Verenigd Koninkrijk

DUP: Geen Noord-Ierse regering tot EU zich flexibeler opstelt

DUP-leider Sir Jeffrey Donaldson spreekt tot de pers. Beeld Getty Images
DUP-leider Sir Jeffrey Donaldson spreekt tot de pers.Beeld Getty Images

Noord-Ierland zit al sinds februari zonder regering. De unionistische partij DUP weigert een coalitie te vormen, uit onvrede over het Noord-Ierland Protocol.

Niels Posthumus

Zolang het Noord-Ierland Protocol niet van tafel is, zal Noord-Ierland geen regering hebben. Dat was de boodschap van Jeffrey Donaldson eind vorige week tijdens een ontmoeting met internationale media in Londen. Al tien maanden zitten de Noord-Ieren zonder bestuur, doordat Donaldson weigert met zijn partij DUP (Democratic Unionist Party) deel te nemen aan een regeringscoalitie.

“Het protocol ondermijnt de consensus in ons verdeelde land die de kern vormde van het Goedevrijdagakkoord”, stelt hij. “De Europese Unie heeft altijd gezegd dat akkoord te willen beschermen. Dan moet zij zich flexibeler opstellen.”

Het probleem is dat er met de brexit eigenlijk weer een ‘harde’ grens had moeten komen tussen Ierland (EU-lid) en Noord-Ierland (onderdeel van het VK en dus geen EU-gebied meer). Met douanepoortjes dus, maar dat wilde bijna niemand. De angst is dat daarmee de oude spanningen in Noord-Ierland weer zouden oplaaien.

Geweld tussen (overwegend katholieke) pro-Ierse nationalisten en (veelal protestantse) pro-Britse unionisten kostte tussen eind jaren zestig en 1998 aan 3500 mensen het leven. Het Goedevrijdagakkoord maakte een eind aan dit conflict. Het bepaalde dat unionisten, zoals Donaldson, en nationalisten Noord-Ierland voortaan altijd samen zouden besturen, via verplichte coalities van de twee grootste partijen aan weerszijden van de politieke en maatschappelijke scheidslijn.

Geen harde grens

Er kwam na de brexit inderdaad geen harde grens. Het VK en de EU ondertekenden daartoe het Noord-Ierland Protocol. Dat komt erop neer dat Noord-Ierland, al is het Brits grondgebied, toch onderdeel bleef van de Europese interne markt. De door brexit benodigde grenscontroles vinden als gevolg nu plaats in het VK zelf: op zee tussen Noord-Ierland en de rest van het VK.

De EU was tevreden, maar de unionisten protesteerden, want het protocol zorgt ervoor dat Noord-Ierland een (economische) uitzonderingspositie kreeg binnen het VK. Unionisten willen juist dat Noord-Ierland een volwaardig onderdeel van het VK blijft. De Britten wilden het protocol heronderhandelen en om de druk op te voeren legde de DUP de Noord-Ierse politiek lam.

Maar de EU buigt vooralsnog niet en dus loopt de politieke nood in Noord-Ierland verder op. De Britse regering probeerde Donaldson en de DUP onlangs te dwingen alsnog samen met de nationalistische Sinn Fein een Noord-Ierse regeringscoalitie te vormen. De Britse minister voor Noord-Ierland, Chris Heaton-Harris, dreigde anders nieuwe verkiezingen uit te schrijven.

De DUP hield zijn poot stijf. Intussen zijn nieuwe verkiezingen aangekondigd, maar een datum is nog niet vastgesteld. In principe kan het nog tot april duren – tot het 25-jarig jubileum van het Goedevrijdagakkoord – voordat de Noord-Ieren daadwerkelijk naar de stembus gaan. Wel introduceerde de Britse regering wetgeving die leden van het Noord-Ierse parlement 27,5 procent op hun salaris kort, tot er weer een functionerende Noord-Ierse regering is.

Mordicus tegen

De vraag is overigens of nieuwe verkiezingen veel zullen oplossen. Het Goedevrijdagakkoord bepaalt dat unionisten per definitie deel moeten uitmaken van de Noord-Ierse coalitieregering. Niet alleen de DUP, maar alle unionistische partijen zijn mordicus tegen het Noord-Ierland Protocol. Dus ligt de bal bij de EU, herhaalde Donaldson voortdurend tijdens zijn ontmoeting met de internationale pers.

De Britse regering in Londen is al enige tijd, tot frustratie in Brussel, van plan een wet in te voeren die het mogelijk maakt bepaalde afspraken met de EU eenzijdig op te heffen. De nieuwe premier Rishi Sunak lijkt wel meer dan zijn voorganger Liz Truss belang te hechten aan goede relaties met de EU.

Desalniettemin is Donaldson blij dat ook Sunaks regering de eerder gemaakte Britse ‘fout’ om het protocol te tekenen probeert ‘recht te zetten’. Want de nadelige gevolgen voor Noord-Ierland zijn volgens hem groot. Terwijl de EU in zijn ogen toch zou moeten toegeven ‘dat de goederen die de Noord-Ierse grens passeren een minuscuul aandeel vormen van haar totale handel’.

Lees ook:

Wat betekent de brexitruzie voor Noord-Ierland?

De aanpassing van de douaneregels die Londen voorstelt kán werken, maar dan moet er vertrouwen zijn, zegt Brexit-expert Rem Korteweg. ‘En dat ontbreekt juist tussen Groot-Brittannië en de EU.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden