ReportageChina

Een ongemakkelijke vraag voor Oeigoeren: Eet je?

Op de markt in Yarkant verkoopt een vrouw lekkernijen voor de iftar.  Beeld Eefje Rammeloo
Op de markt in Yarkant verkoopt een vrouw lekkernijen voor de iftar.Beeld Eefje Rammeloo

Ramadan is niet verboden in Xinjiang, maar het voelt voor veel Oeigoeren niet veilig om te vasten.

Eet je? Het is een vraag waar Oeigoeren niet gemakkelijk een antwoord op vinden. Hun ogen schieten weg, een verbeten trek rond hun mond. Sommigen zeggen ja, de meesten spreken plots geen Chinees meer. Eén veeboer op de schapenmarkt zegt nee, en hij wijst op de zon die recht boven zijn hoofd staat te branden. Zolang de zon niet onder is, horen moslims tijdens de ramadan te vasten.

Veel meer dan normaal verkopen ze niet, vertelt een stel jongens dat op een hek met uitzicht op een aantal forse schapen, een sigaretje rookt. Een paar kilometer verder, in Kashgar, in het zuiden van Xinjiang, is ook al weinig te merken van de ramadan. In de bazaar is het rustig. De stoffenkramen hebben weinig toeloop, terwijl het toch gebruikelijk is om je bij het einde van de vastenmaand – donderdag is het Suikerfeest – in het nieuw te steken.

De dagelijkse iftar, het breken van de vasten na zonsondergang, is dezer dagen niet anders dan ieder ander avondmaal. Bij de ingang van de centrale Id Kah-moskee houden vijf mannen de ingang in de gaten. Niemand gaat hier onopgemerkt bidden, en brood en watermeloen delen bij de poort, zoals vroeger gebruikelijk was, is er niet meer bij.

Assimilatieprogramma

De Chinese regering voerde de afgelopen jaren een streng assimilatieprogramma door in Xinjiang. Van de bijna 26 miljoen inwoners in de westelijke regio heeft nu nog minder dan de helft de Oeigoerse etniciteit. De meeste Oeigoeren zijn moslim, maar ze mogen hun religie nauwelijks nog belijden. Na een serie aanslagen besloot Peking dat iedere dreiging van islamitisch extremisme of separatisme moest worden uitgeroeid. Extra streng waren de autoriteiten hier in het zuiden, waar de meeste Oeigoeren wonen en de onvrede over hun achtergestelde positie het grootst was.

Vasten tijdens de ramadan is officieel niet verboden. Het eind van de vastenmaand wordt in Xinjiang zelfs gevierd met drie vrije dagen. Maar het moet vooral een cultureel feest zijn, zonder al te veel religieuze poespas – zoals bidden. In Chinese media is er voor de ramadan nauwelijks aandacht.

Of Oeigoerse moslims wel of niet eten is hun eigen zaak, beweren de autoriteiten. Thuis, of in de drukte van de markt spreekt niemand de veeboeren aan op hun gedrag. Maar in bedrijven en scholen is de druk groot om te lunchen.

‘Ja hoor, ik eet’

In de boemeltrein tussen Kashgar en Yarkant zingt een studente met felgroene gympen zachtjes mee met de muziek op haar telefoon. Haar blik dwaalt over de grillige Taklamakan-woestijn, waar in de verte schimmige bergen oprijzen. Op het tafeltje voor haar staat een flesje water. In een plastic zakje heeft ze een doos koekjes. De hele nacht moet ze nog in de trein doorbrengen, op weg naar haar universiteit in de hoofdstad Urumqi. Ze scheurt een zak snoepjes open en biedt er een aan. “Ja hoor, ik eet. Vasten mag niet meer. De regering staat het ons niet toe.” Met een glimlachje: “Zo is het nu eenmaal in Xinjiang.”

In haar geboorteplaats Yarkant, een stoffige oase in de Taklamakan, op tweehonderd kilometer ten oosten van Kashgar, is ramadan nadrukkelijk niet verboden. Bergen zoetigheid liggen opgestapeld op tafels voor bakkerijen en kruideniers. Gefrituurde deegslierten, kunstig in ringen gedrapeerd, liggen klaar voor de iftar. Minder dan een miljoen mensen wonen in dit gebied, waarvan het overgrote deel van Oeigoerse afkomst.

Abdulli Abdulli Abrimiti, voorzitter van de lokale islamitische organisatie, maakte er onlangs tijdens een persconferentie een punt van dat vasten een ‘normale religieuze activiteit is voor moslims van alle etniciteiten’. Berichten in westerse media dat het moslims in Xinjiang verboden is te vasten, zijn ‘geruchten en laster’.

Abrimiti nodigt media uit voor een wandeling door Shache (de Chinese naam voor Yarkant) zodat ze met eigen ogen kunnen zien hoe moslims hier de ramadan doorbrengen. Journalisten zijn zelfs bij hem thuis welkom. Maar in de laatste dagen voor het Suikerfeest is Abrimiti nergens te vinden. Medewerkers van zijn kantoor staan journalisten niet te woord, en bij de Aktun-moskee, waar Abrimiti imam is, weet niemand hoe we hem kunnen bereiken.

Gladgeschoren hoofden

Op straat hebben de kappers het druk. Onder parasols wrijven ze hun handen over gladgeschoren hoofden. Het haar op de kin is nauwkeurig kort gehouden – traditionele baarden zijn al een tijdje geleden afgeschoren. Restaurants en theehuizen zitten vol in Yarkant, en de vrouw die koekjes met gesuikerde droge vruchten in een zak schept, schudt lachend haar hoofd. Ze doet niet aan ramadan.

Spiedende ogen zijn overal. Wie toegeeft deze maand niet te eten en drinken, kan in de problemen komen. Er zouden dit jaar minder restricties zijn op vasten, maar de afgelopen jaren zijn zeker een miljoen Oeigoeren naar kampen gestuurd waar ze volgens officiële Chinese lezing ‘heropgevoed’ werden. Alles wat met hun religie te maken heeft, moesten ze opgeven, en daar hoort ramadan ook bij.

Veel mensen zijn inmiddels vrijgelaten uit de kampen. Een paar jaar geleden was het stil in de straten van Kashgar – vooral jonge mannen ontbraken in het stadsgezicht. Dat is nu anders. Uit de vele diep gegroefde, donkere gezichten op de veemarkt blijkt dat reizen voor boeren gemakkelijker is dan een paar jaar geleden. De Chinese overheid lijkt haar teugels te laten vieren. Maar niemand weet hoeveel, en voor hoe lang.

Dit is het eerste verhaal uit een serie reportages uit Xinjiang. Om opgevoerde mensen niet in de problemen te brengen blijven ze anoniem. Hun identiteit is geverifieerd door de hoofdredactie.

Lees ook:

Ook zonder massaslachting kan China de Oeigoeren uitwissen

Na de Verenigde Staten heeft nu ook Canada verklaard dat China genocide pleegt op de Oeigoeren. Is dat terecht?

Oeigoeren in China gedwongen tot abortus of het nemen van een spiraal

In de westelijke Chinese regio Xinjiang daalt het aantal geboortes onder Oeigoeren door gedwongen geboortebeperkingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden