ReportageChina

Door corona kunnen Chinese shoppers niet meer naar Hongkong, dan maar naar smokkelaarseiland Hainan

Een vrachtschip verlaat de haven van Haikou op het Chinese eiland Hainan. Beeld AFP
Een vrachtschip verlaat de haven van Haikou op het Chinese eiland Hainan.Beeld AFP

Nu de wereld op slot zit, gaan Chinese smokkelaars naar het eiland Hainan. Met een nieuwe vrijhandelszone helpt de regering ze een handje.

Eva Rammeloo

In een nauwsluitende beige jurk met bijpassende oorbellen schuifelt Rose Jiang door de winkel, haar blik strak op de schappen met parfums. Het ene na het andere teststrookje houdt ze bij haar neus. Per persoon mag je maximaal dertig flesjes kopen in de dutyfree-winkel in Sanya, een stad op het tropische eiland Hainan. Samen met haar twee vriendinnen komt dat op negentig flesjes. Die gaan allemaal mee naar de provincie Guizhou, waar de twintigers vandaan komen.

“We gingen vroeger naar Japan en andere Aziatische landen. Maar Hainan is ook goed om te reizen en te winkelen”, zegt Jiang. “Het is hier goedkoper dan het vasteland.” En dat is nu net de bedoeling. In de belastingvrije winkel zijn de flesjes een stuk goedkoper dan elders in China, waar er wél importbelasting over gerekend wordt. Deze dure parfums gaan thuis op taobao, een soort Marktplaats.

Vroeger gingen kleine handelaars zoals Jiang naar het buitenland waar ze hun koffers vulden met dure tassen, cosmetica of bussen melkpoeder om ze thuis te verkopen voor prijzen die nog altijd lager waren dan wanneer je ze via de officiële importeurs kocht. De overheid greep zelden in. Nu de grenzen van China dicht blijven, moeten handelaars zoals Jiang en haar vriendinnen hun waren elders vandaan halen.

Bezoekers in het Duty Free winkelcentrum in Sanya.  Beeld VCG via Getty Images
Bezoekers in het Duty Free winkelcentrum in Sanya.Beeld VCG via Getty Images

Hainan is het nieuwe Hongkong

Een straf is het niet, een reisje naar het tropische toeristeneiland met zijn uitgestrekte stranden en groene bergen. Hainan ligt op de kaart onder het vasteland van China, vlak voor de kust van Vietnam. Het was al de plek waar het meeste belastingvrij gewinkeld werd, maar de tien winkelcentra die duty free-producten aanbieden, passen nu in een breder programma waarin het eiland ’s lands grootste vrijhandelszone moet worden.

Een blauwdruk voor dat plan presenteerde de Chinese president Xi Jinping in 2018, en het kreeg twee jaar later extra prioriteit toen Hongkong verder onder controle van Peking werd gebracht. Hongkong had een liberaal karakter met vrijheden die de stadstaat een fijne uitvalsbasis maakten voor bedrijven en ondernemers die wel zakendoen op het vasteland, maar zich er niet willen vestigen. De laatste jaren is de stadstaat zo binnen het repressieve Chinese systeem getrokken dat het aantrekkelijke ondernemersklimaat samen met het liberale karakter dreigen te verdwijnen.

Er moest dus een nieuw ‘Hongkong’ komen. In een uitgebreid plan kondigde de regering aan dat de inkomstenbelasting speciaal voor Hainan naar 15 procent gaat, lager nog dan de 17 procent in Hongkong (op het vasteland kan het tarief oplopen tot 45 procent). Bovendien schrapt de regering de importbelasting voor machines, vervoersmiddelen, ruwe materialen en consumptiegoederen. Buitenlandse ondernemers krijgen er meer zakelijke vrijheden dan op het vasteland.

Moeilijk om buitenlands geld aan te trekken

Aan de noordoostkust is de Boao Lecheng Pilot Zone bijvoorbeeld gespecialiseerd in ‘medisch toerisme’. Nederlander Peter Bootsma is sinds een paar maanden werkzaam in deze Zone, waarin na een relatief korte toelatingsprocedure, vernieuwende geneesmiddelen en medische hulpmiddelen gebruikt worden. De pilot-zone kenmerkt zich door uitzonderlijke flexibiliteit, vertelt Bootsma. “Als we ergens tegenaan lopen, wordt gekeken of de regelgeving kan worden aangepast.”

Eerder waren Shanghai en Shenzhen alternatieven voor Hongkong, ook met vrijhandelszones. “Misschien is Hainan iets meer ‘vrij’ aan de oppervlakte, in de vorm van speciale gunsten uit Peking. Maar het eiland heeft niet de infrastructuur zoals de delta van de Parelrivier bij Shenzhen en de Yangtze-rivier bij Shanghai,” zegt Wang Fei-Ling, hoogleraar aan het Georgia Institute of Technology in de Verenigde Staten.

Vanwege Xi's nationalisme wordt het sowieso moeilijk voor Hainan om buitenlands geld aan te trekken, meent Steve Tsang, directeur van het China Instituut aan de University of London. “China is minder aantrekkelijk geworden voor internationale investeerders, en dan vooral voor nieuwelingen die hier nog niet zwaar geïnvesteerd hebben. Dus Hainan krijgt het zwaarder dan Shenzhen toen die stad haar transformatie doormaakte.”

Belastingvrije artikelen mogen alleen op vertoon van een vliegticket verkocht worden. Na 2024 mag iedereen in dit duty free winkelcentrum in Sanya aankopen doen.  Beeld VCG via Getty Images
Belastingvrije artikelen mogen alleen op vertoon van een vliegticket verkocht worden. Na 2024 mag iedereen in dit duty free winkelcentrum in Sanya aankopen doen.Beeld VCG via Getty Images

De prijzen zijn 15 tot 30 procent lager dan op het vasteland

Voorlopig is Hainan vooral een fijne plek voor burgers en toeristen die goedkoop willen winkelen. “De prijzen liggen hier 15 tot 30 procent lager dan op het vasteland”, vertelt Xue Ying, de opgewekte manager van het winkelcentrum bij een kop koffie.

Tot 2025 mogen de belastingvrije artikelen alleen op vertoon van een vliegticket verkocht worden – de aankoop is dan af te halen op het vliegveld. Daarna mag iedereen hier winkelen. Nieuwe maatregelen moeten er ondertussen voor zorgen dat professionele smokkelaars die via belastingconstructies op grotere schaal belastingvrije producten naar het vasteland brengen, geen kans krijgen.

Want de dutyfree-mall is toch vooral bedoeld voor mensen zoals Judy Wang. Ze was tourleidster en reisde vóór de pandemie door heel Azië. Nu zit ze thuis bij de kinderen en besloot ze in Hainan te gaan winkelen voor vrienden en familie. Bij een winkel waar dure crèmes en gezichtsmaskers staan uitgestald, tikt Wang driftig op haar telefoon. Ze rekent uit hoeveel winst ze kan maken. “Je mag maximaal honderdduizend yuan (13.800 euro) per jaar belastingvrij besteden.” Ze lacht. “Het jaar is net begonnen dus daar zit ik nog lang niet aan.”

Lees ook:

De vrije geest van Hongkong is getemd, China kijkt alweer verder

Met een nieuwe wet en de komst van veiligheidsdiensten heeft Peking de tot nu toe vrije stad Hongkong in zijn greep gekregen. Waar stopt de Chinese machtsuitbreiding?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden