InterviewRoyaltywatcher

‘Elizabeth stond boven aan de rangorde van vorstenhuizen’

Een foto van Elizabeth II op Times Square in New York. Beeld AFP
Een foto van Elizabeth II op Times Square in New York.Beeld AFP

Koningin Elizabeth behield de traditionele kant van het koningshuis, maar zette ook kleine stapjes richting de moderniteit. Dat maakte haar mateloos populair, zegt koningshuiskenner Simone Lamain. ‘Ze was de grootmoeder van het land.’

Maarten van Gestel

Simone Lamain heeft niet gehuild, dat niet. Maar voor de historicus en koningshuiskenner was het overlijden van koningin Elizabeth gisteren wel een ‘bijzonder’ en ‘emotioneel’ moment. Lamain werkt voor het televisieprogramma Blauw Bloed, schrijft over het Britse koningshuis voor de bladen Vorsten en Royalty.

“Ik zou mezelf geen royalty-fan noemen, dat vind ik een beetje een ordinair woord. Maar ik heb wel heel veel bewondering voor hoe queen Elizabeth haar taak heeft opgepakt. Er zijn wat kleine strubbelingen geweest, maar als je naar de afgelopen zeventig jaar kijkt, heeft ze eigenlijk een foutloos parcours gelopen.”

Hoe raakt dit nieuws de koningshuisfans in het Verenigd Koninkrijk en in Nederland?

“Die zullen ergens verdriet en gemis voelen. Maar het is anders dan bij prinses Diana [in 1997, red.]. Dat was echt een schok: een vrouw in de kracht van haar leven, die er ineens niet meer is door een dodelijk ongeluk. Rationeel zullen mensen denken: Elizabeth is 96 geworden, dit zat eraan te komen. Ze zullen haar missen, maar niet diezelfde schok voelen als toen.”

Waar praten andere Europese vorsten deze ochtend bij het ontbijt over?

“Ik moet denken aan koningin Margrethe II van Denemarken. Die zou komende zaterdag en zondag haar vijftigjarige jubileum op de troon vieren. Dat had ze eerder al willen doen, maar dat kon niet vanwege corona. Ik vraag me af of de festiviteiten door kunnen gaan. Ik kan me voorstellen van niet, omdat je niet een feestje kan houden nadat ’s werelds belangrijkste vorstin is overleden. Ze zal denken: nee hè, nu kan ik dit weer niet vieren.”

De Britse vlag wordt geprojecteerd op het gemeentehuis in Tel Aviv.  Beeld AFP
De Britse vlag wordt geprojecteerd op het gemeentehuis in Tel Aviv.Beeld AFP

“Andere vorstenhuizen zullen hun agenda erbij pakken. Wanneer is de begrafenis? Zaterdag, maandag? Wat gaan wij doen? De meesten hebben al een bericht op sociale media gezet. Elizabeth stond boven aan de rangorde van vorstenhuizen. Het is iemand die zeventig jaar is doorgegaan, dat dwingt respect af. Beatrix zei al: het zware is, dat je er alleen instaat. Je kan je ervaringen als koningin niet veel delen. Elizabeth kreeg slechts twee dagen in het jaar geen regeringsstukken. Verder was er iedere dag wel iets.”

Historicus en koningshuiskenner Simone Lamain. Beeld
Historicus en koningshuiskenner Simone Lamain.

Wat doet het overlijden van de geliefde Elizabeth met de Britse bevolking?

“Ze was de grootmoeder van het land, een symbool, en dat is nu weggevallen. Dat ze er nu niet meer is, zal voor de Britse bevolking heel vreemd voelen. Op de BBC zie ik dat allemaal mensen naar het paleis zijn gekomen, ze leggen bloemen bij Buckingham Palace in Londen.”

Wat maakte de koningin zo bijzonder en geliefd in binnen- en buitenland?

“Ze heeft een balans gevonden tussen de traditionele kant van de monarchie, en toch stapjes gezet om die te vernieuwen. Zoals met haar besluit tot de televisiedocumentaire die in de jaren zestig over het leven in het koninklijk huis is gemaakt. Dat was deels ongemakkelijk, zoals in de televisieserie The Crown te zien is, maar tegelijkertijd wel een bijzondere stap, zeker voor die tijd.”

“Zeker de laatste tien jaar deed Elizabeth dingen met humor, dat vond ik bijzonder. Zoals het filmpje waarin ze samen met James Bond per helikopter naar de Olympische Spelen reisde, of recent nog de video waarin ze met beertje Paddington thee dronk. Dat zie je Beatrix niet zo snel doen. Elizabeth deed dat wel. Het lijkt alsof op latere leeftijd dacht: ‘Dat vak van koningin, dat heb ik nu wel in de vingers. Nu komt er ruimte om er met een beetje luchtigheid naar te kijken.’”

Critici van de monarchie zeggen: de koningin heeft toch geen macht? Hoe zwaar kan het zijn?

“Wat is macht? Je kan zeker spreken van invloed. Ze voerde wekelijks gesprekken met premiers, en heeft vijftien verschillende meegemaakt. Omdat ze niet verder mag vertellen wat er in die gesprekken wordt gezegd, heeft ze een vertrouwensband ontwikkeld met die premiers. Ze was voor hen een luisterend oor, en de stabiele factor, zeventig jaar lang. Ze wist precies hoe het politieke bedrijf in Groot-Brittannië werkt, en heeft daarmee zeker een politieke functie gehad.”

In Nieuw-Zeeland worden kanonnen afgeschoten ter nagedachtenis aan koningin Elizabeth.  Beeld AFP
In Nieuw-Zeeland worden kanonnen afgeschoten ter nagedachtenis aan koningin Elizabeth.Beeld AFP

Klinken in het Verenigd Koninkrijk op dit moment ook kritische geluiden, bijvoorbeeld voor het afschaffen van de monarchie?

“Er zijn altijd stemmen geweest die voor een republiek zijn, maar die zullen zich nu niet laten horen. Want zelfs in die groep zijn er mensen die bewondering voor haar hebben. Dit is niet het moment om te beginnen over de republiek, want het overgrote deel van de Britse bevolking is nu pro-Elizabeth.”

Er breekt een nieuwe tijd aan voor de Britse monarchie, met Charles als nieuwe koning. Waar bent u als deskundige het meest benieuwd naar?

“Ik vraag me vooral af hoe Charles het gaat doen. Hoe hij in de voetsporen van zijn moeder zal treden. Of hij erin slaagt om zich boven de partijen te plaatsen. Meer dan zijn moeder heeft hij duidelijke eigen politieke ideeën, en zaken waar hij zich over bekommert, zoals milieu en duurzaamheid. Als koning moet hij nu boven de partijen gaan staan, maar dat zal lastig zijn, omdat iedereen al weet wat zijn politieke voorkeuren zijn.”

“Op dit moment heeft hij weinig tijd om daar over na te denken. Hij is alleen bezig met regelen. Vandaag moet hij terug naar Londen, en wordt hij als koning uitgeroepen. Hij moet een televisietoespraak geven. En dan door naar Schotland, Noord-Ierland, en Wales. Hij moet laten zien: mijn moeder is overleden, maar de monarchie is er nog steeds. Ik ga dat eeuwenoude instituut voortzetten.”

Lees ook:

Charles III: een koning die lang niet iedereen écht wil

Hij was de langstzittende Britse kroonprins ooit. Na het overlijden van zijn moeder Elizabeth wordt Charles zaterdag officieel uitgeroepen tot koning. Al lijken niet alle Britten daar uitgesproken enthousiast over.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden