Analyse Internationale Betrekkingen

Doemscenario voor de VS: China en Rusland gaan militair nauwer samenwerken

De Chinese president Xi Jinping groet zijn Russische collega Vladimir Poetin op de G20-top in Osaka. Beeld AFP

China en Rusland hebben deze week een flinke stap gezet in hun militaire samenwerking. Voor de Verenigde Staten is zo’n partnerschap tussen hun twee geopolitieke rivalen een strategisch doemscenario.

Dinsdag voerden Russische en Chinese militaire vliegtuigen voor het eerst een gezamenlijke patrouille uit in Azië. Bommenwerpers vlogen langs Zuid-Korea en Japan, twee Amerikaanse bondgenoten. Het ging er gespannen aan toe, want Zuid-Koreaanse straaljagers vuurden waarschuwingsschoten af richting de Russische toestellen. Maandag maakte Rusland ook bekend dat de steeds inniger samenwerking binnenkort in een verdrag bestendigd wordt.

Patroon

De patrouille past dan ook in een patroon. Vorig jaar deed China met enkele duizenden militairen voor het eerst mee aan een grote legeroefening in Rusland. Opvallend hierbij was het trainingsscenario. De vierjaarlijkse oefening in het oosten van Rusland draaide in voorgaande edities telkens om het afslaan van een aanval uit het oosten, de richting van buurland China. In 2018 was het anders. De oostelijke militaire regio van Rusland oefende nu op een tegenaanval na een invasie uit het Westen, de richting van de Navo.

De samenwerking is in een stroomversnelling gekomen sinds de Russische annexatie van de Krim in 2014. Rusland en de Navo werden uitgesproken tegenstanders, terwijl de VS en de Europese Unie economische sancties instelden tegen Moskou. Als alternatief lonkte president Poetin naar Peking, bijvoorbeeld door een pijpleiding voor aardgasexport richting China te bouwen. De pijpleiding gaat dit jaar open en moet Rusland een alternatief voor de Europese markt geven.

Een Chinese H-6 bommenwerper die in de buurt van Zuid-Korea en Japan vloog, op een door de Japanse luchtmacht genomen foto. Beeld Reuters

Wapenkennis

China is ook een aantrekkelijke markt voor Russische wapens, een van de weinige exportproducten van het land naast grondstoffen. Voor China is dit een kans om aan ontbrekende kennis over straaljagers en luchtafweerraketten te komen. Het onervaren Chinese leger kan ook leren van de Russische ervaring uit recente interventies in Oekraïne en Syrië.

Toch is de samenwerking meer dan een reactie op de gebeurtenissen van 2014. Al in 2010 zei Poetin dat hij graag meer met het economisch opkomende China wil samenwerken, en dat hij een machtig China niet als een bedreiging ziet, zoals sommige westerse experts. De Chinese president Xi Jinping koos in 2013 ook Moskou als bestemming voor zijn eerste buitenlandse reis.

Stabiel strategisch partnerschap

De Chinese diplomate Fu Ying schreef in 2016 dat beide landen geen bondgenootschap vormen zoals de Navo of de EU, maar wel een ‘stabiel strategisch partnerschap’ met samenwerking op allerlei terreinen. Naast defensie en handel denken ze volgens Ying ook over internationale politiek vaak hetzelfde. Ze willen allebei Amerikaanse invloed in hun eigen regio weghouden, en vinden dat landen zich niet met elkaars ‘interne aangelegenheden’ horen te bemoeien door te spreken over democratie en mensenrechten.

Deskundigen in de Verenigde Staten hoopten de afgelopen jaren juist dat China en Rusland weer uit elkaar zouden drijven. Voormalig minister van defensie James Mattis zei dit jaar bijvoorbeeld dat ‘de belangen van beide landen op natuurlijke wijze uiteenlopen.’

De gedachte is dat Rusland uiteindelijk vreest het onderspit te delven in een partnerschap met het veel grotere China. Dat zou bijvoorbeeld gebeuren als Peking door economische investeringen dominant wordt in Centraal-Azië, vanouds een Russische invloedssfeer. Investeringen en arbeidsmigratie zouden China ook veel invloed kunnen geven in de oostelijke provincies van Rusland.

Maar voorlopig blijft die door de VS gewenste spanning uit. Dit jaar berichtte de Financial Times  dat Rusland eerder teleurgesteld is over het gebrek aan Chinese investeringen in het oosten van het land. Chinese ondernemers zouden het gebied te dunbevolkt vinden, en de Russische bureaucratie te omslachtig, om er geld in te steken.

Dichter in elkaars armen

De VS duwen hun twee rivalen voorlopig juist dichter in elkaars armen, door ze op één hoop te gooien als tegenstander. De Amerikaanse krijgsmacht wil beide landen met militaire middelen indammen, en er zijn geen diplomatieke pogingen de twee landen tegen elkaar uit te spelen. 

Van Trumps verkiezingsbelofte om de banden met Rusland te verbeteren is weinig terechtgekomen. Als hij hierin was geslaagd, had hij iets vergelijkbaars kunnen bereiken als president Richard Nixon in 1972. Destijds was de Sovjet-Unie erg machtig, en slaagde Nixon erin het toen nog armere China los te weken uit de communistische invloedssfeer om samen tegen Moskou op te trekken.

Lees ook: 

Het Koude Oorlog-denken is weer helemaal terug, en Europa kijkt verdeeld toe

Na de Koude Oorlog leek het denken in invloedssferen voorbij. Maar China, Rusland en de Verenigde Staten eisen inmiddels weer eigen machtszones op. Europa kijkt verdeeld toe.

Rond 2050 gaan oorlogen niet meer om olie, maar om zon en wind

Spanning in de Straat van Hormuz, het zou een avontuur van Kuifje kunnen zijn. Maar het is de actualiteit, met olietankers die op mysterieuze wijze beschadigd raken, een Amerikaanse drone die wordt neergehaald door Iran, schepen van datzelfde land die de confrontatie aangaan met een Brits fregat en nervositeit op de oliemarkten. Maar op termijn zijn er veranderingen op komst. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden