null Beeld

VS-columnBas den Hond

Een bewijs van Trumps macht over Republikeinen? Kijk naar het lot van deze twee vrouwen

Woensdag, zo wordt in Washington algemeen verwacht, valt de bijl voor Liz Cheney. De Republikeins fractie in het Huis van Afgevaardigden zal haar dan afzetten als voorzitter. Haar misstap: ze blijft maar zeggen dat ex-president Donald Trump glashard liegt als hij beweert dat hij de presidentsverkiezingen afgelopen november heeft gewonnen. En dat elke Republikeinse politicus die Trump naar de mond praat, meedoet met die leugen.

Haar opvolgster, Elise Stefanik, loopt zich al warm. Die heeft er geen enkele moeite mee te betogen dat bij de verkiezingen in november de Amerikaanse democratie afbrokkelde tot een frauduleuze onderneming, die de verkeerde man, Joe Biden, tot staatshoofd maakte.

Het staat nog niet helemaal vast. De Republikeinse fractie vergadert woensdag, maar of de stemming over Cheney dan ook plaatsvindt, moeten we nog even afwachten. En ook of Cheney dan werkelijk wordt weggestuurd. In februari was er ook al een opstand tegen haar, nadat ze als een van de weinige Republikeinen (10 van de 201) voor de impeachment van Trump had gestemd, vanwege zijn opruiende rol bij de bestorming van het Capitool op 6 januari. De ene na de andere afgevaardigde sprak er schande van. Maar toen het op stemmen aankwam, werd ze herkozen met 145 tegen 61 stemmen.

Dat was een geheime stemming. Kennelijk verafschuwden veel van haar partijgenoten de acties en uitspraken van Trump, maar durfden ze dat niet in het openbaar te zeggen, uit angst voor de kiezers in hun district. Dat zou weer kunnen gebeuren.

Een interessante en veelzeggende wissel

De stemming is verder vooral van symbolisch belang. Fractievoorzitter klinkt als een hoge post, maar in de pikorde van de Republikeinse groep in het Huis sta je dan op de derde plaats. Nummer twee is de whip, de ‘zweep’, oftewel degene die moet zorgen dat bij stemmingen de neuzen dezelfde kant op staan. Nummer een is leader, de politieke aanvoerder van de fractie. Als die in de minderheid is, zoals de Republikeinen nu, heet hij of zij de minority leader. De aanvoerder van de fractie die de meerderheid heeft, wordt voorzitter van het Huis.

Kevin McCarthy en Liz Cheney: een verzuurde relatie. Beeld AFP
Kevin McCarthy en Liz Cheney: een verzuurde relatie.Beeld AFP

Die twee boven Cheney, Steve Scalise en Kevin McCarthy, hebben hebben zich nu uitgesproken voor een nieuwe fractievoorzitter: Elise Stefanik. Dat is een interessante en veelzeggende wissel.

Liz Cheney vertegenwoordigt een district in de kleine en zeer conservatieve staat Wyoming. Die ideologie heeft ze de afgelopen jaren in woord en daad uitgedragen. Conservatieve actiegroepen die het stemgedrag van congresleden bijhouden, geven haar altijd hoge scores.

Cheney was in het verleden ook niet wars van de thema’s die Trump aansneed tijdens zijn succesvolle campagne voor het presidentschap in 2016, zo memoreert Adam Serwer in The Atlantic. Ze toonde begrip voor de birthers, degenen binnen de Republikeinse partij die suggereerden dat Barack Obama’s Amerikaanse moeder hem niet in Hawaii ter wereld had gebracht, maar in Kenia of een andere land, en dat hij daarom sinds 2008 illegaal het presidentschap bekleedde. Ze deed mee met het verdacht maken van moslims en ze verdedigde, net als haar vader Dick Cheney, vicepresident onder George W. Bush, het martelen van terreurverdachten.

Maar het ontkennen door Trump van diens verkiezingsnederlaag ging haar te ver. Het meegaan in die leugen, waarschuwde ze afgelopen week nog in een uitdagend opiniestuk in de Washington Post, maakt dat de partij een verkeerde weg inslaat.

“Voor sommigen lijkt het aantrekkelijk om de uitspraken van Trump te omarmen of te negeren, om zo geld in te kunnen zamelen en politiek voordeel te behalen, maar die aanpak brengt onze partij en ons land op lange termijn grote schade toe”, schrijft ze.

Maar haar partij, zelfs degenen die haar aanvankelijk steunden, lijkt juist overtuigd te zijn geraakt van de schade die Liz Cheney zelf veroorzaakt, door Trump maar te blijven tegenspreken over de vermeende verkiezingsfraude. Ze zou ‘vooruit moeten kijken’ en vooral het beleid van de regering-Biden aan moeten vallen.

Ook Stefanik maakte een ommezwaai, maar dan de andere kant op

Met haar beoogde opvolgster, Elise Stefanik, hebben de Republikeinen iemand die dat wel begrijpt. Stefanik maakte precies de omgekeerde ommezwaai als Liz Cheney.

Aanvankelijk was ze juist iemand die de nodige problemen met Trump had. En ze hoefde daar niet geheimzinnig over te doen, want in haar district, een landelijk gebied in de staat New York, waren de kiezers een gematigde mix van Democraten en Republikeinen.

De nieuwe vrouw: Elise Stefanik. Beeld AP
De nieuwe vrouw: Elise Stefanik.Beeld AP

En dus veroordeelde Stefanik in 2016 de minachtende uitspraken van Trump over een ouderpaar dat sprak op de Democratische conventie. De zoon van Khizr and Ghazala Khan, Amerikaanse moslims van Pakistaanse komaf, was gesneuveld in Irak. Maar dat was voor Trump geen reden om hun kritiek op zijn voorgestelde inreisverbod voor moslims in stilte te incasseren.

Stefanik hekelde Trump ook na diens verkiezing, ook toen bleek dat haar eigen district zwaar op Trumps hand was. Toen hij een inreisverbod afkondigde uit een aantal landen waar voornamelijk moslims wonen, hekelde ze dat als ‘overhaast’. Ze was geen voorstander van de bouw van de muur langs de hele grens met Mexico. Ze was tegen opzegging van het klimaatakkoord van Parijs. En ze stemde tegen Trumps enorme belastingverlaging.

Ze leek, klaagden diezelfde actiegroepen die Cheney zulke hoge cijfers gaven, wel links.

Maar Stefanik draaide bij. Tijdens het eerste impeachmentproces in de Senaat tegen Trump, over zijn pogingen om Oekraïne zo ver te krijgen dat het land Joe Biden corruptie zou aanwrijven, verdedigde ze hem vakkundig. “Een ster is geboren”, twitterde Trump waarderend.

Een goed gevoel voor hoe de politieke wind waait

Dat heeft Stefanik geen windeieren gelegd. Aanhangers van Trump begonnen haar campagnekas te steunen, een eerste levensbehoefte voor een Congreslid. Ze werd afgelopen jaar in haar district, dat Trump trouw bleef, met gemak herkozen. En in de weken daarna bleef ze aan de kant van de vertrekkende president staan. Tijdens de zitting van het Huis op 6 januari, de dag van de stormloop, stemde ze tegen het goedkeuren van de verkiezingsuitslag in Pennsylvania.

Behalve een goed gevoel voor hoe de politieke wind waait, toonde Stefanik ook leiderschapskwaliteit. Ze besloot iets te doen aan de scheve verhouding tussen mannen en vrouwen in de Republikeinse fractie. De mensen uit het hele land die haar geld hadden gegeven, kregen emails met informatie over vrouwen die aan de voorverkiezingen meededen en het verzoek ook hen geld te geven. Dat hielp. In 2020 zaten er dertien vrouwen in de fractie, nu 31.

Daarmee heeft Stefanik haar ‘linkse’ verleden nog niet totaal uitgewist. Nadat duidelijk werd dat zowel Donald Trump als de fractieleiding haar graag als opvolger van Liz Cheney wilden, kwamen er protesten vanuit de rechterflank. Om die gerust te stellen, zou Stefanik binnenskamers hebben gezegd dat ze haar positie in de leiding maar tot aan de verkiezingen van 2022 wil vervullen. In ruil zou ze dan, als het nieuwe Huis aantreedt in 2023, voorzitter willen worden van de belangrijke commissie voor onderwijs en arbeid.

Dat wordt om de klippen heen laveren

Dan moeten de Republikeinen in 2022 wel eerst de meerderheid halen in het Huis en dus commissievoorzitters mogen leveren. En Stefanik moet dan nog in het Huis zitten. Het is ook mogelijk dat ze haar kans op herverkiezing voorbij laat gaan en volgend jaar een gooi doet naar het gouverneurschap van New York.

Dat zou een behoorlijke gok zijn. Het is dan bijna een kwart eeuw geleden dat een Republikein voor die post werd gekozen. Maar het zou kunnen lukken: de huidige gouverneur, Andrew Cuomo, is in een aantal schandalen verwikkeld over zijn beleid tijdens de coronapandemie en seksistische behandeling van vrouwen die voor hem werkten.

Om die strijd te winnen, moet Stefanik dan wel handig navigeren langs de klippen waar Liz Cheney nu op lijkt vast te lopen. Tijdens de voorverkiezingen heeft ze vermoedelijk de steun van Trump nodig. Maar tijdens de algemene verkiezingen zal ze voldoende partijloze kiezers, en wie weet Democraten, ervan moeten overtuigen dat ze niet blind valt voor elke rechtse samenzweringstheorie.

Ze zal kortom opnieuw van politieke kleur moeten verschieten. Maar ze heeft al laten zien dat ze die kunst goed beheerst.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden