ProfielRT

Door de EU verboden Russische tv-zender RT is cynische spreekbuis van Poetin

Werknemers van Russia Today op een archieffoto.  Beeld Getty Images
Werknemers van Russia Today op een archieffoto.Beeld Getty Images

De Russische staatstelevisiezender RT is woensdag per direct verboden in de Europese Unie. Wat voor station is het eigenlijk?

Arjen van der Ziel

Toen de Russische invasie van Oekraïne vorige week donderdag begon, reageerde Margarita Simonyan, hoofdredacteur van het Russische propagandakanaal RT, met kenmerkend cynisme. Ze twitterde een filmpje van legervoertuigen die kennelijk vanuit de Krim Oekraïne binnentrokken. “Een standaardrepetitie voor een parade”, twitterde ze. “Alleen hebben ze dit jaar besloten om de parade in Kiev te houden.”

Het was typisch voor het propagandanetwerk dat Rusland het afgelopen anderhalve decennium opzette om het publiek in het buitenland te beïnvloeden. Daartoe behoren ook het multimediaplatform Sputnik, het video-agentschap Ruptly en de Facebookpagina Redfish. Maar tv-zender RT, die in 2005 als Russia Today werd opgericht, is het vlaggenschip.

RT zendt uit in het Russisch, Duits, Engels, Frans, Spaans en Arabisch en gaat behoorlijk geraffineerd te werk. Verhalen zijn zelden duidelijk onjuist, maar presenteren vaak wel een subjectieve uitleg. Amerika wordt afgeschilderd als agressief en imperialistisch, Rusland wordt neergezet als slachtoffer.

RT deed zijn best om het protest van de Gele Hesjes op te stoken

Volgens bezorgde Europese inlichtingendiensten probeert het station westerse landen bovendien te verzwakken door bestaande interne tegenstellingen aan te wakkeren en het vertrouwen in overheden te ondermijnen. Zo deed RT in 2018 en 2019 zijn best om het anti-regeringsprotest van de zogenoemde Gele Hesjes in Frankrijk op te stoken.

Ook wordt geprobeerd om onrust te zaaien met allerlei wilde samenzweringstheorieën. Complotdenkers mochten op RT bijvoorbeeld verkondigen dat de Amerikaanse geheime dienst CIA ebola creëerde, dat de aanslagen van 11 september 2001 een intern Amerikaans opzetje waren en dat Oekraïners baby’s kruisigen.

En als het over Nederland gaat, krijgen anti-immigratiepolitici als Geert Wilders en Thierry Baudet volop aandacht. “We hebben zo veel gemeen met Rusland”, zei Wilders in 2017 in een uitgebreid interview met RT, waarin hij pleitte voor warmere banden met president Poetin. “We hebben dezelfde soort cultuur, we zijn christenen.”

Hoofdredacteur twitterde spottend dat ze haar ‘zakdoekjes’ tevoorschijn haalt

Nu Russische troepen Oekraïne zijn binnengevallen, zet RT alle zeilen bij om de imagoschade voor Moskou te beperken. Zo werd er woensdag in een column op gewezen dat Amerika en de Navo “nog nooit sancties opgelegd hebben gekregen voor het beginnen van oorlogen”, wat zou getuigen van ‘hypocrisie’. Ook benadrukte de zender dat Rusland ‘vreest’ voor een mogelijke kernoorlog, terwijl het in werkelijkheid juist de Russen zijn die hiermee dreigen.

Of de huidige westerse pogingen om het Russische propagandanetwerk aan banden te leggen effectief zullen zijn, is nog onduidelijk. Maar RT-hoofdredacteur Simonyan heeft alvast sarcastisch gereageerd op sancties die de EU vorige week tegen haar persoonlijk afkondigde. Spottend twitterde ze dat zij en een collega hun ‘zakdoekjes’ tevoorschijn hadden gehaald om ‘even te huilen’.

Maatregelen wordt onmiddellijk van kracht

De 27 EU-landen verboden woensdag met onmiddellijke ingang de toegang in de EU tot vijf zenders van het aan de Russische staat gelieerde televisienetwerk RT en persbureau Sputnik. De strafmaatregel is verschenen in het Publicatieblad van de Europese Unie en is daarmee meteen van kracht. De gestrafte media zijn volgens de EU instrumenten van het Kremlin om Russische propaganda in de oorlog tegen Oekraïne te verspreiden.

De wettelijke maatregel geldt voor de transmissie en distributie via satelliet, kabel, onlinevideokanalen en zowel nieuwe als bestaande apps. De nationale mediatoezichthouders zijn verantwoordelijk voor de uitvoering en handhaving van de sanctie. Voor Nederland is dat het Commissariaat voor de Media. Meerdere grote techbedrijven, waaronder Google, Meta (o.a. Facebook), Twitter, YouTube en het Chinese TikTok hebben hun medewerking aan het verbod al toegezegd of al maatregelen genomen om RT of Sputnik te blokkeren.

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) gaf dinsdag al aan het weren of verbieden onverstandig en een verlaging tot het niveau van Rusland te vinden, zo zei secretaris Thomas Bruning. “Journalistieke vrijheid wordt het spannendst in oorlogstijd”, zo stelde hij, en dus moeten we “juist in deze tijden strijden voor vrijheid van informatie”. Daarmee stelde hij niet dat de informatie van RT of Sputnik te vertrouwen is, maar hij vindt wel dat de vrijheid van meningsuiting iets is om te koesteren. “En dus kunnen we niet voorafgaand nieuwszenders blokkeren.” Wel is de NVJ ervoor om socialemediaplatforms te vragen extra duiding te geven over de herkomst en betrouwbaarheid van berichten.

Ingewijden zeggen dat de sancties van economische aard zijn, niet tegen de vrijheid van meningsuiting. “Het gaat hier niet om klassieke media maar om instrumenten van het Kremlin”, aldus een EU-functionaris. Volgens betrokkenen werken de sancties zoals bij de Europese wetgeving tegen het verspreiden van kinderporno, het oproepen tot terrorisme of haatzaaierij. Bij RT gaat het om de zenders Russia Today English, Russia Today UK en de RT-zenders in het Frans, Duits en Spaans.

De sancties zijn unaniem goedgekeurd door de EU-ministers van Buitenlandse Zaken. Ze duren volgens betrokkenen tot de Russische agressie stopt. Wanneer dat moment is, wordt door de ministers beoordeeld.

Lees ook:

Rusland en Duitsland sluiten elkaars zenders

Het staat los van de internationale spanningen over Oekraïne, maar gooit wel olie op het vuur: Duitsland en Rusland liggen overhoop over elkaars staatsomroepen.

Russische zender door Londen beboet over Skripal-berichtgeving

De Britse toezichthouder op de media, Ofcom, heeft de internationale Russische nieuwszender RT - het voormalige Russia Today - beboet voor wat de overheidsinstelling ziet als partijdige berichtgeving over politieke kwesties.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden