ReportageOekraïne

Door de onrust in Oost-Oekraïne ligt het dorpje Nevelske helemaal in puin. ‘Nu heb ik niks meer’

Uit Nevelske geëvacueerde vrouwen in het dorpshuis van Pervomajske. Beeld Michiel Driebergen
Uit Nevelske geëvacueerde vrouwen in het dorpshuis van Pervomajske.Beeld Michiel Driebergen

Terwijl de wereld speculeert over een op handen zijnde Russische invasie, wordt er in Oost-Oekraïne weer meer geschoten. Afgelopen maand werd het dorpje Nevelske grotendeels verwoest. ‘Er is alleen nog maar leegte.’

Michiel Driebergen

Hoewel de persdienst van het Oekraïense leger toestemming gaf het gebied te bezoeken, is de lokale commandant onverbiddelijk. Als het donker valt, kan er weleens geschoten worden, meldt hij telefonisch aan de zwaarbewapende militair in het hutje naast de wegversperring. En dus blijft de slagboom, die bestaat uit een lange boomtak omgord met rood-wit lint, gesloten.

Even verderop, aan de andere kant van de heuvel, moet Nevelske liggen – of wat daarvan resteert. Deze nederzetting nabij het Oost-Oekraïense oorlogsfront werd afgelopen maand grotendeels in puin gelegd. Van de geëvacueerde bewoners zijn er vijf in het dorpshuis van Pervomajske te vinden, een plaatsje 3 kilometer terug. Ze zijn er om hun vluchtelingenstatus aan te vragen.

“Het was één uur in de nacht”, vertelt Ljoedmila Mamot (68), die het bombardement van mortiergranaten op 17 november wonderwel overleefde. “Na de klap moest ik in mijn pyjama een weg naar buiten vinden.” Ze toont een foto van haar huis, waar niets meer van over is dan een grote hoop stenen. Boven op het puin liggen een radiator en een gasfornuis.

‘Ik heb niks meer’

Tot nu toe was het huis van Mamot aan mortiervuur ontkomen – hoewel de posities van het Oekraïense leger slechts enkele kilometers verderop zijn gelokaliseerd. De militairen verdedigen zich hier sinds 2014 tegen door Rusland gesteunde gewapende milities. Die hebben een deel van de regio Donbas onder controle, waaronder de stad Donetsk, die slechts 10 kilometer van Nevelske ligt.

“We waren erop voorbereid dat dit kon gebeuren. En toch dachten we dat het aan ons voorbij zou gaan”, aldus Mamot. “Nu heb ik niks meer. Geen televisie, geen koelkast, geen borden, geen bestek. Niks.” Ze bivakkeert in een klein huisje in Pervomajske, dat niet groter is dan een garagebox. Ze slaapt op een bankje, het enige meubelstuk dat ze uit haar huis redden kon.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Geïsoleerd van de buitenwereld

Dat er meer geschoten wordt in de regio, daarvan kan Jevgeni Kaplin getuigen. De boomlange aanvoerder van hulporganisatie Poliska meldt beschietingen in dorpen waar al jaren niet geschoten werd. “Er is absoluut sprake van intensivering”, zegt hij. Het vuren wordt gedaan door “onwettige gewapende formaties”, zoals hij de militairen aan de andere kant van het front omschrijft.

In twee novembernachten werden 25 huizen van Nevelske beschadigd, en 9 huizen verwoest. Evacuatie van het dorp was onvermijdelijk, omdat de aanvoer van gas, water en elektra is verstoord. “Over het algemeen willen frontbewoners pas vertrekken als ze geen deur meer hebben in de schuilkelder en het gaat vriezen”, aldus Kaplin. Financiële middelen om elders een onderkomen te huren hebben de meesten niet.

Toename geweld

November was een heftige maand in de Donbas, de Oost-Oekraïense regio waar het leger sinds 2014 een gewapende strijd voert tegen door Rusland gesteunde milities. Waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), die voortdurend rondrijden in het 400 kilometer lange frontgebied, noteerden gemiddeld 4000 schendingen van de wapenstilstand per week — vergeleken met zo’n 2500 explosies in de weken ervoor. Volgens Oekraïne zijn sinds het begin van het conflict in maart 2014 14.000 mensen om het leven gekomen. Dit jaar staat de teller op 16 burgerdoden en 69 gewonden.

Daarbij, Nevelske was een ‘micro-organisme’, zoals de hulpverlener het dorpje noemt. De bewoners leefden al jaren geïsoleerd van de buitenwereld, en steunden elkaar door dik en dun. Eerder, in 2015, werd het dorpje al eens beschoten, maar internationale organisaties bouwden het weer op. Sinds Oekraïense militairen zich nabij het dorp legerden, een jaar terug, verslechterde de situatie, vertelt Kaplin. “Je kunt een huis wel herbouwen, maar als er een tank naast staat, kan het elk moment opnieuw worden verwoest.”

‘Als het je niet overkomt, weet je niet hoe het is om vluchteling te zijn’

Dus zijn de 45 bewoners van Nevelske nu toegevoegd aan de grofweg anderhalf miljoen ‘intern ontheemden’ uit de Donbas die Oekraïne sinds het begin van de oorlog kent. “Als het je niet overkomt, weet je niet hoe het is om vluchteling te zijn”, aldus Sergej Titov (34), die met zijn vrouw Katja, zijn zoontje Ilja (5) en zijn 1-jarige dochter Sofia tijdelijk een flatje in Novogrodivka ter beschikking kreeg.

In het stadje, dat naar kolendamp geurt en op 30 kilometer van Nevelske ligt, kan Titov zijn paard niet kwijt. Zijn ouders, met wie ze samen het bombardement overleefden – zich met z’n zessen angstig aan elkaar vastklampend – keren om de paar dagen even terug naar Nevelske om het dier te voederen. “Wil je het misschien kopen?”, vraagt Titov met een wrange glimlach.

Naast zijn stal met geitjes, varkens en kippen is hij ook zijn werk als chauffeur verloren, vertelt hij. Ter illustratie toont hij een video van zijn auto, die met mortierscherven is doorboord. “Er is alleen nog maar leegte. Ik weet niet wat ik moet.”

Volledige verwoesting als voorwaarde voor compensatie

Een algemeen beleid om frontbewoners te evacueren kent Oekraïne niet, vertelt Kaplin. “Als de overheid verhuizing zou propageren, zouden ze misschien vertrekken. Dat is niet het geval.” Er is sinds kort compensatie van zo’n 10.000 euro beschikbaar voor diegenen van wie het huis kapot is. Maar daarvoor komen slechts drie huishoudens van Nevelske in aanmerking, omdat de voorwaarde is dat het huis volledig is verwoest.

Hoe groot de schade dus ook is, de familie Titov krijgt niks. Het flatje kunnen ze twee maanden gebruiken, daarna is hun toekomst ongewis. “Toen mijn vrouw zwanger was van onze zoon zaten we al in de schuilkelder. Nu is hij vijfenhalf en het is nog niet voorbij”, zegt Titov. “Ik ben mijn hoop verloren.”

Poetin spreekt over genocide in Oekraïne

Wat in Oost-Oekraïne gebeurt, lijkt volgens de Russische president Vladimir Poetin op genocide. Poetin maakte deze opmerking donderdag tijdens een bijeenkomst van de Russische presidentiële raad voor mensenrechten. Daar sprak hij over discriminatie van Russischtaligen buiten de Russische grenzen.

“Ik moet zeggen dat russofobie een eerste stap is in de richting van genocide”, zei de Russische leider. Hij verwees naar de Donbas-regio in het oosten van de Oekraïne, waar veel Russisch-sprekenden wonen. “Jij en ik weten wat er in Donbas gebeurt”, zei Poetin. “Het lijkt zeker op genocide.”

Poetin maakte zijn opmerking terwijl de Amerikaanse president Joe Biden telefonisch overleg voerde met zijn Oekraïense collega Volodimir Zelenski. Zij maken zich zorgen over het samentrekken van tienduizenden Russische troepen aan de Oekraïense grens. Rusland zou zich klaarmaken voor een inval van het buurland volgend jaar, maar Moskou ontkent dat met klem.

President Joe Biden heeft de Russen al gewaarschuwd voor ‘ernstige gevolgen” als zij Oekraïne binnenvallen. Eerder op de dag vergeleek de Russische onderminister Sergei Ryabkov van buitenlandse zaken de oplopende spanningen rond Oekraïne met de Cubacrisis in 1962. Trouw

Lees ook:

In Donetsk een groot bouwer, nu een geitenboer. ‘Niet terugkijken, gewoon doen’

Sinds 2014 ontvluchtten ruim anderhalf miljoen Oekraïners het oorlogsgebied in de Donbas om elders in het land een nieuw leven te beginnen. Dat gaat de een gemakkelijker af dan de ander.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden