Pushbacks

Een zaak tegen de hele EU: asielzoekers klagen grensbewaker Frontex aan om pushbacks

Een Frontex-agent surveilleert bij de grens tussen Turkije en Griekenland. Beeld Hollandse Hoogte / Isopix
Een Frontex-agent surveilleert bij de grens tussen Turkije en Griekenland.Beeld Hollandse Hoogte / Isopix

Syrische asielzoekers klagen het Europese agentschap Frontex aan. Daarmee wordt dit een zaak tegen de hele Europese unie.

Voor het eerst klagen vluchtelingen EU-grensbewaker Frontex aan omdat die onrechtmatig gehandeld zou hebben. Niet eerder heeft een rechter zich moeten uitspreken over de vraag of Frontex de verantwoordelijkheid voor illegale pushbacks mag afschuiven op individuele EU-lidstaten.

De zaak is aangespannen namens een Syrische familie met vier jonge kinderen. Het gezin had asiel willen aanvragen in Europa maar werd in oktober 2016 door Frontex op een vliegtuig gezet van Griekenland naar Turkije. Dat geldt als een pushback: de term voor acties waarbij landen mensen terugsturen de grens over, zonder dat zij asiel hebben kunnen aanvragen.

Frontex: wij helpen alleen maar

Die pushbacks zijn in strijd met diverse verdragen en regels, onder meer die van de Europese Unie zelf. Daar is eigenlijk geen discussie over. Wat deze zaak vooral opmerkelijk maakt, is dat die wordt gevoerd tegen Frontex, en daarmee tegen de hele Europese Unie. Tot nu toe lopen er alleen zaken waarin individuele lidstaten zich moeten verantwoorden voor de rechter.

Frontex zegt zelf namelijk dat het slechts lidstaten helpt, en geen verantwoordelijk draagt voor wat lidstaten hen vragen aan de buitengrenzen. In het geval van de Syrische familie hielp Frontex op verzoek van Griekenland met het vervoer van de groep naar Turkije, is zijn redenering.

De organisatie erkent dus wel dat de rechten van het gezin zijn geschonden omdat ze geen asielaanvraag konden doen, zegt advocaat Lisa-Marie Komp van het Nederlandse advocatenkantoor Prakken d’Oliveira. Zij vertegenwoordigt de Syriërs bij de Europese rechter. Maar, zegt Frontex dan: de Griekse overheid heeft besloten deze mensen op het vliegtuig te zetten, niet wij.

Afgelopen met het afschuiven

Met dat afschuiven moet het maar eens afgelopen zijn, vindt Komp. Volgens de advocaat is het te simpel om alleen naar Griekenland te wijzen. De gehele Europese Unie is verantwoordelijk voor wat er gebeurt aan de buitengrenzen, stelt zij.

“De lidstaten zonder buitengrenzen, zoals Nederland, laten landen als Griekenland in de steek. Zij spreken de landen aan de buitengrenzen en Frontex daarom ook nauwelijks aan op de onrechtmatige pushbacks.” Volgens de advocaat worden daarmee de rechtsstatelijke beginselen van de EU aangetast.

Daarbij is Frontex een machtig agentschap. Komp: “Frontex heeft een enorm budget en ontzettend veel bevoegdheden. Het kan diep ingrijpen in het leven van mensen.”

De organisatie is hard gegroeid en moet nog groter worden. Frontex heeft een budget van 460 miljoen euro, waar dat bij de oprichting in 2005 nog 6 miljoen euro was. Dit jaar zijn er zo’n 750 EU-grensbewakers in dienst, dat moeten er in 2027 maar liefst tienduizend zijn. Ook het mandaat wordt steeds ruimer: Frontex-agenten dragen wapens en worden ingezet om mensen uit te zetten vanaf vliegvelden in Europese steden.

‘Grensbewaking belangrijker dan mensenrechten’

De geruchten over directe betrokkenheid van Frontex bij pushbacks doen al lang de ronde en zijn hardnekkig. Ze zijn nooit bewezen, maar een rapport van het Europees Parlement van deze zomer laat zien dat de Europese grensbewakers op zijn minst weinig geïnteresseerd zijn in het respecteren van rechten. “De huidige directeur lijkt grensbewaking belangrijker te vinden dan mensenrechten”, zegt Europarlementariër Tineke Strik (GroenLinks), die het onderzoek leidde. “Ik verwacht dat het Europese hof in deze zaak zal bevestigen dat Frontex een eigen verantwoordelijkheid heeft.”

De zaak van de Syrische familie wordt gesteund door zeventien maatschappelijke organisaties, waaronder het Nederlandse Vluchtelingenwerk, campagnebureau BKB en de Deense en de Griekse raden voor vluchtelingen, en gaat vergezeld van een campagne waarin het publiek onder de noemer ‘Not on our border watch’ wordt gevraagd een brief te sturen naar de Europese Commissie met de oproep Frontex te dwingen te stoppen met het illegaal terugsturen van asielzoekers.

Wanneer de zitting in de zaak zal zijn en hoelang het vervolgens duurt voor er een uitspraak komt, is nog niet bekend. De verwachting is dat deze zaak jaren kan duren.

Lees ook:

De werkelijkheid aan de grens waar Europa de ogen voor sluit

Europese landen blijven volhouden dat ze migranten niet terug de grens overzetten. Maar fotograaf Eddy van Wessel en documentairemaker Daimon Xanthopoulos legden op de grens van Bosnië en Kroatië een heel ander verhaal vast.

Het ene na het andere schandaal: wie controleert EU-grensbewaker Frontex?

Het ene schandaal na het andere stapelt zich op rondom Frontex, de grens- en kustwacht van de Europese Unie. Het agentschap is in korte tijd flink uitgebreid. En met de groei neemt ook de kritiek op Frontex toe. Portret van de eerste EU-organisatie in uniform.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden