InterviewDonald Molosi

Donald Molosi wil de Afrikaanse geschiedenis herschrijven: ‘We zijn de bewakers geworden van de witte historie’

Schrijver Donald Molosi in Gaborone, de hoofdstad van Botswana. Beeld Erik van Zwam

Schrijver en acteur Donald Molosi uit Botswana keert zich tegen door zwart Afrika overgenomen wit kolonialisme. Afrika moet zijn eigen geschiedenis omarmen.

Een tengere man met een zwart baardje en een baseballpet op komt het News Café binnen in Gaborone, de hoofdstad van Botswana. Niemand kent hem hier, terwijl Donald Molosi (34) toch de African Authors Award 2019 won, de prijs voor beste Afrikaanse schrijver.

Zijn toneelstukken over het leven van vroeger en nu in Botswana worden al vele jaren gespeeld in New York, Off Broadway. Hij won prijzen als acteur in Londen. Maar in Botswana kennen ze hem nauwelijks. Het doet niets af aan zijn engagement. Molosi gaat zitten, bestelt een biertje, want buiten is het 39 graden, en steekt van wal.

“Voor mijn toneelstukken en ook voor mijn nieuwste boek ‘Dear Upright African’ kan ik in Botswana geen uitgever vinden. Ze zeiden dat mijn verhalen geen thema hebben als tbc of tienermoeders. Ik schrijf over hoop, hoop voor Afrika. Dus werden ze in de Verenigde Staten gepubliceerd.”

Wat is de essentie van uw schrijverschap?

“Mijn werk gaat over de verbinding tussen verleden en heden. Ik schrijf niet zomaar een mooi verhaal om het verhaal. Ik ben gaan schrijven omdat ik als acteur – ik ben opgeleid in Londen –  geen toneelstukken vond die ik wilde spelen. Ze bestonden niet. Dat ontketende mijn schrijverschap.

“Ik woonde de helft van mijn leven in de Verenigde Staten en de andere helft in Botswana. Amerika omarmt zijn geschiedenis, zijn cultuur en erfgoed. Maar Afrika doet dat niet, Botswana ook niet. Mijn schrijverschap is in feite een lange kritische liefdesbrief aan Afrika, een klaroenstoot om Botswana wakker te schudden en verliefd op zichzelf te worden.”

Wat irriteert u?

“De geschiedenis van Afrika is de geschiedenis van de Europese koloniale machten. Afrika, ook Botswana, moet geschiedenis schrijven vanuit een eigen perspectief. Afrikanen zijn nu de bewakers geworden van de Europese witte historie hier. Die moeten we herschrijven. Voor de witten kwamen, was er al eeuwenlang een zwarte beschaving.

“Neem bijvoorbeeld het Nationale Archief in Botswana. Dat wilde het Ngami-meer eren als een belangrijke geografische en historische plek in ons land. Maar dat deed het met een foto van de ontdekkingsreiziger David Livingstone. Het zegt daarmee: we zijn ontdekt in 1849 door Livingstone. Terwijl onze, mijn voorouders, daar al generaties leefden. Toch blijven we volhouden dat we zijn ontdekt in de negentiende eeuw. Alsof we een nieuwe wilde diersoort waren. 

“De bewoners bij het meer gaven Livingstone doorgang over het water. Dat heet botho in het Setswana. Het is een traditionele cultuur van sociale harmonie en wederzijds respect, waardoor Livingstone een veilige overtocht kreeg. Wat het Nationale Archief doet, is het kolonialiseren van de geschiedenis. Het gaat niet op zoek naar onze eigen geschiedenis.”

In ‘Dear Upright African’ schrijft u dat de Europese koloniale cultuur nog springlevend is in Botswana. Waaruit blijkt dat?

“Het begint op de scholen in Botswana. De lessen zijn niet in lokale talen, zoals het Setswana, maar in het Engels. Op scholen is het verboden de eigen volkstaal te spreken – er zijn er 31. Er staan lijfstraffen op. De lesstof komt uit de koloniale tijd. Zo leerde ik over het metrostelsel in Parijs, maar niets over mijn eigen geschiedenis. We leren onze leerlingen een Europese identiteit aan, geen Afrikaanse. Daarmee gaat onze eigenwaarde verloren.”

Hebben zwarte leraren dan de rol van de witte koloniale onderwijzers overgenomen?

“In 2017 schreef het hoofd van de Rainbow-school, een middelbare school in Gaborone, een brief aan de ouders. Het was leerlingen verboden op school te komen met een afro-kapsel. Voor de meeste zwarte mensen is dat de normale haardracht, maar de scholieren moesten of kaal of met chemisch gladgestreken haren naar de klas. Dat is zo’n koloniale mentaliteit. Ik heb luidkeels geprotesteerd. Uiteindelijk trok de school de maatregel in.”

Wordt uw kritiek gewaardeerd in Botswana?

“Nee, op sociale media komen dan niet zulke fijne berichten. Vooral witte mensen in Botswana waren boos op mij.”

Zal uw nieuwe boek dan wel goed worden ontvangen?

“Het boek is gepubliceerd in het buitenland, mijn Amerikaanse uitgever brengt het volgende jaar mei in Botswana uit. Er zijn hier net verkiezingen geweest, het leek me niet zo’n goed plan om die te laten samenvallen met de publicatie van mijn boek. Er wordt altijd gedacht: Botswana is zo’n voorbeeldig land. Misschien zijn we de beste van de slechte Afrikaanse landen, maar corruptie en intimidatie komen ook hier voor.”

Zit het gebrek aan erkenning in Botswana u dwars?

“Er is niet eens een nationaal theater om mijn toneelstukken op te voeren. Een enkele keer is mijn werk te zien geweest op festivals. Mensen hier kunnen er nauwelijks kennis mee maken. Dat is treurig.”

Een j’accuse tegen koloniale beelden

Het nieuwste boek van David Molosi, ‘Dear Upright African’, is een J’accuse tegen het in stand houden van het koloniale beeld over zwarte Afrikanen door het schoolsysteem in Botswana.

Eerder schreef Molosi onder meer het toneelstuk ‘We are all blue’, over de geschiedenis van de grondlegger en de eerste president van het onafhankelijke Botswana, Seretse Khama. Hij, een zwarte prins wordt verliefd op een blank Brits meisje in Londen. Ze trouwen in 1947. Het werd een schandaal in Europa en Afrika, maar in Botswana werd het uiteindelijk geaccepteerd.

In een ander toneelstuk, ‘Motswana: Africa, Dream Again’, belichtte Molosi de effecten van kolonialisme op de identiteit van het individu: Europees, Afrikaans, Botswana (Motswana) of de traditionele stam.

Lees ook: 
Van settler-verhalen tot négritude: de Afrikaanse letterkunde heeft het allemaal

De gestaag uitdijende letterkunde van het complete continent Afrika in 350 bladzijden persen, dat valt niet mee. Drie wetenschappers wagen zich er toch aan, en dat levert mooie leestips op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden