null Beeld Trouw
Beeld Trouw

VS-columnBas den Hond

Een neutrale commissie die de stormloop op het Capitool onderzoekt? Niet te doen

Hoe kon het zo ver komen dat op 6 januari een meute Trump-aanhangers het Capitool bestormde? Dat willen de Republikeinen ook graag weten, maar dan willen ze ook weten hoe het zit met het gevaar dat uitgaat van linkse extremisten in de VS. Daarom gaan ze, zoals het er nu naar uitziet, de vorming van een onpartijdige onderzoekscommissie blokkeren.

Het opzetten van die commissie gebeurde in een wet die woensdag werd aangenomen in het Huis van Afgevaardigden. Het was de bedoeling dat die stemming een moment van saamhorigheid zou worden. Democraten en Republikeinen zouden samen voor die commissie stemmen.

Die is letterlijk onpartijdig samengesteld: er zullen geen mensen in zitten die op dit moment een politieke functie bekleden en de Democraten en Republikeinen mogen ieder de helft van die leden aanwijzen. Het enige aspect waarin doorklinkt dat in beide huizen van het Congres momenteel de Democraten de meerderheid hebben, is dat die partij de voorzitter mag aanwijzen. Maar diens macht is beperkt. Voor het dagvaarden van getuigen om ze onder ede te verhoren is de instemming nodig van de door de Republikeinen benoemde vice-voorzitter.

Die opzet lijkt sterk op de commissie die na 11 september 2001 onderzocht hoe het kon gebeuren dat terroristen vier vliegtuigen kaapten, een ervan lieten neerstorten op het Pentagon bij Washington en twee tegen het World Trade Center in New York lieten aanvliegen. En de grote invloed in die commissie van de Republikeinen was bevochten door een van de meer gematigde Republikeinse leden van het Huis, John Katko, die daarvoor opdracht had van zijn fractieleider Kevin McCarthy.

Maar McCarthy liet Katko vallen. Toen het voorstel eenmaal in stemming kwam, adviseerde hij zijn fractie om tegen te stemmen. Dat viel niet bij iedere Republikein in goede aarde, maar liefst 35 (van de 211) stemden met de Democraten mee, waardoor het een ruime meerderheid kreeg.

Daarmee is de commissie er nog niet: ook de Senaat moet het wetsontwerp goedkeuren en daar heeft fractieleider Mitch McConnell gezegd, na overleg met Kevin McCarthy, dat het plan ‘niet evenwichtig’ is. Omdat er voor een wet in de Senaat 60 van de 100 stemmen nodig zijn, en de Democraten er maar 50 hebben, ziet het er somber voor de commissie uit. Want dat er tien leden van McConnells fractie te vinden zullen zijn die zijn stemadvies in de wind slaan, dat is niet te verwachten.

Dat de Republikeinen ook links extremisme willen onderzoeken – bijvoorbeeld de schoten die een fanatieke aanhanger van de linkse Democraat Bernie Sanders afvuurde op sportende Republikeinse congresleden – is een smoes, zeggen de Democraten. En daar lijken ze gelijk in te hebben, want een aantal Republikeinen zegt openlijk dat het hen ergens anders om gaat: ze willen het 6-januari-boek liever dicht slaan. Want hele hoofdstukken in dat boek gaan over toenmalig-president Donald Trump en diens afwijzing van zijn nederlaag in november vorig jaar. “Met alles wat ons weer terugbrengt naar de verkiezing van 2020 verliezen we weer een dag dat we de tegenstelling kunnen laten zien tussen ons en de zeer links-radicale Democratische agenda”, zei de Republikeinse senator John Thune.

Trump zelf is het daar van harte mee eens. “Republikeinen in het Huis en de Senaat moeten niet de Democratische val goedkeuren van de 6-januari-commissie”, zei hij in een officiële verklaring, zijn voornaamste communicatiemiddel tegenwoordig sinds zijn Twitter-account werd geblokkeerd. “Het is alleen maar weer partijdige oneerlijkheid en tenzij de moorden, rellen en brandstichtingen in Portland, Minneapolis, Seattle, Chicago en New York ook worden onderzocht, moet deze discussie onmiddellijk ophouden.”

Het verzet onder Republikeinse politici wordt bovendien vermoedelijk gemotiveerd door de vrees dat sommige van hen kunnen worden opgeroepen om te getuigen. En niet de minsten: Kevin McCarthy zelf belde op het toppunt van de chaos met Trump om hem te bewegen, het geweld te veroordelen en daarmee te dempen. Hij vertelde later dat Trump hem koeltjes antwoordde: “Wel, Kevin, die mensen zijn kennelijk bozer over de verkiezing dan jij.”

Voor Trumps reputatie, en die van de Republikeinen in het algemeen, zal een onderzoek naar 6 januari hoe dan ook niet bevorderlijk zijn. Om daar de scherpe kantjes vanaf te halen, was tijdens de onderhandelingen ook geregeld dat de commissie nog dit jaar klaar moet zijn met zijn werk. Dat geeft de Republikeinen de tijd het tot de congresverkiezingen van november 2022 ergens anders over te hebben, en geeft de kiezers de tijd de kwestie achter zich te laten. Maar uiteindelijk was die concessie, met alle andere, niet genoeg om de Republikeinen mee te laten doen.

Maar hun wens om nu vooral vooruit te kijken, zonder de politieke molensteen van 6 januari om hun hals, zullen de Republikeinen niet vervuld zien. Als het plan inderdaad niet door de Senaat komt, kan de Democratische leider in het Huis, voorzitter Nancy Pelosi, zelf een commissie instellen. Daarvan bepaalt zij dan de opdracht en hoeveel Democraten en Republikeinen er in mogen zitten. En ongetwijfeld zal de commissie dan de getuigen oproepen die de Democraten nodig vinden, of de Republikeinen het er mee eens zijn of niet.

Dat kan een behoorlijk spektakel worden. Het is goed mogelijk dat Republikeinse politici die als getuige worden opgeroepen, domweg weigeren te verschijnen. En de Republikeinse fractie in het Huis heeft heel wat leden die er genoegen in zullen scheppen de vergaderingen te verlevendigen met pogingen het toch over linkse extremisten te hebben, scheldpartijen over de ‘heksenjacht’ die gaande is en vertragende proceduredebatten.

Uiteindelijk zal die commissie heus wel met conclusies komen. Maar dat die in het land breed geaccepteerd zullen worden, zoals de conclusies van de 9/11 commissie, lijkt uitgesloten. Want zo eensgezind de Amerikanen kort na die aanslagen waren, zo verdeeld zijn ze nu.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden