele erfgoed wordt als een verdoving gebruikt om de Amerikaanse problemen niet te hoeven voelen. En ze komt niet naar Afrika om er op te treden.

Molosi kent die kritiek. “De relatie tussen Afrika en Afro-Amerikanen is altijd beladen”, verzucht hij. “Het is de persoonlijke reis van Beyoncé, waarin ze haar zwart-zijn omarmt. Ze haalt daarvoor materiaal uit Afrika, maar dat maakt haar nog geen Afrikaan.”

Beyoncé bepaalt

In zijn omgeving in Gaborone is er ook veel waardering voor het project van Beyoncé, benadrukt hij. Vooral omdat vrienden en kennissen acteurs en dansers uit Zuid-Afrika in de video herkennen. Ze laat het enorme potentieel aan talent uit Afrika zien in King is Black.

“En dan zie je ook weer hoe complex onze verhouding is. Wij als Afrikanen hebben zwarte Amerikanen nodig om onze creativiteit te mogen tonen. Beyoncé is degene die bepaalt wat onze kunst is, wat ons talent is, want zij beschikt over het geld om dat te doen als Amerikaanse. Wij Afrikanen hebben die mogelijkheden financieel niet.” Tegelijkertijd constateert Molosi: “We kijken naar haar video van zwart naar zwart en niet meer door die witte lens, dat is haar verdienste”.

‘Er is maar één Mama Afrika: Miriam Makeba’

Eén ding zit Molosi erg dwars. Beyoncé afficheert zich nu als ‘Mama Afrika’. Op Twitter zijn daar veel boze reacties op gekomen uit Afrika. “Er is maar één Mama Afrika, al jarenlang, en dat is de zangeres en de Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsstrijder Miriam Makeba.” Zij werd wereldberoemd met haar nummer ‘Pata Pata’ uit 1967. Dertig jaar leefde ze in gedwongen ballingschap vanwege haar strijd tegen de blanke overheersing in haar land. “Ze zette haar leven op het spel. Alleen zij, ook al is ze dood, mag de titel Mama Afrika dragen. Niet Beyoncé. Zij blijft een zwarte westerling. Haar claim: ‘I am you’, ik ben jullie, is te veel. Ze is al Queen Bey, laat haar Queen Bey blijven.” 

Lees ook: 

Beyoncé sluit niemand uit in haar oogstrelende visuele album Black is King.

Miljoenen wereldwijde fans wachtten al in spanning en nu is het er: ‘Black is King’ van cultureel icoon Beyoncé.

Donald Molosi wil de Afrikaanse geschiedenis herschrijven: ‘We zijn de bewakers geworden van de witte historie’.

Schrijver en acteur Donald Molosi uit Botswana keert zich tegen door zwart Afrika overgenomen wit kolonialisme. Afrika moet zijn eigen geschiedenis omarmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden