Juma Abiat is rolstoelbasketballer in Zuid-Soedan. Hij verloor zijn onderbeen na een slangenbeet.

Reportage

‘Door basketbal vergeet ik dat een stuk van mijn lijf ontbreekt’

Juma Abiat is rolstoelbasketballer in Zuid-Soedan. Hij verloor zijn onderbeen na een slangenbeet. Beeld Samir Bol

In het door oorlog en armoede geteisterde Zuid-Soedan wonen meer dan een miljoen mindervaliden. Een handvol droomt van de Paralympische Spelen.

Het blauw en geel geverfde betonnen basketbalveldje weerkaatst het felle zonlicht. Het is drie uur ’s middags en nog altijd erg heet in de Zuid-Soedanese hoofdstad Juba. Dat weerhoudt zo’n twintig mannen en vrouwen er evenwel niet van te trainen. “Eerst een paar rondjes om op te warmen”, roept de trainer en hij blaast op zijn fluitje. Binnen de kortste keren gutst het zweet van de gezichten van de basketbalspelers. 

Juma Abiat (36) is laat voor de training en spoedt zich met een manke loop naar een bank langs het veld. Hij maakt zijn kunstbeen los en hijst zich in een rolstoel. Hij is een van de sterspelers van het Zuid-Soedanese nationale rolstoelbasketbalteam. “Ik vind het heerlijk om te sporten. Bovendien wil ik beroemd worden en die kans bestaat als we ons kwalificeren voor de Paralympische Spelen in Japan dit jaar.” 

Abiat racet aan paar keer rond het veld en begint dan ballen met grote precisie in het netje te deponeren. “Ik ben goed in basketballen en dat geeft me een gevoel dat ik alles aankan. Dan vergeet ik dat er een stuk aan mijn lijf ontbreekt.”

Het linkeronderbeen van Abiat werd jaren geleden geamputeerd nadat hij was gebeten door een slang. Er was geen ziekenhuis in de buurt en de onbehandelde giftige beet veroorzaakte koudvuur. Om zijn leven te redden, moest zijn onderbeen worden afgezet.

'Geen seconde spijt’

Door oorlog en ernstige onderontwikkeling is er nauwelijks gezondheidszorg in Zuid-Soedan. Buitenlandse medische organisaties zoals het Internationale Rode Kruis en Artsen zonder Grenzen proberen die leemte te vullen, maar dat is bij lange na niet toereikend.

Het herenteam bestaat al langer en is behendiger dan de vrouwen, die pas vorig jaar begonnen met trainen. “Door de vredesbesprekingen tussen de regering en de rebellen werd het veiliger op straat. Ik durfde weer meer de deur uit”, vertelt de 29-jarige basketbalster Martina Juwa, refererend aan de regering van nationale eenheid die de voormalige aartsrivalen president Salva Kiir en diens vicepresident Riek Machar eind vorige maand vormden na een machtsstrijd en een gewelddadig etnisch conflict van ruim zes jaar. “Een speler uit het ­herenteam spoorde me aan te gaan basketballen. Ik heb er nog geen seconde spijt van gehad.”

Als Juwa niet in een rolstoel zit, draagt ze metalen beugels rond haar benen omdat die te zwak zijn om lang op te staan. Dat is het gevolg van een ruggeprik die misging in een Zuid-Soedanees ziekenhuis. Het duurde jaren voor ze vrede had gevonden met haar lot.

“Het helpt ook niet als je geen werk kan vinden omdat je mindervalide bent. Er is niks mis met mijn hoofd maar zo denken mensen hier niet”, merkt ze bitter op. Ze neemt een flinke slok water uit een beker en dan breekt een brede lach door op haar gezicht. “Rolstoelbasketbal heeft ervoor gezorgd dat ik weer in mezelf geloof.”

Een training van de rolstoelbasketballers in Juba, de hoofdstad van Zuid-Soedan.Beeld Samir Bol

De meeste spelers trainen in hun gewone dagelijkse kleren. Ze hebben geen geld voor sportkleding en ze zijn zuinig op hun nationale sport­tenue dat alleen gedragen wordt tijdens wedstrijden. De speciale rolstoelen zijn een schenking van het Rode Kruis. 

Volgens ruwe schattingen zijn er zo’n 1,2 miljoen mindervaliden in Zuid-Soedan, ongeveer 10 procent van de totale bevolking. “Maar dat getal kan hoger liggen”, zegt Kim Bany (28), secretaris-generaal van de Zuid-Soedanese rolstoel-basketbalvereniging. Hij mist een been door een auto-ongeluk in Egypte waar hij heen was gevlucht om aan het oorlogsgeweld te ontkomen. Later leerde hij basketballen in een vluchtelingenkamp in Kenia.

Bij terugkeer in Zuid-Soedan merkte hij dat er zelfs in hoofdstad Juba nauwelijks iets werd gedaan voor mindervaliden. Hij hielp met de oprichting van de vereniging.

Naast zijn bestuurstaak speelt hij ook in het nationale team. “Net als mijn medespelers hoop ik op deelname in Japan. Maar mijn grootste wens is dat er straks basketbalteams door het hele land bestaan waarin onze hele etnische diversiteit is vertegenwoordigd.”

Lees ook:

Zuid-Soedan is opnieuw op zoek naar vrede

Een nieuwe poging om een regering van nationale eenheid te vormen moet Zuid-Soedan van de burgeroorlog afhelpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden