AnalyseCoronasteun

Duitsland en Frankrijk eens over corona-herstelfonds, nu de andere 25 landen nog

Macron in Parijs en Merkel vanuit Berlijn presenteren hun plannen naast elkaar, op afstand. Beeld AFP

Angela Merkel en Emmanuel Macron stellen een extra fonds van 500 miljard euro voor, dat in de vorm van giften wordt verdeeld over de zwaarst getroffen regio’s en sectoren. Critici slijpen de messen.

Duitsland en Frankrijk, de grootste twee landen van de Europese Unie, hebben een gezamenlijk plan voor een corona-herstelfonds op tafel gelegd. Daarmee willen ze de EU ‘gesterkt en solidair’ uit de crisis laten komen, zei bondskanselier Merkel in een gezamenlijke persconferentie met de Franse president Macron. De komende weken moet blijken of de andere 25 landen het ook een goed idee vinden. Vooral Nederland zal zeker niet onmiddellijk in gejuich losbarsten.

Het corona-herstelfonds zoals Berlijn en Parijs dat zien, moet bestaan uit 500 miljard euro, een bedrag dat de Europese Commissie leent op de financiële markten. De lidstaten dekken het fonds met nationale garanties. De commissie verspreidt dit geld vervolgens over de EU, met voorrang voor de regio’s en sectoren die het hardst zijn getroffen door corona.

De leningen moeten worden terugbetaald, maar niet per se door de ontvangers. Volgens Macron moeten de lidstaten de verdeelsleutel nog nader uitwerken. Daarover zal de meeste herrie ontstaan, niet alleen in Nederland, maar ook in de landen aan de oostkant van de EU. Die zijn relatief minder zwaar getroffen door de pandemie en vrezen dat hun traditionele EU-structuurfondsen worden ‘omgekat’ naar coronafondsen en uit hun zicht verdwijnen.

Geen gift, geen eurobond, geen coronabond

Het gevoelige woord ‘gift’ komt niet voor in het Frans-Duitse voorstel, om nog maar te zwijgen van begrippen als ‘eurobond’ of ‘coronabond’. De afgelopen weken was een felle discussie losgebarsten over de vraag of een herstelfonds het geld zou moeten uitkeren in de vorm van leningen of giften. Den Haag wil vooral het eerste, Berlijn en Parijs kiezen nadrukkelijk voor het laatste. Ze laten de EU als geheel verantwoordelijk zijn voor de afbetaling. Eurosceptici zullen dit plan ongetwijfeld afschilderen af als een voorportaal voor een ‘transferunie’ van noord naar zuid.

Merkel en Macron onderstrepen dat dit coronafonds eenmalig is, voor een uitzonderlijke crisis. Bovendien zullen alle nationale parlementen, ook de Tweede Kamer, akkoord moeten gaan met dit speciale leenmandaat voor de Europese Commissie.

Een gezamenlijk Frans-Duits voorstel was allesbehalve vanzelfsprekend. Beide landen zaten niet bepaald op één lijn in de beladen discussie over financiële crisismaatregelen. Parijs staat aan de zijde van de zuidelijke landen, die meer solidariteit eisen van het noorden. Berlijn heeft een reputatie van noordelijke zuinigheid op te houden, maar distantieerde zich steeds nadrukkelijker van de harde Nederlandse positie. Dat bleek ook maandag. “Vanwege de ongebruikelijke aard van deze crisis kiezen we voor een ongebruikelijk pad”, aldus Merkel.

Zij riep de door bijna iedereen vergeten ‘conferentie over de toekomst van Europa’ in herinnering, die dit voorjaar had moeten beginnen. Als de crisis voorbij is, zal die brede bezinning over nut en noodzaak van de EU des te noodzakelijker zijn, aldus Merkel. De conferentie ‘biedt kans om een groot democratisch debat te openen over het Europese project, zijn hervormingen en prioriteiten’, staat in de gezamenlijke verklaring.

Lichter werk voor de Commissie

Met hun voorstel zijn Merkel en Macron de Europese Commissie te snel af. Die komt volgende week woensdag met een breed pakket voorstellen, onder meer over dit herstelfonds, maar ook over de nieuwe meerjarenbegroting (2021-2027). Door het herstelfonds daarin te integreren, wordt die begroting naar schatting 1,5 keer zo groot.

In februari eindigde een EU-top over een eerder begrotingsvoorstel in een fiasco. De coronacrisis lijkt dat politieke gevecht nog zwaarder te maken. Naar verwachting zullen de regeringsleiders volgende maand een nieuwe poging wagen, met het commissievoorstel in de hand.

Macron sprak tegen dat Merkel en hij hun voorstel aan de commissie en de andere 25 landen willen opdringen. “Dat is niet onze bedoeling. Een Frans-Duits akkoord betekent niet dat alle 27 ermee akkoord zijn. Aan de andere kant is een EU-akkoord lastig te bereiken als wij tweeën het onderling niet eens zijn. Wij wilden het werk van de Commissie verlichten.”

Lees ook:
‘Solidariteit’ blijft als een spook boven EU-top hangen

Op de vierde video-vergadering van de EU-regeringsleiders over de coronacrisis, in april, splijten de geesten over inzet nieuw herstelfonds: giften of leningen?

EU-ministers alsnog akkoord met miljardenpakket corona-steun

Het Frans-Duitse voorstel van vandaag staat los van de noodmaatregelen waarover de EU-ministers van financiën op 9 april een moeizaam akkoord bereikten. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden