Blik op het frontDick Zandee

Een stad veroveren betekent bloedvergieten

Oekraïense vrijwilligers bewaken een checkpoint in Kiev. De scheidslijn tussen burgers en soldaten in Oekraïne is onduidelijk. Beeld Reuters
Oekraïense vrijwilligers bewaken een checkpoint in Kiev. De scheidslijn tussen burgers en soldaten in Oekraïne is onduidelijk.Beeld Reuters

Rusland neemt Oekraïense steden in. Dat leidt per definitie tot oorlogsmisdaden, zegt Dick Zandee, defensiespecialist van Instituut Clingendael.

Eric Brassem

“Oorlog voeren in een stad is verschrikkelijk, het leidt onvermijdelijk tot grote aantallen doden. Ja, je kunt burgers evacueren. Nu wordt in Oekraïne gesproken over humanitaire corridors. Ik vrees dat de Russen dat willen gebruiken om Kiev en andere steden leeg te zuigen, onder het motto: ‘we geven iedereen zoveel dagen om te vertrekken, wat dan achterblijft zijn militairen en burgerstrijders, dus dan gaan we er met alle middelen in’.

“Daar zit voor Zelenski en de zijnen een heel gevaarlijk aspect aan. Er zullen altijd burgers achterblijven, zeker in zo’n grote stad als Kiev. Een leger kan een stad praktisch alleen maar zonder burgerdoden innemen als het stadsbestuur of de regering capituleert.

“In de Oekraïense steden neemt het Russische leger het op tegen Oekraïense krijgsmachtsoldaten en burgers die met molotovcocktails gooien. Daarbij zal Rusland de Geneefse conventie over oorlogsmisdaden onvermijdelijk schenden. Je hebt een enorm grijs gebied. Wie is strijder, wie is burger?

Ook de Navo valt doelen in steden aan

“Ik ken eigenlijk geen voorbeelden van staten die burgerstrijders inzetten. Je verschansen in steden gebeurt wel, maar dat is doorgaans een tactiek van niet-statelijke groeperingen, bijvoorbeeld van Islamitische Staat en Al-Qaida. Die gingen opzettelijk met commando-eenheden in burgerobjecten zitten.

“Doelen in steden aanvallen is niks nieuws. Dat heeft ook de Navo wel gedaan. Tijdens de Kosovo-oorlog werd in de Servische hoofdstad Belgrado in 1999 de Chinese ambassade getroffen. Dat was per ongeluk, militaire objecten zoals de veiligheidsdienst waren het eigenlijke doel. Maar ook bruggen over de Donau waren mikpunt, om Servische troepentransporten naar Kosovo te vertragen. Terwijl: burgers gebruikten zo'n brug natuurlijk ook.

“De Britten en de Amerikanen hanteerden in de Tweede Wereldoorlog de leer van de omstreden strategische denker Giulio Douhet (1869-1930), die vindt dat je de vijand mag verzwakken door infrastructuur aan te pakken. In het Amerikaanse denken zit dat nog steeds ingebakken. De Amerikanen vielen die doelen in Servië aan omdat de Europeanen dat weigerden.

Hele woonwijken platgooien

“Dat is natuurlijk nog heel wat anders dan hele woonwijken platgooien, daarvan is heel helder dat het schendingen zijn. In de Tweede Wereldoorlog hebben niet alleen de Duitsers steden platgebombardeerd, zoals Rotterdam. De geallieerden deden dat ook, rücksichtslos. Bekende voorbeelden zijn Dresden en Tokio, en de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. De Geneefse Conventie (1949) was toen nog niet van kracht, die was daar eigenlijk een reactie op.

“In de Amerikaanse leer zou een elektriciteitscentrale wel kunnen gelden als een strategisch doel. Maar een kerncentrale onder vuur nemen, dat is vanwege de risico’s voor burgers wel een ander verhaal. Anderzijds: je zou ook kunnen zeggen dat de Oekraïners er verstandig aan deden als ze die niet verdedigen, want dan trek je vuur aan.”

Lees ook:

Een bom die alles wegzuigt en verbrandt: hoe werken thermobarische bommen?

Onder meer CNN en NBC melden dat het Russische leger vermoedelijk vacuümbommen heeft gebruikt in de buurt van Kiev en Charkov. Defensiespecialist Dick Zandee van Clingendael legt uit wat dat voor bommen zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden