Zuid-AmerikaPolitieke verandering

Er hangt verandering in de lucht in Chili, zelfs ‘tante Pikachu’ schrijft mee aan de nieuwe grondwet

Giovanna Grandon, beter bekend als ‘Tante Pikachu’ (midden), hier op een manifestatie. Grandon was een van de winnaars van de grondwetgevende vergadering. Ze werd, verkleed als het Pokémon-icoon, opgepakt tijdens demonstraties tegen de regering. Beeld AP
Giovanna Grandon, beter bekend als ‘Tante Pikachu’ (midden), hier op een manifestatie. Grandon was een van de winnaars van de grondwetgevende vergadering. Ze werd, verkleed als het Pokémon-icoon, opgepakt tijdens demonstraties tegen de regering.Beeld AP

De Chileense politiek is op haar kop gezet door linkse en onafhankelijke kandidaten die het voortouw mogen nemen bij het schrijven van een nieuwe grondwet.

Dat de rechtse coalitie van de Chileense president Piñera een klap kon verwachten, dat was al wel duidelijk. Maar de klap lijkt wel een knock-out: in de nieuwe grondwetgevende vergadering, waar Chilenen afgelopen weekend voor mochten stemmen, haalde het rechtse blok minder dan een derde van de stemmen. Daarmee hebben rechtse politici straks te weinig zetels om voorstellen te kunnen blokkeren in de vergadering die het komende jaar op de proppen moet komen met een nieuwe grondwet voor Chili.

“We moeten met nederigheid en met aandacht luisteren naar de boodschap die het volk ons gestuurd heeft”, reageerde Piñera, nadat het grootste deel van de stemmen geteld was.

Wat die boodschap precies is, daarover breken politiek commentatoren in Chili zich nog het hoofd. Want hoewel links het beter deed dan rechts, en bovendien de hard-linkse lijst het beter deed dan de centrum-linkse lijst, was de grootste verrassing van de verkiezingen toch wel het succes van onafhankelijke kandidaten, die straks zo’n 40 procent van de zetels bezetten.

Tante Pikachu

Hoe die zich gaan opstellen in de debatten over een nieuwe grondwet, dat moet de komende tijd gaan uitwijzen. Veel onafhankelijke kandidaten waren verbonden aan de protesten van 2019, die zich aanvankelijk richtten tegen een verhoging van de prijs voor metrokaartjes, maar die ook een dieperliggende frustratie met de grote economische ongelijkheid in het land blootlegden. De protesten leidden uiteindelijk tot de concessie om een nieuwe grondwet op te stellen. Een van de nieuw verkozen onafhankelijke afgevaardigden is Giovanna Grandon, chauffeur van een schoolbus, die destijds in Pikachu-pak door de oproerpolitie gearresteerd werd, en sindsdien faam maakte als ‘Tante Pikachu’.

De onafhankelijke afgevaardigden hebben vaak wel linksige sympathieën, maar wilden zich nadrukkelijk niet verbinden aan de traditionele partijen. Volgens politicoloog Mireya Davila van de Universiteit van Chili ‘wordt het politieke systeem herschikt’. “Er hangt verandering in de lucht in Chili. Maar het wordt ook complex omdat er straks onderhandelingen nodig zijn met alle onafhankelijke kandidaten en al hun standpunten meegenomen moeten worden in de overwegingen.”

Abortus en watervoorraden

Dat die verandering in de lucht hangt, blijkt volgens waarnemers ook uit de vertegenwoordiging van groepen die van oudsher minder aan bod kwamen bij het opstellen van grondwetten. Zo is een deel van de zetels gereserveerd voor vertegenwoordigers van inheemse groepen. De helft van alle zetels is bovendien bestemd voor vrouwelijke kandidaten, waarmee de Chileense grondwet straks de eerste is waarin vrouwen evenveel gewicht in de schaal leggen als mannen – als de vergadering tenminste binnen een jaar een nieuw document kan overleggen dat in een referendum bekrachtigd wordt.

Anders blijft de huidige grondwet van kracht, die nog stamt uit de tijd van dictator Pinochet, die het land tussen 1973 en 1990 met harde hand bestuurde. Sindsdien hebben amendementen de scherpe dictatoriale kantjes van het document al afgevijld. Maar volgens critici is de grondwet nog altijd verantwoordelijk voor allerlei vormen van ongelijkheid. Zo ligt abortus lastig in Chili vanwege grondwettelijke bepalingen, en worden de rechten van particuliere bedrijven op de watervoorraden in het land grondwettelijk beschermd. In eerste reacties toonden veel linkse kandidaten zich verheugd dat nu de weg open lijkt te liggen naar een grondwet die de economische en sociale rechten van gewone Chilenen beschermt.

Lees ook:

Nieuwe grondwet moet Chili een duizenddingendoekje geven tegen de ongelijkheid

Na ruim een jaar demonstreren, kunnen de Chilenen via een volksraadpleging een nieuwe grondwet afdwingen. De verwachtingen zijn hoog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden