ReportageWarschau

‘Dit is oorlog!’ Een vrijwel volledig verbod op abortus zet Polen in vlam

Betogers blokkeren maandag een straat in het centrum van de Poolse hoofdstad Warschau in een protest tegen een verdere beperking van het recht op abortus.Beeld EPA

De strenge Poolse abortuswetgeving is nog verder aangescherpt. Critici denken dat premier Kaczynski zo de aandacht wil afleiden van de coronacrisis en de economische malaise. 

“Dit is oorlog!” tettert een luidspreker. “Fuck PiS!”, scandeert een groepje demonstranten. Regeringspartij PiS – de Poolse afkorting voor Recht en Rechtvaardigheid – heeft met een bijna volledig verbod op abortus de lont in het kruitvat gegooid.

“Elke vrouw moet de keuze hebben”, zegt Marta Zabska. Ze heeft de rode bliksem van de vrouwenbeweging en “Dit is oorlog” op de doek gespeld waarin ze haar baby draagt. “Ik had een keuze. Mijn dochter moet ook keuze hebben.” Met een paar duizend andere inwoners van Warschau blokkeert ze een van de grootste verkeerspleinen van de stad. Net zoals op tientallen andere plekken in het land gebeurt.

“Deze regering pakt onze vrijheid af. Ik wil zelf kunnen beslissen over mijn eigen leven”, zegt Monika Tryniszewska. “Als het zo doorgaat, wordt dit land een dictatuur.” Dat had ze nooit gedacht toen ze voor een tijdje naar IJsland vertrok om wat geld te verdienen. “Ik kwam terug, want dit is mijn land, maar deze regering doet er alles aan om te voorkomen dat we nog terug willen komen.”

Sinds vijf jaar heeft het conservatief-katholieke PiS de macht. Het eerste wat de partij deed, was het Constitutionele Hof onder partijcontrole plaatsen. Dat hof bepaalde afgelopen donderdag dat vrouwen voortaan kinderen ook zullen moeten baren als ze niet levensvatbaar of zwaar gehandicapt zullen zijn.

Tot nu toe was abortus in drie situaties toegestaan: na een verkrachting, als het leven van de moeder gevaar loopt, of als de foetus zwaar beschadigd is. En 98 procent van de 1170 legale abortussen afgelopen jaar gebeurde om die laatste reden. De uitspraak van het hof betekent in feite dus een bijna volledig verbod.

‘Terugval van beschaving’

“Dit is te absurd voor woorden. Een terugval van beschaving”, vindt Paula Delegacz. Ook zij loopt mee in de demonstratie op de Washingtonrotonde. “Als een 16-jarig meisje een ongelukje heeft, moet ze toch de mogelijkheid van een abortus hebben?” Zondag was ze ook van de partij. Toen demonstreerde ze voor de paleizen van de president van Polen en van de bisschop van Warschau.

Ondertussen drongen elders woedende vrouwen met spandoeken kerken binnen. Ongehoord in het katholieke Polen, maar niet vreemd. Het is de kerk die al jaren aandringt op een totaal abortusverbod. “Ik ga niet meer naar de kerk”, vertelt Paula. “De laatste keer was drie jaar geleden. Toen zei de priester dat kinderen uit reageerbuisbevruchting geen mensen zijn en dat homoseksualiteit een ziekte is.”

Maar hét explosieve onderwerp is abortus. “Want dit raakt de helft van de samenleving”, zegt Monika. Iedere vrouw kan nu veroordeeld worden tot een leven lang zwoegen voor een kasplantje, legt ze uit. “In dat geval krijg je nog geen vijftig euro steun per maand.” Vandaar dat dit protest partijgrenzen overstijgt. “Onder de demonstranten zijn ook mensen die op PiS gestemd hebben.”

Dat weet PiS-leider Jaroslaw Kaczynski maar al te goed. Vijf jaar lang hield hij wetsvoorstellen voor een totaal abortusverbod, afkomstig uit de extreem-conservatieve vleugel van zijn eigen partij, in de parlementaire vrieskist.

Afleidingsmanoeuvre

Waarom nu dan wel? Sommigen vermoeden chantage door zijn minister van justitie, Zbigniew Ziobro, die steeds openlijker de extreem-rechtse kaart speelt en dreigt met een kabinetscrisis. Anderen denken dat Kaczynski bewust de polarisatie rondom abortus opstookt als afleidingsmanoeuvre. De gezondheidszorg kan elk moment bezwijken onder het snel stijgende aantal covid-gevallen. De economie duikt al een recessie in.

“Dit is heel bewust gedaan”, denkt Lukasz Leonowicz. Ook hij loopt mee in de demo. “PiS creëert controverses om de aandacht af te leiden. Ze beginnen over thema’s die bij ons veel emotie opwekken. De afgelopen maanden waren dat homorechten en nu dus abortus.”

Maar het is spelen met vuur. Volgens opinieonderzoek is ongeveer zeventig procent van de bevolking tegen het aanscherpen van de abortuswet. Vandaar dat Kaczynski het besluit heeft afgeschoven op het Constitutionele Hof. Niet het parlement, maar het hof verklaarde elke abortus illegaal. Een doorzichtige truc want iedereen weet dat het hof uit zijn hand eet. Of eigenlijk andersom; de voorzitster van het hof kookt privé met enige regelmaat voor Kaczynski.

Er waren niet veel jonge mensen die vijf jaar geleden demonstreerden toen Kaczynski het Constitutionele Hof aanlijnde en daarmee de grondwet buitenspel zette. Paula was er toen ook niet bij. “Een beetje spijt heb ik daar wel van”, geeft ze toe. “We waren toen veel jonger”, zegt Monika. “Ik was toen pas twintig. Dan ben je je nog niet zo bewust van dit soort dingen.”

Lees ook:

Veel arrestaties bij Poolse protesten tegen inperking abortus

De Poolse politie heeft meer dan 120 mensen aangehouden bij demonstraties tegen nieuwe beperkingen op abortus. Voor de derde dag op rij gingen mensen de straat op om te protesteren tegen nieuwe beperkingen.

VS leiden internationale coalitie tegen abortus

Deze week ondertekende een groep landen binnen de VN een verklaring waarmee zij zich tegen abortus keren. De Verenigde Staten namen daarin het voortouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden