Nagorno-Karabach

Driemaal een staakt-het-vuren, toch laait het geweld in Nagorno-Karabach steeds weer op

Een beschadigd huis in het historische centrum van Sjoesja in Nagorno-Karabach.Beeld AFP

Azerbeidzjan lijkt aan de winnende hand in het conflict met Armenië over de betwiste regio Nagorno-Karabach. Een vreedzame oplossing lijkt daardoor voorlopig niet aanstaande.

Drie keer is scheepsrecht, maar niet in Nagorno-Karabach. In de afvallige regio op de Kaukasus, waar Azerbeidzjan en Armenië sinds 27 september in een bloedige strijd zijn verwikkeld, klapte vorige maand driemaal een internationaal uitonderhandeld staakt-het-vuren in drie weken tijd. Telkens vlogen de bommen en granaten na een paar uur alweer over en weer.

Volgens de Russische president Vladimir Poetin kwamen bij die gevechten tot nog toe al 5.000 mensen om het leven. Nog eens duizenden personen sloegen op de vlucht. Daarmee is het huidige conflict de bloedigste confrontatie tussen de aartsvijanden sinds de oorlog die ze tussen 1988 en 1994 in de regio uitvochten en waarbij zeker 30.000 mensen omkwamen. Nagorno-Karabach wordt internationaal gezien als onderdeel van Azerbeidzjan, maar in werkelijkheid maken etnische Armeniërs er al jaren de dienst uit.

Brede publieke steun

Dat er ondanks grote internationale bemoeienis nog altijd geen wapenstilstand van de grond komt, valt met name vanuit Azerbeidzjaans oogpunt goed uit te leggen, weet de Britse Kaukasus-expert Thomas de Waal. “De Azerbeidzjaanse militaire operatie is tot nog toe erg succesvol en er is brede publieke steun in het land voor de militaire campagne.”

Armenië vraagt Rusland om hulp

De Armeense president, Nikol Pasjinian, heeft zaterdag zijn Russische evenknie Vladimir Poetin om militaire steun in het conflict om Nagorno-Karabach gevraagd. Rusland en Armenië zijn verenigd in de Collectieve Veiligheidsverdragorganisatie, een militair bondgenootschap van enkele ex-Sovjetstaten. Ook heeft Rusland een militaire basis in Armenië.

Een antwoord van het Kremlin laat nog op zich wachten. Moskou probeert al weken de balans tussen de strijdende partijen te bewaren. Enerzijds wil het zijn bondgenoot beschermen en anderzijds wil het de warme banden met Azerbeidzjan evenmin geweld aandoen. Bovendien wil het Kremlin een directe confrontatie met Turkije voorkomen, dat zich ontegenzeggelijk achter Bakoe heeft geschaard.

Bakoe boekte de afgelopen weken inderdaad een flink aantal successen op het slagveld. Met name in het Azerbeidzjaanse territorium rondom Nagorno-Karabach, dat tot voor kort eveneens in handen was van Armenië, behaalde het Azerbeidzjaanse leger zege na zege. Zo staat vrijwel het hele gebied ten zuiden van de enclave, aan de grens met Iran, inmiddels onder controle van de Azeri’s. Zolang het Bakoe militair voor de wind gaat, zal het daarom weinig voelen voor een deal met Jerevan.

Toch lijkt de snelle opmars van het Azerbeidzjaanse leger sinds deze week enigszins af te remmen. Volgens De Waal heeft dat alles te maken met een veranderende militaire tactiek. “Eerder was de militaire operatie gericht op de verovering van de stad Lachin, die Nagorno-Karabach en Armenië verbindt. Nu lijkt het erop dat het militaire offensief zich voornamelijk richt op de verovering van de stad Sjoesja.”

Sjoesja is de tweede stad van Nagorno-Karabach en ligt onder de rook van Stepanakert, de hoofdstad van de regio, waardoor deze van groot strategisch belang is. “Daarnaast is Sjoesja traditioneel gezien het Azerbeidzjaans cultureel centrum in Nagorno-Karabach. De (Armeense, red.) verovering van Sjoesja in 1992 voelde in de Azerbeidzjaanse samenleving als een enorme vernedering.”

Onder vuur

Volgens verschillende bronnen en de autoriteiten van Nagorno-Karabach zelf ligt Sjoesja inderdaad al dagen onder vuur. Azerbeidzjaanse militairen zouden de stad inmiddels zelfs tot op drie kilometer zijn genaderd. De Armenen spreken die berichten tegen en stellen de aanval op Sjoesja succesvol te hebben afgeslagen. Ondertussen komen er ook uit andere plekken in de regio berichten over raketinslagen en andere gewelddadigheden over en weer.

Deëscalatie van het conflict lijkt op de korte termijn dan ook niet aan de orde. “Azerbeidzjan wil overduidelijk eerst weer de nationale vlag in Sjoesja zien wapperen voordat het verleid zal worden om de gevechten te stoppen”, meent De Waal. Of er na een eventuele verovering van Sjoejsa op diplomatiek vlak meer mogelijk is, is ook nog maar de vraag. “De standpunten van de twee kampen liggen op dit moment zo ver uit elkaar dat het moeilijk voorstelbaar is dat ze succesvol kunnen onderhandelen.”

Mogelijke oorlogsmisdaden

De hoge commissaris voor de mensenrechten van de VN heeft Azerbeidzjan en Armenië maandag opgeroepen om aanvallen op burgerdoelen te stoppen. Michelle Bachelet stelde dat ze zich ernstige zorgen maakt vanwege berichten over aanvallen op steden, scholen en ziekenhuizen. Bachelet benadrukte dat ongerichte aanvallen in bewoond gebied in strijd zijn met internationale humanitaire wetgeving en mogelijk gelijkstaan aan oorlogsmisdaden. Mensenrechtenorganisaties beschuldigen beide kampen van het gebruik van onder meer internationaal verboden clusterbommen.

Ondertussen verslechtert de situatie voor de tienduizenden inwoners van Nagorno-Karabach met de dag. Zeker nu de winter in aantocht is en de omstandigheden zwaarder worden. “Maar diezelfde winterse omstandigheden kunnen ook een belangrijke factor zijn waardoor de gevechten afnemen”, stelt De Waal. “Zeker in hoger gelegen gebied. Dat biedt mogelijk ruimte voor een terugkeer naar diplomatie.”

Echte vrede lijkt hoe dan ook niets meer dan ijdele hoop. De onderhandelingen over een duurzame oplossing in Nagorno-Karabach zitten al decennia muurvast. “Zelfs als deze gevechtsronde in het voordeel van Azerbeidzjan eindigt, zullen de Armeniërs niet opgeven”, concludeerde De Waal vorige week al in het tijdschrift Foreign Affairs. “Het conflict rondom Nagorno-Karabach zal waarschijnlijk nog een generatie lang onopgelost blijven.”

Lees ook:

Wat is er nu precies aan de hand in Nagorno-Karabach?

Het bestand dat Armenië en Azerbeidzjan afgelopen weekend overeen kwamen, is van korte duur gebleken. Een nieuwe opflakkering van het conflict ligt de komende tijd op de loer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden