EU-top

‘Eenheid in verscheidenheid’: Europeanen zien allemaal een ander akkoord

Premier Mark Rutte met Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, en de Duitse bondskanselier Angela Merkel op de EU-top. Beeld EPA
Premier Mark Rutte met Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, en de Duitse bondskanselier Angela Merkel op de EU-top.Beeld EPA

Het motto van de Europese Unie – ‘Eenheid in verscheidenheid’ – is erg toepasselijk voor de reacties op het akkoord dat dinsdag in Brussel werd gesloten. De opbrengst is duidelijk: een herstelpakket van 750 miljard euro en meer dan duizend miljard op de begroting. De vierdaagse marathonvergadering daaraan voorafgaand zal daarentegen uiteenlopend de Europese geschiedenisboeken ingaan.

Premier Mark Rutte speelde een hoofdrol als zuinige oom, die tijdens een bijeenkomst van zijn Europese familie niet zomaar de portemonnee wilde trekken voor neven en nichten die het minder breed hebben. Zo nam hij de traditionele rol van de Britten over, die met de brexit afstand hebben genomen van Brussel. Zij legden altijd koeltjes de nadruk op de economische zaken, zonder zich te verliezen in Europees sentiment.

“Daar zijn ze weer, de Britten”, schreef de Zwitserse krant Neue Zürcher Zeitung over de top. “Ze zijn ondertussen weliswaar gekrompen tot een volk van zeventien miljoen, rijden aan de rechterkant van de weg en ze spreken Nederlands. Maar de rol van boeman, die zich ongeliefd maakt aan de Brusselse onderhandelingstafel, beheersen ze goed.”

In Den Haag kon Rutte achteraf bij de meeste partijen op waardering rekenen voor zijn vasthoudendheid, behalve op de politieke flanken.

In veel andere landen werd de Nederlandse inbreng minder gewaardeerd. Hoe waren daar de reacties op het resultaat dat door EU-president Charles Michel uit het vuur is gesleept? Correspondenten uit vijf landen schetsen instemming en afkeuring in hun land, van sceptische Hongaren tot tevreden Duitsers, opgetogen Italianen, kritische Denen en triomfantelijke Fransen. Een poging om wat eenheid te brengen in de de verscheidenheid van het Europese debat.

Merkel toont in Duitsland weer leiderschap

Met zelfvertrouwen ging Angela Merkel, de bondskanselier die op de eerste dag van de EU-top 66 jaar werd, vorige week de onderhandelingen in. Eerder dit jaar werd ze nog afgeschreven als een ‘dead woman walking’, maar het leiderschap dat zij toonde tijdens de pandemie heeft haar in Duitsland weer populair gemaakt. Duitsers geloven haar dan ook als zij zegt: Europa gaat het door de crisis zwaar krijgen. Het land kwam relatief vroeg in actie tijdens de pandemie en Duitsers namen de hygiënemaatregelen erg serieus. Nog steeds is het land ervan doordrongen dat de crisismaatregelen misschien niet leuk zijn, maar wel noodzakelijk. Het herstelfonds hoort daarbij.

“Uitzonderlijke situaties vragen om uitzonderlijke inspanningen”, zei Merkel maandag, de vierde onderhandelingsdag. Hoewel Duitsland zich doorgaans zuinig opstelt, trekt het land de portemonnee tijdens de crisis. Eerder werd de ‘zwarte nul’ losgelaten, het beleid om geen schulden te maken. Ook nu staan de meeste Duitse politieke partijen achter het herstelfonds.

Alleen de AfD is kritisch. Parlementslid Alice Weidel twitterde dat Merkel gevierd wil worden als ‘grote Europeaan’ over de rug van Duitse belastingbetalers. De Duitse tabloidkrant Bild is vooral onder de indruk van de koppigheid van Rutte. In een artikel met de kop ‘Meer Rutte zou Europa goeddoen’ noemt de krant hem ‘de dappere Hollander.’

Kritiek kan Merkel zich permitteren, ze heeft al duidelijk gemaakt niet meer verkiesbaar te zijn. In haar laatste jaar als bondskanselier stelt zij zich dan ook steeds duidelijker ideologisch op. Het is belangrijk voor haar dat zij een sterk Europa achterlaat. Want wat goed is voor Europa, is goed voor Duitsland, gelooft zij.

De uitkomst van de EU-top is voor Merkel dan ook een overwinning. De deal laat volgens haar zien dat de Europese Unie ‘in staat is om tijdens een grote crisis gezamenlijk op te treden’.

Kim Deen

Dreiging lijkt voor Hongarije wat afgenomen

‘92 uren werk, twaalf uur slaap, nul uren lol.’ Zo beschrijft de Hongaarse premier Orbán de EU-top op zijn Facebookpagina. Maar het was het volgens de regeringsgezinde media in zijn land allemaal waard: de uitkomst van de onderhandelingen wordt beschreven als een glorieuze overwinning voor Hongarije. Niet alleen heeft Viktor Orbán zijn land verzekerd van een grote zak met geld: hij heeft met zijn houding ook de nationale trots beschermd, en ervoor gezorgd dat de verdeling van het EU-budget en noodfonds losgekoppeld zijn van politieke bemoeienis vanuit Brussel. Althans: zo legt premier Orbán het in eigen land uit.

De werkelijkheid is complexer. De mogelijkheid tot het heffen van sancties wanneer landen zich niet aan beloofde hervormingen houden – de ‘noodrem’ waar Rutte zich zo hard voor maakte – is namelijk wél opgenomen in de uiteindelijke overeenkomst. De voorwaarden waarop dat kan gebeuren zijn alleen zo vaag opgeschreven dat ze in de praktijk eigenlijk nog op verschillende manieren kunnen worden ingevuld. Dat lijkt bewust zo gedaan: zo konden alle aanwezigen er zonder gezichtsverlies mee akkoord gaan.

Dat is begrijpelijk, er moest immers een consensus bereikt worden. Maar Orbáns tegenstanders in Hongarije spreken van een gemiste kans: de dreiging van het mislopen van EU-subsidies zou volgens hen wel­eens het meest dwingende argument voor hervorming van de Hongaarse rechtsstaat kunnen zijn geweest. Nu het geld verdeeld is, lijkt die dreiging weer wat afgenomen, ondanks de nog uit te werken noodrem.

‘Dutch guy’ Rutte heeft zich ondertussen niet populair gemaakt in Hongarije: de regeringsgezinde media schrijven vernietigende dingen over de premier, die zelfs van corruptie beschuldigd wordt. Toch zijn er ook Hongaren die zich door Rutte gesteund voelen, zoals Europarlementariër Katalin Cseh. Zij is blij dat er een akkoord ligt, maar teleurgesteld door het ontbreken van duidelijke hervormingsvoorwaarden: “Deze unie is uiteindelijk weinig waard als we het niet durven op te nemen voor onze gedeelde waarden”.

Roos van Hennekeler

Frankrijk won de strijd van goed tegen fout

Het Franse verhaal over de strijd rond het coronasteunpakket gaat over goed en fout, over licht en duisternis. Het liep uiteindelijk goed af, want het kwaad werd overwonnen met een historisch akkoord: Europeanen zullen zij aan zij de crisis bestrijden. En wie weet volgt er nog veel meer moois nu het taboe op gezamenlijke schulden aan diggelen ging.

Zo ongeveer luidde de teneur deze week in de Franse media. De eigen Emmanuel Macron stond voor de goede, solidaire zaak. Mark Rutte uit Nederland voerde het kamp aan van de betweterige gierigaards: een verzameling dwergstaten waarvoor Europa eigenlijk alleen een markt is.

Er is amper geprobeerd nuances aan te brengen in dit beeld. Een uitzondering is de liberale intellectueel Chris­tophe de Voogd, specialist op het gebied van politieke retoriek en Nederlandkenner. Hij wees erop dat niet alleen de vrekkigen hun eigen belang verdedigen. Dat doen alle landen, Frankrijk voorop: “Want zonder Europa is de Franse staatsschuld niet houdbaar”.

Bovendien, benadrukt De Voogd, hebben de Nederlanders veel gedaan om hun overheidsfinanciën op orde te krijgen. “De verlaging van de pensioengerechtigde leeftijd in Italië en het uitstel van belangrijke hervormingen in Frankrijk vergroot daarom hun wantrouwen.”

De hoofdredacteur van het magazine Le Point, Étienne Gernelle, is het eens met De Voogd. Dankzij Macron, die jarenlang in zijn eentje pleitte voor een ambitieuzer Europa, is een belangrijkste stap voorwaarts gezet, constateert hij eerst. Maar ook de vrekkigen hebben gelijk, voegt hij daaraan toe. “Rutte is allesbehalve de deerniswekkende figuur waar wij hem hier voor houden. Als je zo’n belangrijke netto-betaler bent, dan ben je er niet gerust op om geld te storten in een pot die je deelt met lieden die tot hun nek in de schulden zitten. Dat is alsof je je creditcard geeft aan een bende junkies.”

Kleis Jager

Denemarken is trots op de zuinigheid

De Deense premier Mette Frederiksen schreef op Facebook ‘moe maar voldaan’ te zijn; de dagenlange EU-onderhandelingen hadden geleid tot een geslaagde uitkomst, waarvoor ze met klem de andere staatshoofden van de frugal four, de zuinige vier, bedankte. Die geslaagde uitkomst was: een ‘ambitieus maar verantwoord’ herstelplan met ‘minder giften en een groter aandeel leningen’. En bovenal een hogere korting voor Denemarken in het EU-budget, bijna het drievoudige.

“We hebben een verbazingwekkend goede Deense korting gekregen. Dit toont aan dat je tegelijkertijd voor zowel Deense als Europese belangen kunt vechten”, verklaarde ze tegen nieuwszender Danmarks Radio.

De Deense regering en de groengezinde partijen in het parlement waren bovendien tevreden met de toezegging van dertig procent EU-budget bestemd voor milieumaatregelen — al vond een enkeling dat percentage nog niet genoeg.

Maar ondanks de Deense korting neemt de jaarlijkse EU-bijdrage van Denemarken de komende zeven jaar met zo’n 4,5 miljard Deense kroon (ongeveer 23 procent) toe, volgens de voorlopige berekeningen van het ministerie van financiën. Die prijsstijging wordt onder meer geweten aan brexit: het budget moet nu niet door 28 maar door 27 lidstaten worden opgebracht.

En dat gaf een aantal oppositiepartijen toch nog reden tot kritiek. De rechts-populistische Deense Volkspartij zei bij monde van hun EU-vertegenwoordiger Morten Messerschmidt over de 4,5 miljard extra: “We zouden jaarlijks 7000 verplegers voor dat geld aan kunnen nemen. Als je het mij vraagt is dit een slechte deal.”

Ole Birk Olesen van de Deense Liberale Alliantie twitterde defensief: ‘Corona is een uitdaging voor ieders economie, maar sommige EU-landen testen de grenzen van hun kunnen, of er nou een epidemie is of niet. Als we ze leren dat een rijke oom uit het noorden ze bij elk ongeluk komt redden, veranderen ze hun beleid nooit.’

Anne Grietje Franssen

Italianen worden zenuwachtig van mooi cadeau

In Italië is vrijwel over de hele linie opgetogen gereageerd op de uitkomst van de Europese top. Het land krijgt zicht op ongeveer 80 miljard aan giften en 127 miljard aan voordelige leningen. De vooraanstaande econoom Carlo Cottarelli noemt dat ‘een mooi cadeau’ en de Amerikaanse journalist Alan Friedman – hier kind aan huis – is in een opiniestuk in dagblad La Stampa ronduit lovend: ‘Dit is een uitstekend resultaat, een grote overwinning’.

En dat terwijl Mark Rutte toch hard heeft tegengewerkt, is de teneur. De krant Corriere della Sera beschrijft hem in een portretje: ‘De premier krijgt een Oscar voor de beste mannelijke hoofdrol. Hij heeft zich ingeleefd in de rol van slechterik en leidde een calvinistische kruistocht. (...) Jammer dat hij zich in die rol echt op zijn gemak lijkt te voelen.’

De top wordt door velen ook zo succesvol gevonden omdat de EU een grote stap richting verdere integratie heeft gezet. De linkse oud-premier Enrico Letta, bijvoorbeeld, noemt het gezamenlijk ophalen van geld op de kapitaalmarkt tevreden ‘een revolutie’.

Maar nu er daadwerkelijk een bak geld – 209 miljard – in aantocht is, worden de Italianen toch zenuwachtig. Nu moeten ze laten zien dat ze dat geld verstandig kunnen besteden. Cottarelli vraagt zich af of ‘wij wel in staat zijn om een programma met geloofwaardige hervormingen te presenteren en, vooral, om dat uit te voeren’.

Hij is niet de enige. Bij een opiniepeiling zegt 44 procent van de ondervraagden te denken dat Italië niet in staat is om het geld goed te gebruiken, 36 procent denkt van wel. Opiniepeiler Alessandra Ghislieri schrijft dat haar landgenoten zich bewust zijn van hun ‘structurele, culturele en politieke beperkingen’ en daarom verwachten dat ‘het systeem Italië’ de boel zal doen mislukken.

Pauline Valkenet

Lees ook:

‘Historisch’ is vooral dat het EU-akkoord er toch kwam

Hebben de lidstaten van de EU een historisch akkoord gesloten? Ze hebben in ieder geval een nieuwe crisis voorkomen en stapjes gezet naar verdere eenwording.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden