UpdateUitslag

Duda met klein verschil herkozen als president van Polen

Andrzej Duda viert zondag met zijn vrouw Agata Kornhauser-Duda de eerste resultaten van Poolse presidentsverkiezingen.Beeld AP

De Poolse president Andrzej Duda is met een nipte winst herkozen als leider. Dat maakte de Poolse kiescommissie bekend. Met 99,7 procent van de stemmen geteld staat de rechts-conservatieve Duda op een krappe voorsprong van 51,2 procent. 

Zijn progressieve tegenstrever Rafal Trzaskowski kreeg bijna 49 procent van de stemmen. De opkomst bij deze verkiezingen was met ruim 68 procent voor Poolse begrippen bijzonder hoog.

Politiek verdeelt de Poolse samenleving scherp. Een overwinning van Trzaskowski had een einde gemaakt aan het machtsmonopolie van Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Deze partij regeert sinds 2015 in haar eentje. PiS vaart een conservatief-populistische koers die door tegenstanders als autoritair wordt bestempeld.

Trzaskowski beloofde het presidentiёle vetorecht te gebruiken om controversiёle wetgeving te blokkeren, bijvoorbeeld wetten die de onafhankelijkheid van rechters verder aantasten. PiS heeft niet de benodigde meerderheid van zestig procent in het parlement om zo’n veto te verwerpen. Daarom is het voor de regeringspartij cruciaal dat PiS-president Andrzej Duda president blijft.

Gevreesd werd dat een klein verschil tussen beide kandidaten tot een patstelling zou leiden. In dat geval moet het Hooggerechtshof beslissen of klachten over de verkiezingen ernstig en talrijk genoeg zijn om de uitslag ongeldig te verklaren. Tijdens de eerste ronde klaagden veel Polen in het buitenland. Ze hadden geen stembiljet ontvangen.

Het probleem is dat het Hooggerechtshof door veel mensen niet meer als politiek neutraal wordt gezien. PiS heeft de afgelopen jaren steeds meer greep gekregen op het Hof. Onlangs benoemde president Duda op basis van omstreden procedures een nieuwe voorzitter, een staatssecretaris van justitie uit een vorige PiS-regering.

De kloof

De politieke tweedeling PiS versus anti-PiS loopt als een kloof door de samenleving. Dit was zichtbaar toen president Duda na de eerste ronde zijn rivaal Trzaskowski feliciteerde met diens resultaat. Zijn aanhangers begonnen te fluiten en te scanderen: “Hier is Polen!”, een veelgebruikte manier om te zeggen dat Polen die op Trzaskowski stemmen geen echte Polen zijn.

De politieke controverse valt grotendeels samen met sociaal-economische tegenstellingen. “Tussen de zestig en zeventig procent van de gepensioneerden, laagopgeleiden en de mensen op het platteland stemmen op Andrzej Duda”, zegt Radoslaw Markowski, socioloog aan de SWPS-universiteit in Warschau. “Sinds de val van het communisme hebben we nog nooit zo’n overrepresentatie van deze groepen gezien onder de aanhangers van een partij of een kandidaat. Dit zijn ook de groepen die het meest naar de kerk gaan.”

Het electoraat van Trzaskowski is hiervan het spiegelbeeld: hoger opgeleid, jonger en woonachtig in grotere agglomeraties. Markowski: “Aanhangers van Trzaskowski zijn euro-enthousiast. Onder de Duda-aanhangers is de scepsis over de EU veel groter.” Dat betekent niet dat ze uit de EU willen. “Voor hen zijn Andrzej Duda en PiS pro-Europees, echte Europeanen die niet toestaan dat Nederlanders of andere West-Europeanen de mooie Poolse beschaving verwoesten.”

Hij benadrukt de rol van de katholieke kerk. Deze is officieel politiek neutraal, maar op lokaal niveau heeft de clerus veel invloed. “Veel Polen lezen nooit een boek, kijken naar de staatstelevisie die de hele dag door liegt en luisteren vervolgens naar een priester die precies hetzelfde zegt.”

Lees ook: 

Verkiezingen in Polen: gaat het land Hongarije achterna?

De Polen kiezen zondag een nieuwe president. De progressieve Rafal Trzaskowski is de onverwachte uitdager van de zittende conservatief Andrzej Duda.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden