Ceta

Dit zijn de valkuilen van het handelsverdrag tussen de EU en Canada

Activisten demonstreren in Straatsburg tegen het Ceta-verdrag. Beeld AP

Canadese investeerders kunnen straks schadevergoeding eisen als EU-landen hun belangen schaden. Volgens critici deugt dit arbitragesysteem niet. Vijf punten over het Ceta-verdrag.

Internationale handel mag dan goed zijn voor consumenten – lagere prijzen, groter aanbod – over het handelsverdrag tussen de Europese Unie en Canada is de Consumentenbond bepaald niet positief. Dat komt doordat Ceta heel nadrukkelijk investeerders beschermt. Canadese bedrijven kunnen schadevergoeding eisen van een land of de EU als hun belangen worden geschaad door nieuwe regelgeving. Bijvoorbeeld op het gebied van product- en voedselveiligheid. Hiervoor wordt een arbitragesysteem opgetuigd. Dit Investment Court System (ICS), een alternatieve rechtbank, ligt zeer gevoelig. Laurens Ankersmit, universitair docent Europees recht aan de Universiteit van Amsterdam, noemt het ICS een ‘juridische tractor’ waarmee het bedrijfsleven druk kan uitoefenen op de politiek. Alleen al door te dreigen met een miljardenclaim zullen investeerders overheden beïnvloeden, stelt hij.

1. Ceta is al in werking

Het handelsverdrag tussen de EU (ruim 500 miljoen inwoners) en Canada (37 miljoen inwoners) is in 2016 grotendeels in werking getreden. De handel is sindsdien toegenomen, meldt de EU. Maar die omstreden geschillencommissie is nog niet aan het werk. Daarvoor moeten de EU-lidstaten het Ceta-verdrag eerst ratificeren.

2. Waals protest

Het ICS was een heikel punt in het protest van Wallonië tegen Ceta, drie jaar terug. Op verzoek van de Walen heeft het Europees Hof van Justitie naar dit arbitragesysteem gekeken. Het oordeelde dat het ICS níet strijdig is met de rechtsbeginselen van de Unie. De Ceta-afspraken staan overheden toe om beleid te maken ten gunste van bijvoorbeeld milieu, volksgezondheid en veiligheid, schreef het Hof. De Nederlandse overheid mag dus maatregelen nemen vanwege de klimaatcrisis of de aardbevingen in Groningen.

3. Amerikaanse achterdeur

Maar het is niet het Europees Hof dat straks die conflicten met bedrijven beoordeelt, zeggen critici zoals Milieudefensie. Dat is het ICS, met rechters die gespecialiseerd zijn in het investeringsrecht. Milieudefensie vertrouwt hun oordeel niet. Bovendien vreest Milieudefensie dat ook Amerikaanse bedrijven straks verhaal komen halen. Milieudefensie maakte een lijst van bijna 5500 Amerikaanse bedrijven die in Nederland actief zijn en een Canadese dochter hebben. Zij kunnen Ceta als achterdeur gebruiken.

4. Congo of Nederland

Investeringsrechtbanken helpen bedrijven in landen met een zwak rechtssysteem. Een mijnbouwer die miljarden steekt in bijvoorbeeld Congo wil extra zekerheid hebben dat hij niet zomaar onteigend wordt. Maar waarom is zoiets nodig in Nederland, waar het rechtssysteem volwassen is? Volgens de Europese Commissie spelen internationale investeringsregels een belangrijke rol bij het aanmoedigen en behouden van investeringen. “Binnenlandse rechtbanken zijn verplicht de nationale wetgeving van hun land toe te passen, maar de wet zelf kan oneerlijk, discriminerend en beledigend zijn voor buitenlandse investeerders. Het ICS dient daarom als vangnet.”

5. Eenzijdig

Laurens Ankersmit van de UvA vindt het juist discriminerend dat enkel buitenlandse investeerders gebruik kunnen maken van het systeem. “Omgekeerd kunnen staten, ngo’s of particulieren geen zaak beginnen als ze worden benadeeld door buitenlandse bedrijven.” Ook vindt hij het onterecht dat buitenlandse investeringen in fossiele brandstoffen en de wapenindustrie volledige bescherming krijgen binnen Ceta.

Kunnen Canadese bedrijven via het ICS een verbod op gaswinning tegenhouden, zoals Milieudefensie beweert? Ankersmit: “Zo zwart-wit is het niet, maar onderschat niet de kracht van dit mechanisme. Met grote advocatenkantoren kunnen bedrijven miljarden aan schadevergoeding gaan eisen. Dat geeft een klimaatmaatregel in de provincie opeens een heel andere dynamiek.”

Lees ook:
Het Westen pleegt zelfmoord in slowmotion - en ook Nederland doet mee

GroenLinks en de PvdA willen het Ceta-handelsverdrag van de EU met Canada niet ratificeren. Het allerergste is de benepenheid die achter deze standpunten zit, schreef columnist Rob de Wijk onlangs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden