Vaccinrace

Een getergde EU wil vaccins op eigen bodem houden, en daarmee weg van de Britten

Kay Hatfield (links) kreeg donderdag haar AstraZeneca-prik in een drogisterij in het Engelse Middlesbrough. Het is een van de eerste drogisterijen in de regio die zijn aangehaakt bij de Britse vaccinatiecampagne.  Beeld Getty Images
Kay Hatfield (links) kreeg donderdag haar AstraZeneca-prik in een drogisterij in het Engelse Middlesbrough. Het is een van de eerste drogisterijen in de regio die zijn aangehaakt bij de Britse vaccinatiecampagne.Beeld Getty Images

Wantrouwen tegen AstraZeneca zet Europese Commissie aan tot stevige maatregelen. Vaccins die klaar liggen voor export naar bijvoorbeeld het VK kunnen worden tegengehouden.

Een exportverbod of -blokkade mogen we het vooral niet noemen. Maar de Europese Unie, ‘s werelds grootste pleitbezorger van vrijhandel en open grenzen, zet alle beschikbare middelen in om te voorkomen dat Covid-19-vaccins, waar ze recht op denkt te hebben, ‘ontsnappen’ uit EU-grondgebied en in bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk terechtkomen. De sfeer tussen Brussel en Londen wordt er krap een maand na de echte brexit niet beter op.

De Europese Commissie presenteert vrijdag een ‘exporttransparantiemechanisme’ voor vaccins. Al dagenlang spreekt de commissie tegen dat er een exportverbod zit aan te komen. ‘Let op het woord transparantie’, wordt steeds gezegd. Nu is namelijk onduidelijk waar alle in Europa geproduceerde vaccins precies heen gaan.

Vooral het Brits-Zweedse concern AstraZeneca, waarmee Brussel al de hele week in de clinch ligt, doet hier geheimzinnig over. Vorige week kreeg de Europese Commissie van het bedrijf te horen dat de EU-landen dit kwartaal zo’n 60 procent minder vaccins zullen krijgen dan gedacht, waardoor ook Nederland zwaar wordt gedupeerd.

Exportzendingen kunnen worden geblokkeerd

Met de voorstellen van vrijdag probeert Brussel wel degelijk exportzendingen nauwlettend in de gaten te houden en eventueel te blokkeren. De Europese Commissie zal daarbij in nauw contact staan met de nationale douaneautoriteiten van de EU-landen.

Die nationale autoriteiten behouden de macht om al dan niet een exportvergunning voor een bepaalde vaccinzending te verstrekken. “Maar er kunnen gevallen zijn dat wij zullen adviseren om dat niet te doen”, aldus een EU-functionaris. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe machtig de stem van de commissie wordt, en of het bij een advies blijft.

De commissie-ambtenaren onderstrepen dat zo’n verregaande stap – het blokkeren van een exportproduct – alleen wordt gezet als het zeker is dat die vaccins contractueel zijn beloofd aan een afnemer in de EU. Humanitaire zendingen vallen er niet onder. “Het systeem is bedoeld om te verzekeren dat met het uitgegeven geld ook vaccins worden geproduceerd voor onze burgers”, klinkt het in Brussel.

EU investeerde miljoenen in productiecapaciteit

De EU onderstreept dat het tientallen miljoenen investeerde in de productiecapaciteit van onder meer AstraZeneca, en daar profiteert onder meer het VK nu bovenmatig van. “Als alle bestelde doses gewoon worden geleverd binnen de EU, komt die hele export-kwestie niet aan de orde.”

De noodmaatregel, die mogelijk per direct ingaat, geldt in eerste instantie alleen voor dit kwartaal, maar kan worden verlengd als de leveringsproblemen aanhouden.

Hoewel de Europese Commissie onderstreept dat het mechanisme gelijkelijk voor alle vaccinproducenten geldt, is duidelijk dat ze vooral AstraZeneca in het vizier heeft. In het contract met de EU worden ook twee Britse fabrieken genoemd als leveranciers. Maar voor zover bekend blijven de daar gefabriceerde vaccins op Britse bodem, terwijl er dus wel EU-leveringen de andere kant op gaan.

De Britse pers staat het ouderwetse anti-EU-schuim op de lippen

De kwestie heeft een deel van de Britse pers het ouderwetse anti-EU-schuim op de lippen gebracht. ‘Op je beurt wachten! Egoïstische EU wil onze vaccins’, kopte de Daily Express. ‘No, EU can’t have our jabs!’, maakte de Daily Mail ervan, waarbij ‘jabs’ staat voor ‘prikken’.

Het VK, waar de vaccinatiecampagne veel vlotter verloopt dan in de EU, betrok zijn eerste Pfizer-vaccins in december overigens uit België. Het AstraZeneca-product is al een tijdje geleden goedgekeurd door de Britse autoriteiten. Het Europees Geneesmiddelenbureau in Amsterdam velt vrijdag zijn langverwachte oordeel voor de EU-markt.

Donderdag ontstond nieuwe onrust over de werking van dit vaccin. De Duitse gezondheidsautoriteiten adviseren om de AstraZeneca-prik niet aan 65-plussers te geven. De effectiviteit in die leeftijdsgroep zou niet bewezen zijn.

Lees ook:
Hoe goed is het vaccin van AstraZeneca?

Het Ema besluit vrijdag over toelating van het Oxfordvaccin. Het rapport van het voormalige beste jongetje uit de klas valt tegen.

De bom barst tussen Brussel en AstraZeneca: ruzie over vaccinafspraken

De verwijten vliegen over en weer tussen de Europese Commissie en de farmaceut.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden