Een man in het achterland van de Zuid-Afrikaanse stad Durban keert huiswaarts met volle emmers drinkwater.

ReportageZuid-Afrika

Durban meandert van overstroming naar overstroming. ‘Ik heb geen energie meer’

Een man in het achterland van de Zuid-Afrikaanse stad Durban keert huiswaarts met volle emmers drinkwater.Beeld Bram Lammers

Stortregens hebben in Zuid-Afrika een ravage aangericht. Hulp is onderweg. Of die ooit aankomt, is maar de vraag.

Kevin van Vliet

Het groene achterland van Durban is gehavend. Complete stukken heuvel zijn losgeraakt en verzakt. Twee weken geleden viel hier in Zuid-Afrika binnen 48 uur meer regen dan normaal gesproken in een half jaar tijd. De huizen, hutten en rondavels die het water in de weg stonden, zijn uit het landschap gewist. Wegen zijn weggeslagen, bruggen ingestort. In de middagzon ligt de ravage er vredig bij. Uit de verte klinkt het geluid van getimmer en gezaag. De wederopbouw is begonnen.

Langs een ondergelopen autoweg, onder aan een heuvel, staat Thembinkosi Dlamini (34) water te tappen uit een geknapte leiding. De regen heeft de helling van top tot dal opengereten. Kabels liggen bloot, in de nog natte aarde zijn brokken metselwerk, asbestplaten en boomtakken te onderscheiden. Naast het asfalt zet een groep werklui een omgevallen elektriciteitspaal overeind.

Het is bij de waterleiding een komen en gaan van vrouwen met emmers en jongens met kruiwagens. Dit moet één van de weinige plekken in de wijde omtrek zijn waar nu (schoon) drinkwater te halen valt. Grote delen van het stroom- en waternet in het rampgebied zijn vernield en het is een kwestie van tijd voordat dit lek wordt afgesloten.

Een ingestorte brug in het township Inanda. De kosten van het herstel van de infrastructuur in de regio worden geschat op 333 miljoen euro. Beeld Bram Lammers
Een ingestorte brug in het township Inanda. De kosten van het herstel van de infrastructuur in de regio worden geschat op 333 miljoen euro.Beeld Bram Lammers

Met behulp van een buurman draagt Dlamini zijn emmer terug naar boven. Hij is gesloopt. Van de honger, van al het graafwerk.

De weg omhoog loopt daar waar de modder stroomde. Twee weken geleden lag er nog een pad, dat de bewoners eigenhandig aanlegden na eerdere overstromingen, drie jaar geleden. “Toen stortte de brug in”, vertelt de buurman van Dlamini. “De weg naar huis was weg. Ze zouden de brug komen repareren, maar dat is nooit gebeurd.”

Dlamini’s hut is niet weggevaagd, maar wel ingezakt. Zijn bezittingen (potten, pannen, broeken, shirts) liggen ergens in de grond. “Ik heb geen energie meer om ze op te graven”, stelt Dlamini. Hij gaat op een omgevallen koelkast zitten. Achter hem aan de muur, over een kleerhanger, hangt een smetteloos colbert – een stille getuige. “Die was van m’n vader. Hij is al even dood.” Zelf heeft Dlamini nog twee sets kleding. De ene draagt hij, de andere zit onder een dikke laag bagger.

De woning van Thembinkosi Dlamini is hevig beschadigd door de watersnoodramp in KwaZoeloe-Natal. Beeld Bram Lammers
De woning van Thembinkosi Dlamini is hevig beschadigd door de watersnoodramp in KwaZoeloe-Natal.Beeld Bram Lammers

Vlakbij zijn een stuk of acht huizen verdwenen. De meeste waren nog in aanbouw en dus onbewoond, maar in het laagstgelegen huis woonde een jong gezin. De ouders hebben het noodweer overleefd, hun zoontje niet. Alleen het bakstenen fundament staat nog. “We hebben de hele week gegraven”, vertelt Dlamini. “Vorige week zondag hebben ze de baby gevonden, in de rivier. Ze kwamen met honden – snuf, snuf – en hebben ’m opgegraven.” Hij loopt naar de rand van de verzakking, waar de grond in een ravijn valt, en wijst, ‘daar’. Beneden meandert een traag vloeiend stroompje. Volgens Dlamini was deze vijf, zes, misschien wel acht meter diepe kloof twee weken geleden tot aan de rand gevuld met regenwater. “Ik snap er nog steeds niks van.”

Wie komt de volgende storm halen?

Eén heuvel oostwaarts, op een modderig terras, herpakt de familie Zamisa zich. Zoon Mxolisi (19) is met een houten draagbalk in de weer. Hij en twee buurmannen herbouwen het achterhuis dat is ingestort. Zijn vier zussen staan binnen schoon te maken, moeder Hlekisile (70) kijkt toe vanaf een bankje. Het huisraad ligt uitgestald op planken, stapels kleding drogen in de zon. Aan de geur van dode dieren is niet te ontkomen. Een vuilnisbelt is er niets bij.

Hlekisile Zamisa rouwt. Haar oudste zoon, Nicolas (28), lag in het achterhuis te slapen toen het water kwam. Hij werd bedolven onder puin en modder. Zijn lichaam ligt in het mortuarium. Binnen, naast Nicolas’ opgevouwen broek en shirt, brandt een kaarsje.

Hlekisile Zamisa (links) is tijdens de watersnoodramp haar oudste zoon Nicolas verloren. Waar nu twee houten palen in het fundament zijn gezet, werd Nicolas bedolven onder puin en modder. Tienduizenden mensen zijn dakloos geworden. Rechts: zoon Mxolisi. Beeld Bram Lammers
Hlekisile Zamisa (links) is tijdens de watersnoodramp haar oudste zoon Nicolas verloren. Waar nu twee houten palen in het fundament zijn gezet, werd Nicolas bedolven onder puin en modder. Tienduizenden mensen zijn dakloos geworden. Rechts: zoon Mxolisi.Beeld Bram Lammers

Met de dood van Nicolas is de familie Zamisa haar kostwinner verloren. Vader Zamisa leeft al jaren niet meer en de laatste man des huizes, de 19-jarige Mxolisi, gaat nog naar school. Huilend doet Hlekisile haar verhaal. Nicolas is haar tweede kind dat het water heeft meegenomen. Drie jaar geleden, bij die vorige overstromingen, kwam haar dochter om. Ook zij werd bedolven. Ook zij lag te slapen in het achterhuis.

Welk kind zal de volgende storm komen halen?

Hulpmiljoenen in verkeerde zakken

De overstromingen in en rond Durban gaan de boeken in als de op één na dodelijkste in Zuid-Afrika. De regering heeft tot nu toe 435 doden en 54 vermisten gemeld, al zullen de werkelijke aantallen heel wat hoger liggen. Lang niet alle lichamen worden gevonden, lang niet alle vermisten worden opgegeven en bovendien is de meeste schade aangericht in arme nederzettingen in en rond de havenstad, waar veel ongedocumenteerden wonen.

Dat juist de periferie zo hard getroffen is, valt makkelijk te verklaren: deze gemeenschappen komen tot stand buiten de veilige kaders van bouwvoorschriften en worden nogal eens aan een rivieroever gebouwd. Het gebrek aan riolering en fundering maakt de huizen (of ze nu uit golfijzer, hout of baksteen bestaan) extreem kwetsbaar voor overstromingen. Naar schatting zijn in totaal vierduizend huizen volledig vernield en zijn 40.000 mensen dakloos geraakt. De kosten van het herstel van de infrastructuur worden geschat op 333 miljoen euro, en om alle verwoeste scholen te herbouwen is nog eens 26 miljoen nodig.

Het noodweer in de provincie KwaZoeloe-Natal en de daarop volgende aardverschuivingen langs de berghellingen, hebben aan zeker 435 mensen het leven gekost. Ruim 60 mensen worden nog vermist. Beeld Bram Lammers
Het noodweer in de provincie KwaZoeloe-Natal en de daarop volgende aardverschuivingen langs de berghellingen, hebben aan zeker 435 mensen het leven gekost. Ruim 60 mensen worden nog vermist.Beeld Bram Lammers

De stormschade is een tweede klap voor de economie van de provincie KwaZoeloe-Natal. Nog geen anderhalf jaar geleden ging al meer dan een miljard euro in rook op tijdens grootschalige demonstraties tegen de arrestatie van de van corruptie verdachte oud-president Jacob Zuma. De demonstraties mondden uit in sloop- en plundertochten, honderden fabrieken en warenhuizen in de provincie werden in brand gestoken.

Het gemeentebestuur van Durban en het provinciebestuur van KwaZoeloe-Natal worden geplaagd door corruptie, waarmee de oorzaak van de ernst van de ramp deels wordt neergelegd bij de regering. Geld voor rampenbestrijding en voor de aanleg van riolering zou jarenlang in de zakken van ambtenaren en politici zijn verdwenen. De vrees bestaat dat ook de 60 miljoen euro die president Cyril Ramaphosa heeft vrijgemaakt voor hulpverlening in verkeerde handen terecht zal komen. Hoe makkelijk zoiets gaat demonstreerde de premier van KwaZoeloe-Natal, een paar dagen nadat de noodtoestand werd uitgeroepen: één van de tankwagens die de overlevenden van drinkwater moest voorzien, liet hij parkeren voor zijn eigen huis.

Thembinkosi Dlamini (rechts) helpt omwonenden hun emmers te vullen met schoon drinkwater. Beeld Bram Lammers
Thembinkosi Dlamini (rechts) helpt omwonenden hun emmers te vullen met schoon drinkwater.Beeld Bram Lammers

De toegang tot schoon drinkwater vormt nu een groot probleem in de regio Durban. Duizenden zitten zonder. De reparatie van het waternet kan weken, maanden duren, en de kosten ervan zullen rond de 50 miljoen euro uitvallen. Tot die tijd zijn overlevenden aangewezen op de enkele tientallen tankwagens die rondgaan. Wie voorbij een ingestorte brug of een weggespoeld wegdeel woont zoals Thembinkosi Dlamini, zal op zoek moeten naar een eigen waterbron.

Emmers vol roodbruin water

De zon zakt achter de heuvels. In het township Inanda loopt het forenzenspitsuur ten einde. Voor velen is de weg naar huis vandaag een flink eind om. De brug waarover een belangrijke verkeersweg loopt, is weg. Het woord brug doet de constructie overigens geen eer aan. De metershoge zandwal waarover het asfalt gelegd is, blijkt, nu het middensegment ontbreekt, niet eens versterkt te zijn. De rivier stroomt beneden door een betonnen schacht. Die schacht raakte tijdens het noodweer verstopt met afval, en liet het water metershoog stijgen. De huizen aan de rivier kwamen onder water te staan, getuige het plastic op de daken. Iedereen kon op tijd wegkomen. Toen het water niet meer hoger kon komen, begaf de zandwal het.

In de diepte, aan de rivier, lachen kinderen. Vrouwen vullen emmers met roodbruin water. Zo heb je heel veel water, zo heb je niks.

Een helikopter vliegt over. Van de tienduizend militairen die president Ramaphosa heeft vrijgemaakt om te helpen in het rampgebied, hebben we er vandaag welgeteld nul gezien. Het wachten is op die miljoenen steungeld. Of op de volgende vloed.

Het klimaat in zuidelijk Afrika

Het noodweer in de Zuid-Afrikaanse provincie KwaZoeloe-Natal lijkt, afgegaan op het officiële dodental (435), de boeken in te gaan als de op één na dodelijkste natuurramp in het land. In 1987, toen stortbuien ook al een spoor van vernieling in en rond Durban trokken, kwamen 506 mensen om. In 2019 – drie jaar geleden, ook rond Pasen – stierven in de havenstad ten minste 70 mensen na extreme regen.

In zuidelijk Afrika kwamen dit jaar al meerdere tropische stormen aan land. In Madagaskar, Tanzania en Mozambique kwamen tientallen mensen om door overstromingen en aardverschuivingen.

De ongekende regenval van twee weken geleden wordt door experts in de Zuid-Afrikaanse media zowel toegeschreven aan La Niña (de periodieke afkoeling van het oosten van de Stille Zuidzee, met wereldwijde gevolgen voor het weer) als aan de opwarming van het klimaat. Het klimaatpanel van de Verenigde Naties constateerde dit jaar, deels op basis van de toename van het aantal stormen in zuidelijk Afrika, dat extreme regenval in de hele regio gebruikelijker zal worden door de opwarming van de aarde.

Lees ook:

Alarmcentrale kan noodoproepen niet aan na overstromingen in Durban. ‘Het is een nachtmerrie’

De oostkust van Zuid-Afrika wordt na dagen van stortregens geteisterd door enorme overstromingen. De rampenbestrijding schiet tekort.

De slag om een raadszetel maakt van KwaZoeloe-Natal een bloederig strijdveld

Een continue strijd om macht, geld en terrein teistert de Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC. In één provincie gaat dat gevecht er wel erg wreed aan toe. Waarom uitgerekend hier?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden