Joe Biden zal na de verkiezingen wellicht moeten afwachten in de coullissen.

Verenigde Staten

Dit zijn de opties van Donald Trump om de Amerikaanse verkiezingen te saboteren

Joe Biden zal na de verkiezingen wellicht moeten afwachten in de coullissen.Beeld Hollandse Hoogte / EPA

De Democraten vrezen dat Trump via de posterijen de verkiezingen naar zijn hand zet. Welke mogelijkheden heeft de Amerikaanse president om de stembusgang te saboteren?

De toekomst van onze democratie staat op het spel”, waarschuwde Bernie Sanders eerder deze week in zijn toespraak voor de Democratische conventie. Is het echt zo erg? Ja, zeggen bezorgde politici en juristen. Donald Trump zou een verkiezingsoverwinning van Joe Biden kunnen saboteren of ontkennen. Of andersom. Een vooruitblik op november en daarna volgens hun meest pessimistische scenario’s.

Zondag 1 november – Verwarring door poststemmen

Nog twee dagen te gaan. Volgens de laatste peilingen staat Joe Biden landelijk zo’n 5 procent voor op Donald Trump. Iets meer dan de marge van Hillary Clinton in 2016, maar lang niet meer de riante 9 procent van half augustus.

Toch kan hij van die eerdere voorsprong nog plezier hebben. Want in menige staat kon al maanden gestemd worden: per post. In North Carolina al in de eerste week van september. Wie zeker wilde zijn dat zijn stem meetelde, stuurde hem dan al op.

Die stem was dus gebaseerd op de situatie van toen, met een pandemie die nog steeds rond de duizend levens per dag eiste en een economie die door het uitblijven van een steunpakket uit Washington DC zienderogen kromp. Van het weer opveren van de conjunctuur in de herfst, nadat Trump en de Democraten alsnog een akkoord over die steun sloten, hadden die vroege stemmers dus geen idee. Evenmin van het door Trump eind oktober trots verkondigde nieuws dat zijn regering binnenkort miljoenen doses van een werkend vaccin gaat distribueren – ook al noemen de Democraten en experts, zoals de in september ontslagen Anthony Fauci, – dat een ongeloofwaardige verkiezingsstunt.

Fraudegevoelig

Maar ook eind oktober werden er nog veel stembiljetten op de post gedaan. Extra veel, omdat de coronapandemie het bezoeken van een stembureau riskant maakt. En die groei zit vooral aan de Democratische kant.

Niet dat er iets progressiefs is aan stemmen per post – de superconservatieve staat Utah stuurt iedere kiezer ongevraagd een stembiljet toe. Maar nadat Donald Trump begon te roepen dat stemmen per post enorm fraudegevoelig is, zijn veel Republikeinse kiezers er kopschuw van geworden. Tot afgrijzen van sommige campagnemedewerkers van de president. Die zien aankomen dat zijn vaak wat oudere kiezers vanwege coronagevaar ook niet graag een druk stembureau binnen zullen lopen. Op die manier dreigen vele potentiële stemmen op Trump verloren te gaan.

Datzelfde dreigt echter ook te gebeuren met stemmen die wel per post worden uitgebracht. Want die moeten op tijd aankomen en geteld worden. Beide zijn dit jaar niet gegarandeerd.

De nationale postdienst, de US Postal Service, maakt de belofte dat ‘first class mail’ binnen drie werkdagen wordt bezorgd lang niet altijd waar. De nieuwe directeur van de postdienst – een door Trump benoemde geldgever aan zijn campagne – kondigde bovendien bezuinigingsmaatregelen af die tot meer vertraging zouden leiden. Na felle protesten van de Democraten – die zelfs om strafvervolging riepen – stelde hij die op 18 augustus uit tot na de verkiezingen.

In sommige staten zit er voor stembiljetten wel rek in: als de stembrief uiterlijk op 3 november is afgestempeld, mag hij een paar dagen te laat komen. In Californië mogen het zelfs ruim twee weken zijn. Maar er zijn ook staten die alle stemmen weggooien die na 3 november binnenkomen.

Over die regels zijn meer dan honderd rechtszaken aangespannen, waarbij steeds Democratische groepen voor versoepeling van de regels pleitten, en Republikeinen voor verscherping. Daarnaast is er zorg over de afhandeling van de binnenstromende stembiljetten. Niet in Utah, daar zijn ze niet anders gewend. Maar in staten waar het poststemmen opeens is geëxplodeerd, hebben ze niet de mankracht en de snelle scanners om die biljetten allemaal te kunnen verwerken.

Dinsdag 3 november – Fox News roept Trump uit tot winnaar

Wie zich verheugde op de traditionele spannende verkiezingsavond, waarop opgewonden commentatoren goochelen met schermen waarop districten en staten rood en blauw kleuren, respectievelijk voor Republikeins en Democratisch, met aan het eind het breaking news met de winnaar – die komt bedrogen uit.

De commentatoren doen hun best er nog iets van te maken. De meeste staten op de kaarten zijn rood, gunstig voor Trump. Maar het aantal poststemmen dat nog moet binnenkomen is zo groot, wel 37 procent van het totaal, dat menige staat alsnog van kleur kan verschieten. Daaronder zijn de sleutelstaten die het verschil zullen maken, zoals Florida en Pennsylvania.

Het land zal moeten wachten. Misschien een paar dagen. Misschien wel een week. Misschien langer als er rechtszaken komen. Bijvoorbeeld over het wel of niet meetellen van duizenden stemmen in een staat die door de post per ongeluk niet zijn afgestempeld, zodat niemand weet of ze op tijd zijn verzonden. Maar Trump pikt dat niet. De bevriende tv-zender Fox News roept hem aan het eind van de avond uit tot winnaar, en voor hem is dat het moment. Hij eist dat Biden zijn verlies toegeeft. Die weigert.

Dinsdag 10 november – Het Congres moet de knoop doorhakken

De uitslagen blijven binnenkomen. En op de kaarten met uitslagen wordt her en der het rood van de Republikeinen vervangen door het blauw van de Democraten. Die ‘blauwe golf’ na de verkiezingsdag is niets nieuws. Maar volgens Donald Trump bewijst het wat hij altijd al zei: met de poststemmen wordt gesjoemeld.

Om de Amerikanen daarvan te overtuigen, gebruikt hij de macht waar hij als president over beschikt. Zijn minister van justitie, William Barr, geeft een aantal staten opdracht het tellen van de stemmen te staken, en kondigt onder grote mediabelangstelling een strafrechtelijk onderzoek aan naar de kennelijke grootscheepse stemfraude.

Maar Trump gebruikt ook zijn informele politieke connecties. Via Twitter suggereert hij dat de politie in de grote steden keihard moet optreden tegen demonstraties van boze Democraten. De chaos, hoopt hij, zal de Amerikanen in de armen jagen van de president die ze al kennen, en die de orde zal herstellen. Trump maakt ook gebruik van de totale onderworpenheid die hij, dankzij zijn hondstrouwe aanhang, heeft weten af te dwingen bij de meeste Republikeinse politici, ook op het niveau van de staten.

Twee Kamers

De Democratische gouverneurs van twee sleutelstaten, Michigan en Pennsylvania, hebben de overwinning van Biden in hun staat bekrachtigd. Dat betekent dat in het kiescollege, dat officieel de president moet kiezen, de stemmen van hun staten naar Biden gaan. Ze delen dat mee aan het Congres in Washington, dat de stemmen in het kiescollege moet optellen.

Maar met zijn fraude-argument krijgt Trump de parlementen van Michigan en Pennsylvania, waarin de Republikeinen de meerderheid hebben, zover dat zij ook een uitslag naar Washington sturen, waarin de stemmen van die staten naar hem gaan. Daarmee zou hij in het kiescollege opeens een meerderheid hebben.

Het Congres moet beslissen welke uitslag de echte is. Maar het bestaat uit twee kamers. In het Huis van Afgevaardigden hebben de Democraten de meerderheid. Zij accepteren de uitslagen van de twee gouverneurs en wijzen Joe Biden als winnaar aan. Maar in de Senaat hebben de Republikeinen, ondanks het verlies van een paar zetels, nog net een meerderheid. Zij kennen Donald Trump de overwinning toe. Wie wordt er nu president? Niemand die het weet.

Zondag 20 december – Romney loopt over

In de zondagse debatprogramma’s is het de presentatoren en gasten aan te zien: de politieke crisis brengt het politieke wereldje op de rand van de uitputting. Maar dan heeft het NBC-programma ‘Meet the Press’ een primeur: de Republikeinse senator Mitt Romney, geen vriend van Trump, schuift aan en maakt bekend dat hij en een kleine groep collega’s de kant van de Democraten kiezen. De Senaat is om.

Dinsdag 6 januari 2021 – Trump legt zich er niet bij neer

Het Congres maakt het officieel: Joe Biden zal worden beëdigd als 46ste president van de Verenigde Staten. De opluchting is groot bij de Democraten.

Opluchting is er ook bij de ruim honderd juristen, journalisten en politici die in juni 2020 bijeenkwamen om te onderzoeken hoe het zou kunnen lopen met de verkiezingsstrijd en de nasleep ervan, in een land waar je op de gebruikelijke politieke normen niet meer kunt vertrouwen.

Die Transition Integrity Group, geleid door hoogleraar recht Rosa Brooks en historicus Nils Gilman, diepte vier scenario’s uit. Het scenario dat nu werkelijkheid is geworden, was een pittige krachtproef voor het land en zijn politieke instituties en tradities, maar uiteindelijk bleef de democratie overeind.

Het had erger kunnen zijn. In een ander scenario zou Biden landelijk de meeste stemmen krijgen, maar vanwege de verdeling van die stemmen over de staten toch krap van Trump verliezen in het kiescollege. Voor de derde keer zouden die twee indicatoren van de wil van de kiezers – de een voor de hand liggend, maar de andere voorgeschreven door de Grondwet – elkaar tegenspreken, na Bush-Gore in 2000 en Trump-Clinton in 2016.

Anders dan die keren, anders ook dan iedereen zou verwachten, accepteert in dat scenario Biden het verlies niet. De Democraten wijzen op de krappe uitslag in sleutelstaten als Florida en Wisconsin. Door allerlei trucs, zoals veel te streng opschonen van kiezerslijsten en het sluiten van stembureau’s in wijken waar veel zwarten en latino’s wonen, zijn de Democraten daar duizenden stemmen misgelopen.

Harde eisen

Als prijs voor alsnog toegeven en Trump accepteren als president, zouden de Democraten in dat scenario harde eisen stellen: voor de volgende verkiezingen afschaffing van het kiescollege; en geen levenslange benoeming meer voor rechters in het Hooggerechtshof, waarvan Trump er vrijwel zeker weer een aantal zal mogen voordragen.

De Republikeinen weigeren. Het congres wijst geen president aan. Drie staten aan de westkust, Californië, Oregon en Washington, kondigen aan dat ze zich willen afscheiden. En onwillekeurig, ook al is het heel on-Amerikaans, gaan de ogen naar de krijgsmacht. Moet die dan maar de knoop doorhakken?

Maar zo erg is het dus niet geworden. In plaats daarvan won Biden, vlogen er grote woorden over en weer, is er zwaar onderhandeld tot het echt geen minuut langer meer kon duren – zoals het zo vaak gaat in de Amerikaanse politiek – en legde iedereen zich daarna bij de uitkomst neer. Iedereen – behalve Donald Trump.

19 januari 2021 – Mike Pence for president

Nog een dag te gaan voor de inauguratie. Donald Trump werkt niet mee aan een ordelijke machtsoverdracht. Terwijl zijn medewerkers bezig zijn met het vernietigen van belangrijke, maar mogelijk compromitterende documenten, verleent de president een groot aantal personen, waaronder zijn kinderen en schoonzoon, gratie voor alles wat ze tot dat moment misdaan zouden kunnen hebben.

Het liefst zou hij zichzelf ook gratie verlenen, maar zijn adviseurs kunnen hem niet garanderen dat dit rechtsgeldig is. Ze doen hem een uitweg aan de hand: hij kan vandaag nog aftreden. Dan is Mike Pence automatisch president, al is het maar voor een dag, en die kan hem wel gratie verlenen.

Even overweegt hij het te doen. Maar Pence president maken? Die schijnheilige voetveeg die de laatste weken opeens kritische dingen over hem begon te zeggen? Dat nooit.

20 januari 2021 – Een onbevoegd persoon in het Witte Huis

Met feestelijk vertoon wordt, op de klok van twaalf, Joe Biden door opperrechter John Roberts beëdigd als 46ste president van de Verenigde Staten.

Als hij en Jill Biden bij het Witte Huis aankomen, worden ze niet zoals gebruikelijk door de oud-president bij de voordeur verwelkomd in hun nieuwe huis. Ze halen diep adem, en stappen naar binnen.

Een paar minuten later meldt de Secret Service, de beveiligingsdienst van de president, dat in het Witte Huis een onbevoegd persoon is aangetroffen en verwijderd.

Voor de in dit artikel beschreven scenario’s is onder andere geput uit het rapport ‘Preventing a Disrupted Presidential Election and Transition’, van het Transition Integrity Project.

Lees ook: 

Amerikaanse volksvertegenwoordigers terug van reces om postcrisis

Democraten vrezen dat president Trump via de posterijen de verkiezingen wil saboteren. Zo krijgen ze wel een nieuw verkiezingsthema in de schoot geworpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden